Startup Hayastan

Հասմիկ Թամամյանի և քույրերի բիզնեսը հիմնադրվեց հետաքրքիր պայմաններում և հետաքրքիր առիթով։ Հայ ընտանիք, որտեղ ծնվեց երեք աղջիկ։ Ազգը շարունակող չկա, երկար տարիներ այս միտքը շրջանառվել է ընտանիքում, Հասմիկն ու քույրերը մեծանում են ու որոշում այդ լուրջ հարցն ինքնուրույն պետք է որոշել։ Ստեղծում են զարդերի բիզնես, անվանում են՝ Թամամա։

Հենց սկզբից քույրերի գաղափարը թերահավատորեն է ընդունվել։ Մտածել են՝ դե մեր աղջիկներն են, հերթական խենթ գաղափարներն են, կգան, կիրագործեն ու էլի կանցնեն հաջորդին։

Հայաստանում, հայ կինը բիզնես կարող է ստեղծել, կարող է նաև հաջողել, բայց Հասմիկն իր օրինակով է պատմում, որ շատ դժվար է հավասարապես  ուշադրություն դարձենլ և ընտանիքին և բիզնեսին։ Հստակ չգիտի՝ խնդիրը միայն հայաստանում է առկա, թե՞ ամբողջ աշխարհում, բայց որ նման խնդիր կա բիզնեսով զբաղվող կանանց կյանքում, դա փաստ է։

«Պռավիզը» հայկական արտադրության պայուսակների, աքսեսուարների նոր բրենդ է։ Հիմնադիրը Անահիտն է։ Նրա թիմը բաղկացած է երկու հոգուց։ Երկուսն էլ իգական սեռի ներկայացուցիչ են։

Համավարակից առաջ Անահիտը տուրիստական ոլորտում բիզնես ուներ։ Հետո սահմանափակումներ եղան, առաջինը հենց այդ ոլորտը տուժեց, ու այդ ժամանակ Անահիտը որոշեց, որ անգործ մնալու փոխարեն պետք է ստեղծել մեկ այլ բիզնես։

Քանի որ միայնակ չէր հասցնի, Անահիտը որոշում է աշխատանքի հայտարարություն տալ։ «Փնտրում ենք աշխատակից»։ Արմինեն տեսնում է հայտարարությունն ու որոշում դիմել՝ չիմանալով, թե խոսքը կոնկրետ ինչ աշխատանքի մասին է։

Ինքնուրույն կարողանում են սովորել ամեն բան, բայց ինչ-որ պահի Անահիտը զգում է որ պրոֆեսիոնալ կրթություն ստանալը անհարաժեշտություն է։

Հայկական արտադրանքը պետք է ճանաչելի դառնա տարածաշրջանում, հետո ամբողջ աշխարհում, սա երազնաք չէ, սա նպտակ է, որին հասնելու են ասում է Անահիտը։

Կանայք կարողացել են Հայաստանում միայնակ բիզնսես ստեղծել զրոյից։ Այն ամենն ինչ պետք է իմաալ Հայաստան աշխարհի կանանց մասին։

Արփին ու Անուշը մարկետինգի ոլորտում են աշխատում։ Նկարիչ չեն, քանդակագործ ու դիզայներ էլ չեն, բայց մի օր որոշում են, որ պետք է կնոջ ու տղամարդու դեմքով արձաններ պատրաստեն։ Արփին երկար տարիներ ցանկություն է ունեցել ստեղծել գիպսե արձանիկներ, որոնք կարելի լինի օգտագործել նաև որպես ծաղկաման, որը կապ կունենա բնության ու կանաչի հետ։ Մոտավորապես մեկ տարի առաջ մարտ ամսին էլ հենց ստեղծվեց «ԶՈՒՏԸ»

Արձանիկները կերպար ունեն։ Եթե մարդիկ շատ խորանան, կարող են նկատել նաև նրանց «բնավորությունը», պատկերացնեն, թե, օրինակ, Սարան ինչ երաժշտություն կլսեր, Սարեսն ինչ հոբբի կունենար և այլն։ Աղջիկները սկսում են ինքնուրույն պատրաստել արձանիկները։ Կես ճանապարհից, երբ արդեն զգացել են, որ ստացվում է, նոր հասկացել են, որ սկզբից չեն էլ մտածել կստացվեր, թե՞ ոչ, սկսել են ու հաջողել։

Եթե Ամազոնի հիմնադիր Ջեֆ Բեզոսն իր բիզնեսը սկսել է ավտոտնակից, ուրեմն ինչու Արփին և Անուշը իրենցը չեն կարող սկսել Արփիենց խոհանոցից։ Այո, որոշումը հեշտ չէր, բայց տունը մեծ է, տան անդամները դեռ չեն բողոքում, այդպես գումար են տնտեսում, ինչու՞ չօգտվել հնարավորությունից։

Բիզնեսի ծաղկման ամենալավ շրջանը համընկնում է գարնան ծաղկունքի հետ։ Գարնանը շատ տոներ ունենք, կարելի է ասել՝ ամեն օրն է տոն, այդ շրջանում կարողանում ենք լավ գումար աշխատել, փաստում են աղջիկները։

Ելենա Աբրահամյանը ծնունդով Քաջարանից է։ Երկար ժամանակ է ինչ էկո կենսակերպ է վարում։ Հենց դա առիթ հանդիսացավ, որ ստեղծի էկո պայուսակներ, որոնք որքան էլ զարմանալի է, բայց խոսում են մարդկանց հետ։  Ելենայի բիզնես գաղափարը էմոցիաների և խառը զգացումների ֆոնին է ստեղծվել, երևի հենց այդպես է Ելենան կարողանում հաղթահարել որոշ ապրումներ և նույնն էլ փոխանցել մարդկանց։

Ելենայի հաճախորդների մեջ ընկերներ կան, իհարկե, բայց մեծամասնությունը անծանոթ մարդիկ են, դա մի ուրիշ, անբացատրելի զգացում է, ասում է Ելենան, երբ քո պատրաստած իրը պետք է լինում այլ մարդու։

Մի քանի ամսվա պատմություն ունեցող բիզնեսը արդարացնում է իրեն, ասում է Ելենան, դա նշանակում է, որ ամեն բան ճիշտ է արվում, դաշտում շատ են նման բիզնեսով զբաղվողները, մրցակցությունից չի վախենում, գիտի, որ եթե լավ բան ես առաջարկում, հաստատ չես կորչի շուկայում։

Պայուակների վրա հիմա միայն Սյունիքի բարբառով մտքեր են տպվում, Ելենան նպատակ ունի այդպես Հայաստանը ներկայացնել։ Հիմա ուշադրությունը կենտրոնացրել է սփյուռքի վրա, ասում է այնտեղ մարդիկ գնահատում են նամն աշխատանքները, այստեղ էլ են գնահատում, պարզապես դեռ զարգացած չէ էկո պայուսակների կիրառությունը։ Քաջարանում մի քանի խանութում ներկայացրել է, մարդիկ հետաքրքրվել են ու հավանել, շատերն էլ դեռ չեն հարմարվում, բայց այդ ամենը ժամանակի հարց է, ասում է Ելենան։

Աշոտը երկու տարեկանից է նկարել։ 

Արվեստի այս ճյուղը գենետիկորեն է փոխանցվել նրան, մայրը նկարիչ է։ 

Փոքր տարիքից որոշում է, որ պետք է արվեստանոց ստուդիա ունենա, այդտեղ մարդկանց նկարել սովորեցնի, բացի այդ էլ հնարավորություն կունենա վաղուց ունեցած բիզնես մտքեր իրականացնել։ Չնայած Աշոտն այդ ժամանակ փոքր էր, բայց բիզնեսում քայլերը հստակ էր անում։ Ամեն ինչ մտածել էր, որպեսզի մարդիկ չմտածեին՝ այդքան երիտասարդ է, ինչպե՞ս կարող է մյուսներին նկարել սովորեցնել, իսկ նա արվեստանոցն այնպես էր դասավորել, որ հենց առաջին հայացքից մարդիկ տեսնեին իր աշխատանքներն ու կոտրվեր կարծիքը, որ ինքը բավականաչափ փորձ չունի մյուսներին սովորեցնելու համար։ Նոր հագուստներ ստեղծելու միտքը վաղուց է եղել, բայց մինչև դրան հասնելը Աշոտը դեռ փոքր տարիքից է բիզնեսով զբաղվել։ Բիզնես նախագծեր ունենալը Աշոտի համար սովորական մի զբաղմունք է եղել:

Աշոտի բիզնեսում ֆինանսական ներդրում արել է հորաքույրն ու ինքը։ Սկզբից նրա գաղափարն անսովոր է եղել հարազատների ու ընկերների համար, հետո հասկացել են, որ դա արվում է առաջին հերթին ստեղծագործ միտքը մարդկանց փոխանցելու, հետո նոր գումար վաստակելու համար։ 

Աշոտն ինքն է առաքումները կատարում, այդպես ավելի մոտ ես հաճախորդին, ասում է՝ վերջիվերջո այս ամենը արվում է մարդկանց, հայկական արտադրության ևս մեկ ապրանքանիշ ունենալու ու գեղեցիկը փոխանցելու համար։

Վազգեն Գալստյանն ու Տաթև Սարգսյանը ամուսիններ են։ «Բուրաստանը» Վազգենի և Տաթևի համատեղ ջանքերով ստեղծված բիզնեսն է։ Բիզնեսի զարգացման երեք ճյուղ ունի։ Կոնի ու մասուրի մուրաբա, նաև ջեմ, մյուսը մեղրն է, իսկ մյուսը թեյաբույսերն են։

Վազգենը համավարակի ժամանակ միայնակ էր զբաղվում բիզնեսով։ Այդ շրջանում մեծ տարածում գտավ կոնի մուրաբան։ Չնայած դա ամենատարավածներից չէ, բայց վաճառքները օր օրի էին ավելանում։ Համավարակի օրերին ոմանք իրենց բիզնեսները կորցրին, իսկ Վազգենի մոտ հակառակն էր։

Արտադրությունն իսկզբանե տնայնագործական էր։ Լավ էր, իհարկե, հետո Վազգենը հասկացավ, որ դա չի կարող ապահովել այն որակը, որը պետք է։ Հետո արտահանման հետ կապված խնդիրներ կառաջանային, ուստի որոշվեց համագործակցել հայստանյան գործարաններից մեկի հետ ու ավելի որակյալ արտադրանք առաջարկել մարդկանց։ Հետո Վազգենին է միանում Տաթևը։

Մթերումը հայաստանում է կազմակերպվում։ Վազգենն անձամբ է գնում մարզեր, գյուղեր ու մարդկանց սովորեցնում, թե ինչպես է պետք ճիշտ հավաքել մթերքը։ Այդպես միանգամից մի քանի հարց են լուծում, մարդիկ էլ սիրով համագործակցում են։

Տաթևն առաջին մասնագիտությամբ լրագրող է, երկրորդով՝ ագրոբիզնեսի մարկետինգի մասնագետ։ Հենց այնպես չի հայտնվել բիզնեսում։ Տարիների փորձն ու գիտելիքը Տաթևն ամեն օր ներդնում է բիզնեսի մեջ։

Բիզնեսի հաջողելու գրավականը մասնագիտացումն է նեղ ոլորտում, ասում է Վազգենը, եթե որևէ մեկը, օրինակ, կոնի մուրաբա է ցանկանում, մյուսները միանգամից նշում են «Բուրաստան» ապրանքնանիշը, դա արդեն հաջողություն է։ Ներդրումների մասով թիվ չեն ասում ամուսինները, բայց փաստում են, որ եթե անընդհատ ներդրման կարիք է ստացվում, ուրեմն ճիշտ ուղու վրա ես։

Հետագայում «Բուրաստանը» դառնալու է Հայաստանն ու Հայաստանի համը ներկայացնող ապրանքանիշ, ամուսինները վստահ են։

Արմինե Մելիքյանը մասնագիտությամբ հաշվապահ է։ Մասնագիտական հմտություններն այսօր օգտագործում է սեփական փոքրիկ բիզնեսում։

Արմինեն մանկական ձեռագործ խաղալիքներ է պատրաստում։ Կարել, ձևել և մնացած այլ հմտություններն ինքնուրույն է ձեռք բերել՝ հարց ու փորձ անելով ու համացանցը քրքրելով։ Դեռևս 14 տարեկանից է պատրաստել տարբեր խաղալիքներ և նվիրել ընկերներին։ Արմինեի հոբբին բիզնեսի վերածվեց համավարակի օրերին։ Պատահական չէր, որ Արմինեն սկսեց հենց փոքրերի համար ստեղծագործել։ Տանը փոքր երեխաներ կան։ Հաճախ էր տեսնում, թե ինչ որակ ունեն նրանց խաղալիքները, այդպես որոշեց, որ պետք է հնարավորինս անվնաս խաղալիքներ պատրաստի։

Արմինեի ստեղծած խաղալիքները սովորական չեն։ Դրանք այնպես են ստեղծվում, որ հարմար լինեն երեխաների օգտագործման համար։ Ամեն բան Հատուկ արվում է, որ երեխան պարզապես չշեղվի գույներով միայն, այլ կարողանա հեշտությամբ շոշափել դրանք, զարգացնել մանր մոտորիկան։ Արմինեն ինքն է ընտրում խաղալիքների գույնը, դիզայնը և հեշտությամբ է համագործակցում հաճախորդների հետ։ Խաղալիքները նախ փորձարկվում են ծանոթ երեխաների շրջանում, հետո նոր դուրս են գալիս վաճառքի։ Արմինեն երկար ժամանակ է տրամադրում նոր խաղալիք ստեղծելու համար, քանի որ հաճախորդները փոքրերն են, ուստի և ամենապահանջկոտները։

Արմինեի թիմն ամենալավն է, որ կարող էր նրան բաժին հասնել։ Ընտանիքի անդամներն ու ընկերները ամեն ինչով են աջակցում նրան։ Դա հեշտացնում է և կյանքը, և բիզնեսը։ Արտադրամաս դեռևս չկա, դա մեծ գումարների հարց է, բայց տանն էլ է ստացվում աշխատել, Արմինեն վստահ է, որ ցանկության դեպքում մարդը կարող է ստեղծել ու արարել յուրաքանչյուր տեղ ։

Արմինեի գործունեության նպատակը խաղալիքների միջոցով երեխաներին և կրթելն է, և ժամանցն ապահովելը։ Չնայած այսօր շուկան լի է նմանատիպ խաղալիքներով, բայց կարծում է, որ տեղական արտադրանքի պակաս կա, պետք է կարողանալ բավարարել թե մարդկանց պահանջմունքները, թե շուկայում տարբերվել ու առաջարկել այնպիսի արտադրանք, որ կամաց-կամաց առողջ մրցակցություն ձևավորվի։

Չնայած Արմինեի բիզնեսը դեռ փոքր է, բայց հասցրել է մի շարք դժվարությունների բախվել, նա կարողացել է ելքեր փնտրել և գտնել, բայց և այնպես փաստում է, որ փոքր բիզնեսի համար այդքան էլ հեշտ չէ։ Դժվարությունները հաղթահարելի են, ասում է Արմինեն, միայն թե սրտնեղում է, որ հաճախ հայ արտադրողների մեջ մրցակցությունն առողջ չի լինում։ Անկախ հանգամանքներից, Արմինեն կարողանում է առողջ մրցակցության մեջ մտել ու մյուս խաղալիք արտադրողների հետ առաջ գնալ։

Արմինեն իր հոբբին վերածել է բիզնեսի ու երջանիկ է․այսօր նա զբաղվում է սիրած աշխատանքով։ Հաճախ է անձամբ խաղալիքներն առաքում, այդպես լավ է, ասում է, կարողանում եմ տեսնել մարդկանց էմոցիաները, երեխաների դեմքից էլ հասկանում եմ, որ խաղալիքը մի անկյունում չի մնալու, այլ դառնալու է նրանց ընկերը։

Նարեն 16 տարեկան է։ 14 տարեկանից բիզնես գաղափար ուներ, որը ժամանակի ընթացքում ինչ ասես տեսավ; Էլ հաջողություն, էլ ձախողումներ, էլ մոտիվացիայի պակաս էլ գաղափարների մեծ հոսք։ Այնքան խմորվեց, որ դարձավ այնպիսի բիզնես գաղափար, որն այլևս հաջողել է ու հետ դարձի ճանապարհ չունի։ Համլետն էլ Նարեից մեկ երկու տարով է մեծ։ Նարեն բիզնեսի հիմնադիրն է, իսկ Համլետը զբաղվում է բիզնեսի SMM ով։  Արդեն հայկական մուլտֆիլմերը կարող եք «հագնել»։ Նարեն կարծում է, որ դրանք իրենց հետաքրքրությամբ ու իմաստով ոչնչով չեն զիջում դիսնեյի մուլտֆիլմերին։ Ուստի, եթե հագնում ենք այդ մուլտհերոսների պատկերներով հագուստներ, ինչու՞ չհագնենք մեր մուլտհերոսների պատկերներովը, այդպես հայտնի ու էլ ավելի սիրված կդառնանք նրանք։

Ինչ-որ ընթացքում Նարեի բիզնեսը դադարել է գործել։ Պատճառները հայտնի չեն, Նարեն մեզ ոչինչ չասաց, բայց անկեղծացավ, որ այո, հեշտ չէ այդ տարիքում նման ծավալի աշխատանք կատարել՝ առանց մեծերի օգնության։ Նարեի թիմում բացի երիտասարդներից աշխատում են նաև տարիքով մեծեր։ Դերձակներն են։ Նարեն էլ, Համլետն էլ փաստում են, որ տարիքային տարբերությունը չի խանգարում գործի մեջ, ընդհակառակը՝ մարդիկ փորձ ունեն, որոնք փոխանցում են մեզ, մենք էլ սովորում ենք, ասում են։

Հայկական մուլտհերոսները հայտնվում են հագուստի վրա՝ իրենց բնորոշ թևավոր խոսքերով կամ էլ մի քիչ փոփոխված։ Նարեն ասում է, որ իրենք առաջինն են Հայաստանում, ովքեր որոշել են մուլտֆիլմերի հերոսներին այդ ձևով բերել առօրյա։

Թե ինչ ծրագրեր ունեն հետագայում, նախընտրում են չխոսել, այլ ցույց տալ։

Բայց մի բան հստակ է երկուսի դեպքում էլ՝ մնալու ենք Հայաստանում, ինչ էլ լինի։ 

Լիանա Գորոյանը Ռուսաստանից վերադարձել է հայրենք ու իր բիզնեսը հիմնել։ Ավարտել է Գեղարվեստի ակադեմիան։ Նկարչուհի դիզայներ է։ Երբևէ մտքով չի անցել, որ կարող է մոմեր պատրաստել ու վաճառել, առավելևս, որ դա կդառնա փոքրիկ բիզնես։ 

Լիանայի պատրաստած մոմերը նորություն են Հայաստանում։ Դրանք առաջին հերթին մարդկանց հետաքրքրում են որպես կերպար, հարցնում են, իմանում, սիրում նրանց, սկսում կարդալ, հետո որոշում գնել մոմը։

Հայաստան վերադառնալը Լիանայի կյանքի ամենակարևոր որոշումներից մեկն է եղել։ Լիանայի ներքին ձայնը հուշել է, որ Հայաստանը այն վայրն է, որտեղ գաղափարներն իրականություն են դառնում։ Հավատացել է ու փորձել։ Լիանան Հայաստանում իրեն լավ է զգում, գոհ է իր գործունեությունից, մարդկանց արձագանքից, գնահատականից, հետագա նպատակներն էլ հենց հայրենիքի հետ է կապում։

Երբևէ մտածե՞լ եք սեփական բիզնես ունենալու մասին, վստահ եմ, որ մտքի ծայրով գոնե մեկ անգամ անցկացրել եք։

Իսկ մտածե՞լ եք, թե ինչ դժվարությունների կբախվեք, ինչ խնդիրներ կառաջանան, ինչպես կլուծեք դրանք և ինչ ազդեցություն կունենա ձեր գործունեության վրա։

Սաթենիկ Փախանյանը բիզնեսն սկսելուց առաջ հստակ գիտակցել է, թե ինչ է սպասում իրեն, բայց որ ամեն բան իր պատրաստած կոնֆետների պես բազմաշերտ կլինի, այ դա մտքով չի անցել։

Սաթենիկի բիզնես ուղին պատահական բացվեց։ Ասում են՝ այն ամենն ինչ չունես, ինքդ ես ստեղծում, այդպես էլ պատահել է։ Սաթենիկն անհրաժեշտությունից դրդված սկսում է կոնֆետներ պատրաստել, բայց դրանք սովորական չէին։ Առանց շաքարի էին և քաղցր։

Սաթենիկը որոշում է Հայաստանի ունեցած բարիքներն օգտագործել իր կոնֆետների մեջ ու տեսնել, թե ինչ է ստացվում ու մարդիկ ինչպես են արձագանքում։

Սաթենիկը ուրախությամբ փաստում է, որ կարողացել է տանից տեղափոխվել փոքրիկ արտադրամաս։ Սա ապացույցն է այն բանի, որ Հայաստանում հնարավոր է ունենալ փոքրիկ բիզնես և հաջողել այնքան, որ արդեն քո առանձին տարածքն ունենաս ու ընդհանրապես կարևոր չէ, թե քանի քառակուսի մետր կլինի։

Զրույցի վերջում Սաթենիկը հստակեցնում է՝ Հայաստանում նման կոնֆետներ պատրաստողներ էլի կան, բայց մրցակցություն չկա, ու ավելացնում, թե որ դեպքում հայ արտադրողների ապրանքը կռվան կդառնա։