Startup Hayastan

Երևանցիներն ասում են, որ քաղաքի ցուրտ հատվածը Մասիվն է։ Ես այլևս այդպես չեմ կարծում, քանի որ հենց այնտեղ է մի հայ ընտանիքի բնակարան, ուր ոտք դնելու առաջին րոպեից անսպասելի ջերմանում ես ու սիրով լցվում։

Անահիտ Հարությունյանը «Ծիրանէ» ապրանքանիշի համահիմնադիրներից է։ Մեր զրույցի ընթացքում Անահիտը որոշեց՝ պետք է ինչ-որ զարդ պատրաստել ու հընթացս պատմել, թե ինչպես սկսվեց ամեն ինչ։

Մենք տեղավորվել էինք տան մի հատվածում, որտեղ ամուսինները փոքրիկ արտադրամաս են պատրաստել։ Աշխատանքային սեղանը ժամերով կարելի էր ուսումնասիրել։ Կոմիտասի, Դուշման Վարդանի նկարների կողքին Գահերի խաղը սերիալից նկար էր, իսկ պահարանում Նժդեհի լուսանկարներն էին, որոնցից շատերը ես առաջին անգամ էի տեսնում։ Զարմանալի չէր․ Անահիտը Նժդեհի հանդեպ հատուկ վերաբերմունք ու սեր ունի։  Տեղ-տեղ ծեփոնից պատրաստած գունավոր կերպարները կոտրում էին լրջությունը, Էդմոնի ձեռքի գործն է, ասում է Անահիտն ու ջերմորեն ժպտում, սիրում է ծեփոնից տարբեր բաներ պատրաստել։

Սեղանի վրա՝ բաժակների մեջ, դրված են բազմաթիվ անհասկանալի գործիքներ, առաջին հայացքից դու գիտես, թե մոտավորապես դրանով ինչ կարելի է անել, հետո Անահիտն սկսում է աշխատել, պարզվում է, որ վերջիվերջո պետք է ուսումնասիրել, հարցնել, սովորել, թե ինչը ինչի համար է նախատեսված, հենց այդպես է արել Անահիտը։

Անահիտի պատրաստած աքսեսուարների տեսքը տարբերվում է իր հայկականությամբ։ Դրանց վրա չկան նուռ, եռագույն, ծիրան կամ էլ դուդուկ։ Փոխարենը իրերի վրա նկարում է հայկական զարդանախշերն ու ժայռապատկերներ, որոնք յուրահատուկ տեսք ու իմաստ են տալիս զարդերին։ Առաջին հայացքից  ոչ մասնագետը դժվար թե հասկանա, որ դրանք հայկական են, բայց այս միջոցով Անահիտը փորձում է ծանոթացնել հայակականի ու հայի այդ կողմին։

Գունազարդման ընթացքը աշխատանքում Անահիտի սիրելի հատվածն է։ Վերջերս սկսել է վառ գույներ օգտագործել, իսկ սովորաբար սիրում է արծաթագույնը։ Աշխատանքը բաժանված է ամուսինների մեջ։ Մեկը կոշտ ախատանքն է կատարում, մյուսը Անահիտն է։ Գունազարդում է։ Հագուստի, պայուսակների, անձնագրի պատյանների վրա Անահիտն է գործում։ Ինքնուս է։ Սեղանի վրայի գրքերից մեկում բազմաթիվ գեղեցիկ զարդանախշեր էին, որոնք հերթով հայտնվելու էին իրերի վրա։ Մինչ ներկերի բույրը կտարածվեր սենյակում, Անահիտն ընտրում է ներկի գույնը, վերցնում ամենաբարակ վրձինն ու սկսում գունազարդել թևնոցը, ընթացքում էլ պատմում, թե ինչպես են կարողանում բիզնեսում ֆինանսական հարցերը խելամիտ կարգավորել։

Անահիտն ու ես զգուշությամբ ենք խոսում։ Փորձում ենք ավելորդ ձայներ չհանել, որ նրա փոքր զավակը՝ Արեգը, հանկարծ չաթնանա։ Ընթացքում գրեթե մոռացել էինք դրա մասին ու ոգևորված բարձրաձայն ենք խոսում։ Արեգն արթնացավ, բայց հարիկը տանն էր, հանգիստ շարունակեցինք մեր զրույցը։

Ամուսինները գոհ են իրենց բիզնեսից։ Ֆինանսական հանգստություն ունեն։ Անահիտը փաստում է, որ ցակության դեպքում էլ դժվար կստացվի այլ գորոծվ զբաղվելը, սա արդեն իրենց առօրյայի մի մասն է դարձել։ Երևանի՝ ժողովրդի ասած «ամենացուրտ» թաղամասերից մեկում է ապրում Անահիտի ընտանիքը։ Զանգվածն այլևս ջերմ թաղամաս է։ Ծիրանէն յուրահատուկ ջերմությամբ է համագործակցում Հայաստանի հետ, Հայաստանն էլ իր հերթին գրկաբաց է ընդունել նրան։

Անյա Անդրանիկյանն արդեն երկու ամիս է իր փոքրիկ բիզնեսն ունի։ Միտքն ու բիզնես գաղափարը ավելի վաղուց է եղել, պարզապես ինչ-որ պատճառներով համարձակություն չի ունեցել սկսելու։

''TOTE BAG'' ստեղծելու գաղափարը մի քանի հիմք ուներ։ Դրանցից մեկը Անյայի մասնագիտությունն էր։ Անյան գրաֆիկ դիզայներ է ու բացի հիմանկան աշխատանքում ստեղծագործելուց, նրան այլ հարթակ էր պետք՝ իր զգացածն ու ստեղծագործածը մարդկանց հասցնելու համար։ Այդպես ստեղծվեց «Փոլարը»։ 

Պայուսակների վրա օգտագործվում է մաղային տպագրության տեխնիկան։ Այդպես կարելի է ցանկացած պատկեր տպագրել հագուստի, տեքստիլի, փայտի և այլ նյութերի վրա։ Այս տեխնիկայով ստեղծված իրերը որակյալ են, չեն գունաթափվում և հարմար են օգտագործման համար։ Նման պայուսակները սովորաբար էկո հումք են ունենում։ Անյայի համար, սակայն, այս պարագայում, կարևորը որակն է։ Լինի ամուր, երկար օգտագործվող ու հարմար։

Անյայի առաջարկած դիզայնը պարզ է։ Պարզության մեջ բազմաթիվ հույզեր, մտքեր, ցանկություններ կան, որոնք փոխանցում է իր բրենդի պայուսակները կրող մարդկանց։ Դրանք դրական են, հանգիստ կարող եք կրել պայուսակը։) 

Մանագիտությամբ թարգմանիչ, 27 ամյա Թալին Միրզայանսը ամուսնության առաջին օրվանից մտածել է, որ վայրկյան առաջ պետք է Իրանից տեղափոխվել Հայաստան։ Մեկ տարի հետո ամուսնու հետ վերջապես որոշում են ու իրենց փոքրիկ ընտանիքով վերադառնում հայրենիք։

Կորոնավարակի ժամանակ, երբ ամբողջ աշխարհը մեկուսացման մեջ էր, Թալինը որոշում է ինչ-որ հետաքրքիր բանով զբաղվել։ Շատ արագ կողմնորոշվում է ու անցնում գործի։ Բաժակներ ու մոմոկալներ է պատրաստում, հետո սկսում է ավելի մեծ իրեր պատրաստել։

Հայաստանում Թալինը սկսում է ուսումնասիրել շուրջը, զգում է, որ մարդիկ սիրում և գնահատում են ձեռագործ աշխատանքները, էսթետիկ իրերի հանդեպ հատուկ սեր ունեն ու որոշում է մի հետաքրքիր բիզնես հիմնել։ Կնիքներ պատրաստելը ռիսկային քայլլ էր։ Դա առաջին անհրաժեշտության իր չէ, վաճառքները գուցե այդքան էլ շատ չլինեն, բայց Թալինը հաշվիր էր առել, որ ինքն իսկզբանե այդ աշխատանքով զբաղվելու է ոչ թե գումար աշխատելու, այլ մարդկանց ծանոթացնելու իր արվեստին։

Տան մի անկյունը վերածել է շատ փոքրիկ արտադրամասի։ Այնտեղ միշտ լավ երաժշտություն է հնչում ու արվեստի շունչն է օդում կախված։ Հաճախ է ոգեշնչվում հայկական խաչքարերից, կնիքների պատրաստման ընթացքն էլ նրան հիշեցնում է խաչքարերի քանդակման գործընթացը։

Հայաստանը Թալինի ընտանիքին գրկաբաց է ընդունել, Հայաստանի մարդիկ սիրում են Թալինի արվեստը, ոգևորում նրան, ողջունում գաղափարները։ Բիզնեսն էլ կարծես հարմար տեղավորվել է Հայաստանում։

Համավարակը ուժգին տեղաշարժեր արեց աշխարհում։ Ցնցումները հասնում էին նաև Հայաստան։ Կամաց-կամաց ականատեսն էինք լինում աշխարհում մեծ փոփոխության ու ակամայից դառնում դրա մի մասնիկը։ Ամենահետաքրքիրը, թերևս, այն էր, որ մարդիկ սկսեցին կտրուկ փոխել իրենց ոլորտն ու զբաղվել լրիվ այլ գործունեությամբ։ Օրինակ՝ երբեմնի դիմահարդար Սիրանուշը դարձավ հրուշակագործ։

Մի «կորոնագիշեր» Սիրանուշի մոտ ոչ մի կերպ չի ստացվում քնելը։ Մտածում է աշխարհի վիճակի, համավարակի, իր կորցրած աշխատանքի մասին ու պատահաբար մտքին գալիս է մայրիկի պատրաստած քաղցր ժելեներն ու թռչնի կաթը, ու հիշողության մեջ խորը քնած դրվագները միանգամից պարզվում են։ Մայրիկը դրանք միշտ պատրաստում էր ինչ-որ հետաքրքիր բաժակների մեջ։ Հաջորդ օրն արթնանում է, խանութից գնում անհրաժեշտ պարագաներն ու որոշում, որ մայրիկի պատրաստածը կարելի է մի փոքր փոփոխել ու հետաքրքիր ինչ-որ բան ստանալ։ Սիրանուշի պատրաստած սերով բաժակների գաղափարը սկսՍեց տարածվել Հայաստանում։ Մասնագետներն էլ էին պատրաստում նման տորթ-բաժակներ։ Այդ ժամանակ հիասթափվում է, մտածում, որ գուցե դադարեցնի աշխատանքները։ Հետո ելքը գտնում է։ Սիրանուշի պատրաստած բաժակների մեջ սովորական մեծ տորթից կարելի է ասել՝ մի հատված է։

Առաջին սերով բաժակները գնահատել են հարազատները։ Սիրանուշը հանպատրաստից որոշում է, որ պետք է գեղեցիկ ֆոտոշարք անի ու դրանք հրապարակի սոցցանցերի էջերում։ Արդյունքը շշմելու էր։ Մարդիկ սկսում են ուշադրություն դարձնել գաղափարին, ու հենց առաջին օրերից էլ Սիրանուշը պատվերների պակաս չի ունենում։ Սիրանուշը տանն է աշխաում։ Հարմար է։ Տան անդամներն արդեն սովորել են անուշ բույրերի ընկերակցությամբ ապրել։ Բիզնեսն սկսել է 10 հազար դրամով։ Հետո կամաց-կամաց ավելացրել է թիվը։ Տորթերի այս տեսակը հայտնի է դարձել։ Դրանք հարմար են ամեն առիթի համար։ Սիրանուշը գիտի, որ հաճախորդին պետք է անընդհատ նորություն առաջարկես, այն ինչ անում է հիմա, սիրվել է, նրան հաջողություն է բերել, նաև ֆինանսական հանգստություն, բայց դրանից, ինչպես ժողովուրդն է սիրում ասել՝ թուլանալ պետք չէ, փոխարենը պետք է աշխատել գիշեր ցերեկ։

Թվում է՝ քչերը «կհամարձակվեն» ԵՊՀ «Հանարային կառավարում» բաժնում սովորել երկու տարի, հետո փոխել հեռակա ու զբաղվել նկարչությամբ։ Այդպես կարող էր անել այն մարդը, ով մոտավորապես մինչև 25 տարեկան է, էմոցիոնալ, պահի տակ որոշումներ կայացնող, և սրտին լսող։

Հարցին՝ ինչ էր մտածում այդ քայլին գնալուց, Անահիտ Նիկողոսյանի պատասխանը մեկն է՝ լսել եմ սրտիս։ Տարիներ առաջ նրա շրջապատում  հայտնվում են նկարիչ երիտասարդներ, արդեն կայացած արվեստագետներ, որոնց հետ շփման ընթացքից էլ պարզ է դառնում՝ որքան էլ ասեն, որ նկարիչները քիչ գումար են աշխատում, մեկ է, պետք է զբաղվել դրանով։

Տարիներ են անցնում ու Անահիտը զգում է, որ նկարելուց բացի ցանկություն ունի նաև կավով աշխատել։ Սա արդեն լուրջ էր։ Բաժակ պատրաստելը հեշտ չէր, ինքը Անահիտն էլ՝ անփորձ։ Երևանյան տաքուկ անկյուններից հետո մտքին այլ գաղափարներ եկան՝ բաժակ, որը լինելու է մարդկանց առօրյայի մի մասը։ Անահիտի ընտրած դիզայնը ռիսկային է։ Բաժակներն անհարթ են, տեղ-տեղ երևում են հեղինակի մատնահեթքերը, թվում է՝ անփույթ աշխատանք է, բայց իրականում, հենց դա է Անահիտի պատրաստած բաժակներին այդքան ճանաչում բերել։ Ձեռագործ իրերի բիզնեսում էլ հաջողելու համար ինչ է պետք։ Առաջարկել մի բան, որը յուրօրինակ է, հեղինակից մասնիկ ունի ու անհատական ստեղծագործություն։

Անահիտի բիզնեսը ստեղծվեց ոչ թե գումար աշխատելու, այլ ավելի կարևոր բանի համար։ Շփվել մարդկանց հետ, հասկանալ՝ ով ինչ նախասիրություն ունի, հետևել նրանց էմոցիաներին, հեղինակ դառնալ նրանց զգացումների, որոնք առաջանում են իրենց համար հատուկ պատրաստված իրը ձեռք բերելիս։ Նրա ստեղծած բաժակները միայնակ են գալիս այս աշխարհ։ Նրանց հետ չկա ոչ ափսե, ոչ գդալ, ոչ էլ պատառաքաղ։

Մեկ բաժակը մոտավորապես երկու շաբաթում է պատրաստվում։ Սա իսկական մարտահրավեր է։ Փոխանակ գնալ և խանութից սրտիդ ուզած ձևի, չափի ու գույնի բաժակ գնել, սպասում ես․․սպասում ես հենց քո բաժակին,որից ամբողջ աշխարհում միայն դու կունենաս։Ահա, թե ինչպես է սպառվում ձեռագործ արտադրանքը Հայաստանում։

Հայկուհի Մեսրոպյանի պատմությունն սկսվում է, երբ հասկանում է, որ իր պատրաստած զարդերը որքան էլ հավանում էին մարդիկ, մեկ է, ինքն անձմաբ դրանք չի կրի։ Այդ ժամանակ էլ չնայած վաճառնքեր ունեցել է, բայց ինչ-որ պահի հասկացավ, որ պետք է կտրուկ փոփոխություններ կատարել, ու զարդերը պատրաստել այնպես, որ ինքը ցանկանա դրանք կրել։ Հայկուհին սկսում է աչքին անսովոր զարդեր պատրաստել։ Երեխաների ծնունդից հետո, երբ աշխտելը ֆիզիկապես հնաավոր չէր, ամուսինն առաջարկում է ստեղծել մի այնպիսի բան, որը թույլ կտա թե՛ երեխաների հետ լինել, թե՛ զբաղվածությունն ապահովել, թե՛ գումար աշխատել։

Սկզբում Հայկուհու ձեռագործ զարդերը գնել են հարազատները, ընկերները, հետո արդեն կամաց-կամաց տարածվել է։ Ամեն անգամ անծանոթ մարդուց պատվեր ստանալուց Հայկուհու ուրախությանը չափ ու սահման չի լինում, զգացողությունը, որը քո ձեռքի պատրաստածը պետք է ինչ-որ մարդուն, անփոխարինելի է։

Հայաստանում պետք է մնալ ու արարել, ասում է Հայկուհին ու հավելում, որ Հայաստանը իր բիզնեսին շատ լավ է «վերաբերել» ու շարունակում է նույն կերպ։

Ճապոներենի թարգմանիչ Լուսինե Խաչատրյանը համատեղության կարգով նաև զբոսավար է։ Ամբողջ կյանքում զբաղվել է այդ գործով։ Որոշ ժամանակ ապրել է Ճապոնիայում։ Այստեղ նրանց պատմում է մեր երկրի մասին։ Դե պարզ է, որ ժամանակ չի եղել իր մտածած գաղափարներն իրագործելու։ Դրանք խորը քնից արթնացել են, որոշ ժամանակ պտտվել, նորից քուն մտել։

Չարաբաստիկ համավարակը, այդ դեպքում Լուսինեի համար նոր դռներ բացեց։ Առաջինը տուրիզմի ոլորտը տուժեց, Լուսինեն ժամանակավոր կորցրեց աշխատանքը։

«Բագինում» Լուսինեն առաջարկում է հայկական արտադրության հագուստ։ Առաջին անգամ փորձեց հղի կանանց համար կարել, հավանության արժանացավ, տեղից այդ կարգավիճակում գտնվող կանանց հագուստի տեսականին շատ չէ, ուստի հայակական արտադրության էլ դժվար է գտնել։

Մասնագիտությամբ զբոսավարը սկսել է կարել ու հանկարծ հասկացել, որ կար ու ձևից հեռու է։ Հետո հասկացել է, որ բնատուր շնորք ունի՝ արմատներով փոխանցված։

Այսօրվա Հայաստանում Լուսինեն այն վառ գույներից մեկն է, ում շնորհիվ երկիրը պայծառ է դառնում։ Մեր կողքին ապրում են մարդիկ, ովքեր արարում ու ստեղծում են հենց Հայաստանում, որովհետև Հայաստանը բացառիկ ջերմ ու հոգատար երկիր է, որի նմանը դժվար թե գտնենք այլ տեղ։

Հենց սկզբից Մարիամ Խաշակյանը  չկոտրվեց ու որոշեց փորձել, բայց որքան էլ ճանապարհները տանում էին այլ ուղղությամբ, մեկ է, Մարիամն զգում էր որ հագուստ ստեղծելն իրեն ձգում է։

Մարիամը բիզնեսը սկսել է 5000 դրամով։ Սա ապացույցն է նրա, որ եթե մարդ ցանկանում էմ մի բան ստեղծել, անգամ իր ունեցած քիչ հնարավորություններն էլ ներդնում է։

Մարիամի նպատակների մասին մարդիկ նախապես չեն հիմանում։ Անգամ հարազատները։ Սիրում է, երբ ոչ ոքի ոչինչ չի ասում ու անակնկալ ցույց է տալիս ստեղծածի արդյունքը։