Nan tan lontan, nan mond matematik la yo te fè referans a tèm «moman» an pou deziye yon inite mezi ki dire 90 segonn.

Jodia nan anpil lang, yon moman vle di yon ti tan ki pa trò long, trè souvan mwens ke 5 minit. Nan kreyòl la tou, li vle di sa men lang lan pa tap bèl si mo a pat gen yon lòt siyifikasyon.

Wi, moman nan lang kreyòl la, depandaman de jan ou itilizel la ka vle di yon lòt kokennchenn bagay!!

Ki bagay?!

Ebyen si ou pat konnen, timesye #Tchilaks yo pral fè ou konnen e konprann.

ENJOY!

Nan 16èm epizòd la, Lhee ak Johalex te akeyi Lex pou yo te fè yon ti #Tchilaks pandan yap debat sou TALAN GACHE.

Se yon sitiyasyon tris ki dekoule de pèsepsyon paran nan sosyete nou an genyen de reyisit; kote yo prefere pa pran chans mize sou talan timoun yo epi vann yo lekòl kòm SÈL mwayen pou fè siksè nan lavi a.

Jouk jounen jodia gen adilt ki gen regrè nan kè yo vizavi de talan ke yo te idantifye lakay yo lè yo te timoun men ke yo pat janm jwenn opòtinite pou yo eksplore epi eksprime.

Mesye yo fè yon rale mennen vini sou kèk eksperyans pèsonèl pa yo epi profite pataje konsèy yo genyen sou sijè sa pou timoun men sitou pou paran timoun ki nan sitiyasyon sila a.

ENJOY epizòd la epi sonje talan kèlkonk ke ou gen anndan ou an se yon kado ke ou gen devwa pataje ak antouraj ou.

“rale yon nway”, “fon w griye”, “puff puff pass”, etc… sa yo se kèk nan ekspresyon ke moun itilize nan diferan kilti pou yo fè referans ak fimen.

Fimen gen plizyè deseni depi li antre nan kilti limanite. Gen achiv ki menm di ke yo te konn vann li kòm yon bagay ki bon pou lasante.

Moun fimen pou anpil rezon e jounen jodia, yo gen plizyè opsyon pou rann fimen pi aksesib.

Avèk envite yo PSteph, ti mesye yo eksplore tout aspè ki antoure egzèsis fimen an. Yo tou profite pataje eksperyans pa yo ak konpreyansyon yo de zak sa a.

Pandan wap ENJOY epizòd la pa bliye fimen gen konsekans grav sou lasante e se sous anpil maladi.

Se mèt kò ki veye kò!

Nan 14èm epizòd podcast la, Johalex ak Lhee fè yon ti pale sou rasism.

Nan mo pa yo, yo eseye defini tèm nan epi eseye analize orijin ak konsekans konsèp sa ki pa enkoni pou pèsòn tèlman li afekte sosyete mondyal la dirèkteman ou endirèkteman.

Yo chak pataje youn ou plizyè eksperyans yo viv ki de lwen ou de prè lye ak rasism, tout sa pandan yo tap tchilaks ansanm.

Pa bliye rasism gen gwo konsekans sou lavi moun jouk jounen jodia e malgre nou dakò ke se pa yon bagay ke nap janm ka eradike definitivman, li rete yon devwa pou nou tout an tan ke sosyete pou nou kouri dèyè l.

Tout moun se moun kèlkeswa ras li oubyen koulè po l.

ENJOY!

Peryòd sa yo se moman kote an Ayiti yap prepare fèt Gede pandan nan menm tan sa a, moun Etazini ak anpil lòt kote nan mond lan (an Ayiti tou) ap prepare pou selebre sa yo rele “Halloween “.

2 Selebrasyon sa yo se ekspresyon 2 kilti diferan sou kijan yo selebre sila yo ki ale yo (mò yo).

Nan epizòd sa Johalex ak Lhee fè yon paralèl byen kout pou gade kisa yo ye? Koman yo fete yo? Kisa yo pote nan 2 kilti ak 2 sosyete yo? Men tou kijan nou menm ayisyen nou ta dwe konsidere fèt gede a ak tout relijyon Vodou a.

Happy Halloween 🎃 oubyen/epi Bòn Fèt Gede 💀

Rezo sosyo gen kèk ane depi li anvayi mond lan, sa se yon evidans.

Itilizasyon chak moun de li ka diferan men li rete pi gwo pwen komen nan lavi nou tout. Rezo sosyo pou sèten moun vin pi adiktif ke yon dwòg, pandan nou pap nye ke pou de lòt moun li tounen yon sous pou fè lajan. Rezo sosyo kraze koup moun menm jan li pèmèt moun fonde fwaye.

Nan epizòd 12 la, Johalex ak Lhee dedat sou rezo sosyo san yo pa rantre fon paske se yon konsèp ki vast. Yo pataje definisyon yo gen de li, yo pataje premye fwa wout yo kwaze ak rezo sosyo e yo liste tout avantaj ak danje rezo sosyo genyen daprè yomenm.

ENJOY epi sonje ke se ou ki pou mete baliz nan jan wap itilize rezo sosyo yo pou yo pa afekte lavi ou nan fason ki pap benefik pou ou.

Paran toujou pran le swen pou yo diskite de faz pibète avèk pitit fi yo sa ki vrèman diferan de jan menm paran sa yo akonpanye pitit gason yo nan menm peryòd nan lavi yo sa.

Anpil tigason retrouve yo nan menm sitiyasyon avèk Johalex ak Lhee, kote se lè yo fin pase stad pibète a yo ap vin konnen kisa pibète ye oubyen yo viv anpil nan karakteristik pibète yo san yo pa konnen ke se faz pibète a yo ap travèse.

Dèfwa sa konn gen repèkisyon sou mantal tigason yo kote yo konn panse se yon problèm yo genyen oubyen sa konn fè yo ranfème sou yomenm paske yo pa ka aksepte chanjman kap fèt nan yomenm yo nan peryòd sila a.

ENJOY epi sonje mesaj epizòd sa se ke li osi enpòtan pou nou pale de pibète ak pitit gason/tifrè/tikouzen/tineve nou yo menm jan nou pale de sa ak pitit fi/tisè/tikouzin/nyès nou yo. Tou lè 2 jan yo bezwen akonpanyeman nan peryòd nan lavi yo sa.

Divòs se yon bagay ki ka kite gro tromatism nan lavi yon moun. Li konn koze anpil problèm tankou depresyon.

Aprè yon divòs, kijan yon fi dwe abòde relasyon? Kombyen tan li pran pou li santi li ka remete kò ak kè li deyò? Lè fi sa antame yon relasyon kijan divòs ki nan pase li a peze sou nouvo relasyon an?

Anpil kesyon ke Johalex ak Lhee pat ka reponn san yo pat jwenn èd dezyèm envite Tchilaks la: Vitchie ki ede yo konprann kisa sa mande pou yon moun refè konfyans e rekòmanse “date” aprè yon divòs.

Ni fi ni gason, marye ou pa marye, divòse ou pa divòse ka benefisye de ti pale sa a kidonk ENJOY!!

Aspè fizik ki gen nan lanmou ak atirans konn pouse de moun ki nan relasyon oubyen ap pale voye foto eksplisit bay lòt, sa yo rele Noud ou Nyoud la ( Nude an anglè).

Kisa ki risk ak konsekans nan voye yo?

Eske se yon pwoblèm?

Kijan ou ka proteje tèt ou?

Ou ta renmen konnen? Enben koze mande chèz vin chita nan Tchilaks pou tande plis.