ศูนย์เทปธรรมะท่านผู้หญิงมณีรัตน์ บุนนาค

พระไตรปิฏกจีน บรรจุเนื้อหามากมายมหาศาล เพราะรวบรวมเอาพระธรรมวินัยของนิกายเถรวาท และนิกายต่างๆ ของพุทธศาสนายุคต้นเอาไว้ด้วย โดยเรียกว่า “อาคม” หรือที่ในพระไตรปิฎกบาลีเรียกว่า “นิกาย” เช่น ทีรฆาคม คือ ทีฆนิกาย เป็นต้น นอกจากนี้ ยังมีฝ่ายอภิธรรมของนิกายต่างๆ พระสูตรจำเพาะของฝ่ายมหายาน ข้อเขียน หรือศาสตร์ต่างๆ ที่รจนาโดยคณาจารย์ฝ่ายมหายาน รวมถึงปกรณ์พงศาวดาร ประวัติศาสตร์พุทธศาสนาตั้งแต่ยุคต้นที่อินเดีย จนถึงยุคต้นในจีน นอกจากนี้ ยังมีคัมภีร์และธารณีของฝ่ายมนตรายานเช่นกัน

พระไตรปิฎกภาษาสันสกฤตมีหลายนิกายด้วยกัน แต่ที่ค้นพบและจะนำมากล่าวนี้เป็นของนิกายสรวาสติวาทเท่านั้น ซึ่งมีการค้นพบต้นฉบับพระวินัยปิฎกและพระสุตตันตปิฎกหลายฉบับในเขตเอเชียกลาง และค้นพบพระไตรปิฎกบางส่วนในเมืองโคปาลปุระ นอกจากนี้ยังได้ค้นพบคัมภีร์เศษเสี้ยว (Fragments) ของพระวินัย ในเมืองกิลกิต ประเทศปากีสถาน และมีการคัดลอกต้นฉบับพระวินัยฝ่ายสัน กฤตในทิเบตหลายฉบับ เช่น วินัยสูตร วินัยสูตรฎีกา เป็นต้น

พระไตรปิฎกภาษาสันสกฤตได้แปลสู่พากย์ภาษาจีนเป็นส่วนใหญ่ พระสูตรที่มีชื่อเหมือนกับฉบับภาษาบาลี แต่มีเนื้อหาไม่เหมือนกัน อาจจะเป็นเพราะผู้แปลไม่รู้ภาษาจีนดีพอหรือชาวจีนไม่รู้ภาษาสันสกฤตดีพอก็ได้ นิกายสรวาสติวาทแบ่งพระไตรปิฎกออกเป็น 3 คือ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก และพระอภิธรรมปิฎก

การชำระพระไตรปิฎกในประเทศไทย

การชำระพระไตรปิฎก บางครั้งท่านใช้คำว่า การสังคายนาตรวจชำระพระไตรปิฎก สังคายนา แปลตามรูปศัพท์ว่า การสวดพร้อมกัน

พระไตรปิฎกภาษาบาลีฉบับคอมพิวเตอร์

พ.ศ. ๒๕๓๑ มหาวิทยาลัยมหิดล ได้นำข้อความในพระไตรปิฎกภาษาบาลี อักษรไทย เข้านำจานแม่เหล็ก เพื่อนำเข้าเครื่องคอมพิวเตอร์ ซึ่งเป็นครั้งแรกของโลก นับเป็นเกียรติประวัติสูงสุดของประเทศไทย

“คนทั่วไปในปัจจุบันนี้ ใช้คำว่า ปาลิ ในความหมายเป็นชื่อของภาษาพระไตรปิฎก ของฝ่ายเถรวาท แทนที่จะแปลว่า “พระไตรปิฎก” ตามความหมายเดิม ดูจะเนื่องมาจากความเข้าใจผิดซึ่งอาจเกิดขึ้นมานานหลายศตวรรษแล้ว ในพจนานุกรมบาลีของ โรเบิร์ต ซีซาร์ ชิลเดอร์ส ซึ่งพิมพ์เมื่อ ค.ศ.๑๘๗๕ ชิลเดอร์สระบุว่า คำแปลภาษาอังกฤษตามความหมายใหม่นั้น อาศัยแบบอย่างจากสิงหล ซึ่งใช้คำนี้ในความหมายเดียวกัน การใช้คำนี้ในลักษณะดังกล่าวอาจสืบสาวไปถึงชาวยุโรปก่อนสมัยชิลเดอร์ส ซึ่งอาศัยงานเขียนของชาวสิงหลเป็นพื้นฐาน

พระพุทธเจ้าทรงใช้ภาษาอะไรประกาศพระศาสนา และภาษาในพระไตรปิฎกที่รู้กันในปัจจุบันนี้ว่า “ภาษาบาลี” เป็นภาษาอะไรแน่

              ผู้นับถือพระพุทธศาสนาสายเถรวาทเชื่อกันว่า พระพุทธเจ้าทรงวางรากฐานพระพุทธศาสนาที่แคว้นมคธ ภาษาที่พระองค์ทรงใช้สื่อสารคือ ภาษา “มาคธี” หรือ “มาคธิกโวหาร”ต่อมาเมื่อทรงย้ายศูนย์กลางพระพุทธศาสนามาอยู่ที่รัฐโกศล ก็คงใช้ภาษาของรัฐโกศลและภาษาถิ่นอื่นๆ อีกด้วย แต่ส่วนมากคงใช้ภาษามาคธี หรือมาคธิกโวหาร

พระไตรปิฎกเป็นคำสั่งสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่งบันทึกเป็นภาษาบาลี สืบทอดมาเป็นระยะเวลากว่า ๒,๕๐๐ ปี ซึ่งมีเนื้อหากว่า ๒๐ ล้านคำ โดยมีบันทึกไว้ชัดเจนว่า พระอรหันตเถระ ๕๐๐ รูป ได้รวบรวมในการประชุมสังคายนาเมื่อพระพุทธเจ้าทรงดับขันธปรินิพพานเมื่อ พ.ศ. ๑

ธรรม เป็นเรื่องที่ละเอียดลึกซึ้งมาก แสดงถึงสิ่งที่มีจริงทุกอย่างทุกประการตามความเป็นจริง ซึ่งถ้าไม่ได้ฟังพระธรรม ก็จะไม่มีทางรู้เลยว่า เป็นธรรม ดังนั้น การตั้งต้นเป็นสิ่งที่สำคัญ เมื่อกล่าวถึง สมาธิ ก็ควรที่จะได้เข้าใจในคำดังกล่าวนี้ก่อนว่า คือ อะไร สมาธิ มีจริงๆ เป็นธรรม เกิดขึ้นเป็นไปอยู่ทุกขณะ เพราะเป็น เอกัคคตาเจตสิก ที่เกิดกับจิตทุกขณะทุกประเภท ไม่ใช่ว่า พอได้ยินคำว่าสมาธิ จะเป็นธรรมที่ดี เท่านั้น เนื่องจากว่าสมาธิที่เกิดกับจิตที่เป็นอกุศล จะดีไม่ได้ ก็ต้องเป็นอกุศลสมาธิ แต่ถ้าเกิดกับจิตที่เป็นกุศล ก็เป็นกุศล ก็ขึ้นอยู่กับว่าจะเกิดกับจิตประเภทใด

ธรรม ไม่ได้มีเฉพาะสมาธิเท่านั้น มีมากมายทีเดียว ทั้งที่เป็นนามธรรมและรูปธรรม ทั้งหมดนั้นควรที่จะได้ฟัง ได้ศึกษาสะสมความเข้าใจถูกเห็นถูกไปทีละเล็กทีละน้อย เพราะหนทางแห่งการอบรมเจริญปัญญาเท่านั้น ที่จะเป็นไปเพื่อความเข้าใจถูกเห็นถูก ในลักษณะของสภาพธรรมที่กำลังปรากฏตามความเป็นจริง

หัวใจสำคัญของการปฏิบัติธรรม ให้ยึดหลัก ไตรสิกขา คือ ศีล สมาธิ ปัญญา นั่นคือ การปฏิบัติอย่างแรกเลย ต้องมีศีลบริสุทธิ์ (ศีลจะบริสุทธิ์ต้องมี พรหมวิหาร 4 และ กรรมบท 10) ศึลเปรียบเสมือนฐานของการปฏิบัติ หากศีลบริสุทธิ์นั่นคือ ฐานมั่นคง สมาธิก็เกิดง่าย เมื่อจิตที่มีสมาธิย่อมพิจารณาวิปัสสนาได้ง่าย จนเกิดปัญญารู้แจ้ง ละกิเลสได้ในที่สุด