Startup Hayastan

Առաջին մասնագիտությամբ տնտեսագետ հիմա ծրագրավորող Ստեփան Կակոսյանի «եփած ճաշն» այսօր դարձել է հաջողված բիզնես։

Ստեփանի խոսքով շատ ավելի հարմար և օգտակար կլինի, եթե արտադրական ամբողջ ընթացքն իրականացվի Հայաստանում, բայց այսօր ցավոք այդ հնարավորությունները չունենք։ Քիչ գումար չի ներդրել բիզնեսում, նրա խոսքով դեռ սկիզբն է, հետո ավելի շատ ներդրումներ կլինեն, տեսկանին էլ կավելանա։

Ստեփանը Գյումրիում է ապրում, բիզնեսն էլ այնտեղ է ստեղծել և զարգացրել, չնայած դժվարություններին, Ստեփանի մտքով չի անցել դադարեցնել գործունեությունը։ Ապագայում որոշել է սեփական սարքավորումներն ունենալն ու հենց Հայաստանում էլ արտադրական գործընթացի մեծ մասն իրականացնել։

Երիտասարդ ամուսիններ Սոնա Հովակիմյանն ու  Արմեն Եպիֆանովը մի օր որոշում են, որ պետք է Հայաստանում այսպես կոչված ''take away'' սուրճի, սմուզիների, սառը թեյերի և այլ ըմպելիքների բիզնեսով զբաղվեն։

Արմենը յոթ տարի աշխատել է որպես բարմեն, նկատել է, որ քաղաքում իրար հետևից սուրճի կետեր են բացվում, բայց շատ աշխատողներ մասնագիտացում չունեն, իրենց բիզնեսի պլjուսներից մեկն այն է, որ սուրճերը և մնացած ըմպպելիքները պատրաստվում են մասնագետի կողմից։

Այս բիզնեսում Արմենը զբաղվում է վաճառքով,  իսկ Սոնան դիզայնով, նրա ձեռքով են պատրաստվում բաժակները, շշերը։ Ի դեպ, այս բիզնեսը կարողանում է շուկայում գոյատևել, որովհետև նորութուն են մտցրել։ Բաժակների փոխարեն փոքրիկ պլաստիկ շշեր են, իրենց պայուսակներով։

Ընտանեկան բիզնեսը զարգանում է 4 քառակուսի մետր հատվածում։ Դա անհարմար ու փոքր տեղ է մի քանի հոգով աշխատելու համար։ Արմենը չի ընկրկում դժվարություններից, վստահ է, որ 4 քառակուսի մետր տարածքը հետագայում ավելի է մեծանալու ու դառնա քաղաքի սիրված հատվածներից մեկը։

Քնար Դանիելյանը Շուշիից է, ուր տեղի երեխանների հետ ուներ ձեռքի աշխատանքների խմբակ։ Պարապմունքներից մեկի ժամանակ, երբ երեխաները ստեղծագործում էին, նրա մոտ ծնվեց գաղափար` երեխաների պատկերացումները վերածել խաղալիքների, և այդպես ստեղծվեց «Մարդուկ»֊ը։   2018 թվականին հայտարարվում է Արցախի սկսնակ բիզնես ծրագրերի մրցույթ, որտեղ լավագույն երեք բիզնես ծրագրերից մեկի կոչմանն է արժանանում «Մարդուկ»֊ը, որը սովորական խաղալքներից տարբերվում է իր ստանդարտ չլինելով։ 

  Քնարի առաջին դրամաշնորհը կազմել է երեք հարյուր հազար դրամ, որից 70.000֊ը հատկացրել է կարի մեքենային, իսկ մնացածը` կտորեղենին։   Երբ  արդեն ուներ կարի մեքենա, որակյալ տեքտսիլ և ամեն ինչ ընթանում էր բնականոն կերպով, սկսում է 44 օրյա պատերազմը, և ամեն ինչ զրոյանում է։ Քնարը Շուշիից Երևան է տեղափոխվում և իր մեջ ուժ գտնելով վերակենդանացնում է բիզնեսը։  

 Ասում է` ունի արցախցի հաճախորդներ, որոնց պատվերների դեպքում շատ ժամանակ ուղղակի նվիրում է։   

Մեկ տարուց ավել է Քնարը ապրում է Երևանում, բիզնեսը զարգանում է, շահույթը քիչ չէ։ Ամբողջ աշխատանքը միայնակ է անում, սկսած պատվերն ընդունելուց, կարելուց և վաճառելուց։   Քնարի աղջկա աշխարհ գալուց հետո սկսել է նորովի ստեղծագործել, հասկանալ` ինչն է դուր գալիս երեխաներին, ինչպես նաև ինչ է պետք մայրիկներին։ Նշում է, որ մանկասայլակի անկողնային հավաքածու արտադրելու գաղափարն էլ հենց այդ ժամանակ է առաջացել, երբ չի գտել իր աղջկա համար որակյալ անկողին և որոշել է ինքն արտադրել, ինչն էլ մեկ ամսում սիրվել է։  

 «Եթե մենք մեր մեջ ուժ չգտնենք մեր ապագան ստեղծելու, ապա ո՞վ պիտի անի, ո՞վ պիտի ոտքի կանգնեցի մեր հայրենիքը։ Մենք պետք է ուժ գտնենք ու վերակենդանանաք», ֊ասում է Քնարը։

Սոնա Մարանդյանը բիզնեսում ներդրումների չափի մասին չի հորինում, ոչ էլ գլուխ է գովում։ Չնչին գումարով է սկսել։ Սոնայի հիմանական աշխատանքի վայրում աշխատակիցները հաճախ են ասում՝ ինչու՞ աշխատանքից դուրս չես գալիս ու զբաղվում քո բիզնեսով, դա քեզ մոտ լավ է ստացվում։ Սակայն Սոնան գրեթե իդեալական կարողանում է համատեղել օֆիսային աշատանքը ստեղծագործականի, ընտանիքի, բիզնեսի ու մնացած ամեն ինչի հետ։ Նրա պատրաստած սփռոցներն ու այլ աքսեսուարները այսօր հասցրել են գերել շատերին, Սոնան էլ հասկացել է՝ եթե մի բան լավ ես անում, պետք է շատ աշխատել ու ավելի լավն անել։ Սոնան աշխատում է բնական կտորների վրա, ներկերն էլ ընտրում է այնպիսին, որ իրը լվանալուց չփչանա։

Սոնան երջանիկ է, որ կարողացել է իր մեջ ուժ գտնել ու ստեղծել բիզնեսը, համարում է, որ դա իր երկրորդ բալիկն է, որին պետք է խնամել, պահել, զարգացնել ու մեծացնել, իսկ ապագայի ծրագրերը Հայաստանում են զարգանալու ու աճելու, Հայաստանը գրկաբաց է ընդունում աշխատող ու ստեղծող մարդկանց։

Սիլվա Մալխասյանի բիզնես գաղափարը սկզբում լուրջ չի ընդունվել, մտածել են՝ դե հերթական գաղափարն է, կգա ու կանցնի, բայց Սիլվան հաստատակամ է եղել, որից հետո Սիլվան որոշում է հենց ծննդյան տոնն անցացնելու համար հավաքված գումարով հիմնել բիզնեսը՝ Հայաստանում հիմնադրել շրթներկի բիզնես։

Սիլվան մրցակիցներից չի խուսափում, կապի մեջ է բոլորի հետ, պատրաստակամ նաև կիսվել իր գիտելիքներով, սա փոքր երկիր է, որտեղ մեկս մյուսով պետք է զարգանանանք ու զարգացնենք, ասում է Սիլվան։

Մի օր, օրինակ գեղեցկուհի Մոնիկա Բելուչչին գուցե հենց հայկական արտադրության «Որդան կարմիր» շրթներկն օգտագործի ու խորհուրդ տա նաև աշխարհի բոլոր կանանց, ասում են՝ երազաքներն իրականանալու սովորություն ունեն։))

Լիանա Մխիթարյանը Չինաստանում ապրելու ժամանակ որոշում է բիզնես ստեղծել։ Այդ ընթացքում ոգևորությունը մեծ է լինում։ Լիանան մետաքսի կոտրից ձեռագործ մազակալներ էր պատրաստում։ Տեսնելով, որ Հայաստանում արդեն շուկայում շատ են մազակալները, փորձում է հարդարման պայուսակներ կարել, սա էլ այն արդյունքը չի տալիս, ինչը սպասում էր Լիանան։ Ու մի օր մայրիկը խոսքի մեջ պատմում է Լիանայի եղբոր՝ Միքայել Մխիթարյանի ծրագրերի մասին։ Հենց այդ ժամանակ էլ պարզ է դառնում՝ հայկակակն արտադրության ձեռագործ փողկապ չկա։ Պետք է հնարավորինս շուտ այդ գաղափարը կյանքի կոչել։

Գաղափարը 2017-2018 թվականներից կար, իսկ բիզնեսը ստեղծվեց 2019-ին։ Գլխավոր պատճառը մասնագետի պակասն էր։ Լիանան մեծ քանակությամբ թանկարժեք կտոր է կորցրել, ճիշտ չէին կարել, վաճառքի տեսք չուներ։ Դա բիզնեսում առաջին ու թերևս գլխավո անհաջողությունն էր։ Դեպքից հետո օգնության է հասնում մայրիկը։ Սկսում է անձամբ կարել։

Փողկապն առաջին անհրաժեշտության իր չէ, բայց Մխիթարյանների բիզնեսն այսօր կարողանում է իրեն արդարացնել։

2011 թվականին Նունե Մանուկյանն ու Արփի Բաբայանն ընդհանուր ծանոթների միջոցավ ծանոթացան, հետագայում սկսեցին միասին էլ աշխատել,իսկ  2018 թվականին արդեն լավ ընկերները որոշեցին իրենց համատեղ բիզնեսն սկսել։ Այն անվանեցին «Էգանատ»։

Աղջիկների պատրաստած խճանկարները յուրահատուկ են նրանով, որ ամբողջությամբ ստեղծվում են քարերից, դրանք չեն ներկվում, անհրաժեշտության դեպքում միայն կարող են փոփոխվել չափերով, անգամ դիմանկարների դեպքում ոչ մի վրձնային հարված չի լինում։

Ինչ-որ տեղ գնալու ժամանակ Արփին էլ Նունեն էլ իրենց հետ միշտ գեղեցիկ քարեր են բերում, անգամ եթե դրանցից պատվեր չլինի էլ, մեկ է կարողանում են հարմարեցնել ու իր ճիշտ տեղում դնել խճանկարի մեջ։

Աշխատանքի մեջ ամենաբարդն ու աշխատատարը դիմանկար ստեղծելն է։ Պետք է այնպիսի քարեր ընտրես, որ դեմքի ճիշտ գույն, հայացք ու դիմագծեր կարողանաս ստանալ։ Այդ հարցում Արփին արդեն պրոֆեսիոնալ է դարձել, ասում է Նունեն։

Հարությունյան Նարինեն ու Շահինյան Արմենն ամուսիններ են։ ՈՒսանողական տարիներից սերը նրանց ուղեկից եղավ, որոշեցին ընտանիք կազմել, երևի թե երկուսն էլ գիտեին, որ բացի լավ ամուսիններ լինելուց հետագայում կարող են նաև լավ բիզնես գործընկերներ դառնալ։ Արմենն ասում է՝ երկուսիս գենն էլ աշխատավոր է։ 17-18 տարեկանում երկուսն էլ աշխատել են ու միասին՝ ֆրիլանս, զարդերի դիզայնով էին զբաղվում։ Այսօր արդեն Արմենն ու Նարինեն Հայաստանում զարդերի բիզնեսով են զբաղվում։

Ռուս ուկրաինական պատերզամն «առիթ» դարձավ, որ Արմենը վերջնական որոշի՝ Հայաստանում զարդերի բիզնես եմ սկսելու։ Այնպես էր ստացվել, որ պատվեր ունեին Ռուսատանից, դեպքերն այնպես զարգացան, որ չստացվեց համագործակցությունը։

Նարինեի և Արմենի օրվա մեծ մասն անցնում է արտադրամասում։ Այնտեղ են բոլոր զարդերը, ձուլակտորները, գործիքները, այնտեղ են նաև Արմենի աշակերտները։ Մի օր Արմենը որոշում է, որ պետք է ոսկերչությունն ու արծաթագործությունն այնպես ներկայացնի մարդկանց, որ սիրեն մասնագիտությունը, որ երիտասարդները չհոգնեն սովորելուց։

Արմենը հպարտությամբ է պատմում, որ կինը կարողացել է հաջողել՝ իր անկեղծության, հնարամտության ու անընդհատ զարգացող մտքերի ու գաղափարների շնորհիվ։

«UHI» միանգամից է սիրվել։ Սա աշխատասիրության ու սիրո արդյունքն է։ Ամուսինները հաճելիորեն զարմացել են, որ նոր սկսած բիզնեսը Հայաստանում կարող է այդքան հաջողություն ունենալ ու սիրվել։

Արմենն ու Նարինեն վստահ են, որ սա իրենց կայացրած ամենալավ որոշումներից մեկն է եղել։ Երկուսն էլ բաց են խենթ, հետաքրքիր ու համարձակ գաղափարների համար։ Վերջիվերջո ընտանեկան բիզնես է, եթե ընտանիքում կա սեր, բիզնեսը պարապես դատապարտված է հաջողելու, այնպես որ, հանգիստ կարող եք համագործակցեք նրանց հետ։

Գայանեն և Արմենը քույր ու եղբայր են։ Իրենց փոքրիկ բիզնեսն ունեն։ Երկուսով են հիմնադրել խոսող ծաղիկների բիզնեսը։ Պետրոսյաններից Արմենը, մի օր անսպասելի որոշում է, որ պետք է քրոջ հետ բիզնես ստեղծի: Քույր ու եղբոր ոգևորությունը, կարելի է ասել միանշանակ չի ընդունվել, մայրն ու հայրը մտածել են՝ դե հերթական գաղափարն է էլի, կգա կանցնի։ Այդպես է մտածել նաև Գայանեն։ Քննարկումներից հետո վազում են խանութ, գնում մի մեծ տետր ու սկսում հաշվարկներն ու հետագա անելիքների նախապատրաստական աշխատանքները հանձնել թղթին։

Առաջին քայլը ծաղկաման գտնելն էր։ Թվում էր հեշտ է, բայց խնդիր կար՝ գտնել այնպիսին, որի վրա կկարողանան աշխատել այնպես ինչպես իրենք են մտածել։ Խոսող ծաղկամանների մեջ տարբեր բույսեր են, դրանք Հայաստանից են ձեռք բերվում, իսկ թե ինչ են խոսում նրանք, դա այլ պատմություն է։ Հեշտ չէ ծաղիկնրին ու բույսերին խոսեցնելը, հեշտ է նրանց լսեցնելը։

Գործերը լավ առաջ են գնում, էլ ավելի լավ կլինեն, եթե երկուսն էլ, ասենք, դուրս գան հիմանական աշխատանքից ու զբաղվեն բիզնեսով։ Սա վառ ապացույցն է նրա, որ Հայաստանում հնարավոր է ունենալ բիզնես և հաջողել այնքան, որքան ուզում ես, պարզապես պետք է աշխատել ու շատ աշխատել։

Աննա Դավթյանը մասնագիտությունն ընտրել է չսիրելով, հետո սովորելու ընթացքում հասկացել է, որ սկսում է սիրահարվել մասնագիտությանը։ Ուսանողական տարիներից աշխատել է, երևի հենց մասնագիտությունն է հիմք եղել, որ ստեղծի իր փոքրիկ բիզնեսը։ Աննան մասնագիտությամբ լոգոպեդ է։

Մայրանալուց հետո Աննան սկսում է խորանալ այնպիսի հարցերի մեջ, որոնց մասին երբեք չի մտածել, օրինակ՝ թե ինչ հումքից խաղալիքով է խաղում իր բալիկը։ Այդպես որոշում է, որ անձամբ պետք է ստեղծի իր բալիկների համար անվտանգ խաղեր ու խաղալիքներ։

Աննան թիմ ունի, որտեղ աշխատում են նաև մարզերում բնակվող կանայք։ Հեռավորությունը դժվարություն չի առաջացնում, կարևորը կանայք երեխաներին մեծացնելու հետ զուգահեռ աշխատանք ունեն ու կարողանում են տանից ստեղծագործել, ասում է Աննան։

Աննայի բիզնես հաջողության պատմությունն իրականում սկսվեց մի կարի մեքենայից։ Եթե չլիներ այդ մեքենան, հիմա գուցե ավելի դանդաղ քայլերով առաջ կգնար։ Մեքենայի օգնությամբ Աննան կարողանում է որոշակի գումար աշխատել, ինչն էլ ներդնում է գործի մեջ։ Հենց սկզբից էլ որոշել էր, որ ոչ մեկից ֆինանսական օգնություն չի խնդրելու, անգամ հարազատներից, ամեն բան անելու է ինքնուրույն։