Günümüzde “çoklu görev” (multitasking) yapmak bir beceri gibi görülüyor. Birçok insan aynı anda birden fazla işi yürüttüğünü düşünür: ders çalışırken telefona bakmak, müzik dinlerken mesajlara cevap vermek ya da televizyon izlerken sosyal medyada gezinmek oldukça yaygın davranışlardır. Bu yüzden iki işi birden aynı anda yapmak bir başarı olarak algılanır. Ancak psikoloji araştırmaları bu durumun düşündüğümüz kadar basit olmadığını gösteriyor.

Aslında insanlar çoğu zaman aynı anda birden fazla bilişsel görevi gerçekten eş zamanlı olarak yapmaz. Bunun yerine yaptığımız şey, dikkatimizi bir görevden diğerine çok hızlı bir şekilde kaydırmaktır. Yani beyin, iki işi paralel olarak yürütmektense, görevler arasında sürekli gidip gelir. Bu geçişler o kadar hızlı gerçekleştiği için biz bunu aynı anda yapılan işler gibi algılarız.

Bunu günlük hayatta fark etmek oldukça kolaydır. Örneğin bir film izlerken telefonunuza gelen bir mesajı kontrol ettiğinizde, kısa bir süre sonra filmde olanların bir kısmını kaçırdığınız için geri sararken bulursunuz kendinizi. Çünkü dikkatiniz telefona yöneldiği anda film arka planda kalır. Telefonu bırakıp tekrar ekrana döndüğünüzde ise beyniniz yeniden odaklanmak zorunda kalır. Bu küçük geçişler bile zihinsel bir maliyet yaratır.

Psikoloji literatüründe bu durum “görev değiştirme maliyeti” olarak adlandırılır. Görev değiştirme maliyeti (switch cost), bilişsel psikolojide bir işten diğerine geçerken beynin odaklanma ve işlemeyi yeniden yapılandırma sürecinde harcadığı zaman ve zihinsel çabadır. Bir görevden diğerine geçmek yalnızca birkaç saniye sürse bile, bu süreç performansı etkileyebilir. Araştırmalar, insanlar görevler arasında sık sık geçiş yaptıklarında daha yavaş çalıştıklarını ve hata yapma olasılıklarının arttığını gösterir. Yani çoklu görev yapmaya çalışmak bazen verimliliği artırmak yerine tam tersine düşürebilir.

Her ne kadar hepimiz bunu yapsak da araştırmlar insanların görev değiştirmeyi genellikle çok da keyifli bulmadığını gösteriyor.  Yapılan bazı çalışmalar, bireylerin aynı görevi tekrar etmeyi farklı bir göreve geçmeye tercih ettiğini göstermiştir. Bunun nedeni, her yeni görevin zihnin yeniden uyum sağlamasını gerektirmesidir. Bu da küçük de olsa ek bir bilişsel çaba anlamına gelir.

Sonuç olarak, hayatımızda gerçekten aynı anda birçok şeyi yapıyor gibi hissetsek de, çoğu zaman yaptığımız şey dikkatimizi sürekli farklı yönlere taşımaktan ibarettir. Bu yüzden bazen tek bir işe odaklanmak, hem daha verimli hem de daha az yorucu olabilir. Peki siz en çok hangi durumlarda kendinizi bir işten diğerine geçerken yakalıyorsunuz? Çalışırken mi, telefon kullanırken mi, yoksa günlük işlerinizi yaparken mi? Bunu fark etmek, dikkatimizi nasıl kullandığımızı anlamanın ilk adımı olabilir.

Tütün, milyonlarca insan tarafından günlük hayatın ayrılmaz bir parçası olarak görülen bir üründür. Kolay ulaşılabilir olması ve nikotin açısından diğerlerine nazaran daha zengin olması sebebiyle karşımıza genellikle sigara formunda çıksa da puro, nargile, dumansız ve pipo şeklinde de tüketilmektedir.

Yaygın kullanımı, tütün tüketiminin sadece bir tercih değil çok katmanlı bir olgu olduğunu gösteriyor. Sigara genellikle zararlı olduğu bilinen bir alışkanlık olarak tanımlansa da biyolojik, psikolojik ve sosyal boyutları temelinde insanoğluyla kurduğu karmaşık ilişki yeterince tartışılmıyor.

İlk tüketim genellikle sosyal ortama uyum sağlama isteği ve merak duygusunun etkisiyle genç yaşlarda gerçekleşiyor. Yetişkinliğe geçiş ve aidiyet sembolü olarak algılanması da sebepler arasında. İlk içişte biyokimyasal etkileri tamamen kenara bırakılıyor, odak yalnızca o anki deneyimin kendisinde oluyor. Peki masumane duran bu adım nasıl zamanla prangaya dönüşüyor?

Tek sebep nikotin mi?

İlk nefesten itibaren alınan karbonmonoksit ve diğer toksinler, akciğerler aracılığıyla kana karışır ve kanın oksijen taşıma kapasitesini azaltır. Bu durum organizma tarafından potansiyel bir tehdit olarak algılanır ve  doğal olarak savunma mekanizması harekete geçer. Fizyolojik dengenin bozulduğuna dair uyarı alan beyin, sinir sistemi ve hormonlar aracılığıyla dengeyi korumaya çalışır.  Bu çaba dahilinde dopamin başta olmak üzere çeşitli nörotransmiterlerin salınımı artar. Normal koşullarda dopamin, ödül sistemimizin temel kimyasallarındandır. Bireyin haz almasını, tatmin olmuş ve rahatlamış hissetmesini sağlar.

Nikotin ise bu sürece dışarıdan müdahale eden bir uyarıcı olarak devreye girer. Nikotin, beyindeki nikotinik asetilkolin reseptörlerine bağlanarak sinir hücrelerini doğrudan uyarır ve dopamin salınımını artırır. Savunma mekanizması ve nikotinin etkisi birleşince salgılanan mutluluk hormonu miktarı daha da artar. Bu sürecin sonunda da kişi kendisini rahatlamış ve daha canlı hisseder. Bu durum içiciler tarafından mutluluk veya rahatlama olarak adlandırılsa da aslında bedenin homeostaziyi koruma çabasıdır. Bedenin hayatta kalma ve korunma mücadelesi zihinde bir ödül olarak kodlandığında kapılar ardına kadar bağımlılığa açılmış demektir.

Süreç bundan sonra hazdan alışkanlığa, alışkanlıktan bağımlılığa evrilerek devam eder. Sigaranın sinir sisteminde yarattığı etki normal işleyişin bir parçası gibi algılanmaya başlandıktan sonra geri dönüş büyük bir çaba gerektirir.

Kronik stres mi içiciliğe sürüklüyor, yoksa sadece meşrulaştırıcı bir araç mı?

Sigaranın dolaylı olarak oluşturduğu rahatlama sayesinde kronik stres ile bir nebze başa çıkabildiğini iddia eden pek çok içici var. Ama perde arkasında, nikotin eksikliğinin yarattığı stres sigara tüketimi ile bir süreliğine baskılanıyor. Genellikle bu rahatlama hali yanlış yorumlanıyor, aslında yaşanan şey sadece yoksunluğun giderilmesi ile ortaya çıkan kısa süreli bir gevşeme.

Fakat stresle başa çıkma yöntemi olarak değerlendirilmesi de tamamen yanlış değil. Çünkü sigara, oluşturulmuş tüketim ritüeli ile kısa bir mola yaratır. Nefes alış verişi yavaşlar ve düzenlenir, kişi birkaç dakikalığına günlük koşuşturmacadan uzaklaşır. Bu fizyolojik yavaşlama, psikolojik bir rahatlama yanılsamasına sebep olur. Bu da bir kesimi, stres ve sigarayı zararları açısından kıyaslayarak tütün tüketiciliğini savunmaya itiyor.

Sigara ve stres arasındaki ilişki neden mi yoksa sonuç mu?

Stresin zihinsel ve bedensel zararları inkâr edilemez. Modern dünyada yaşam tarzları yüzünden kronik stres seviyesinin yüksek olduğu da aşikâr. Sigara, hem stres döngüsünün bir parçası hem de strese karşı savunma kalkanı olarak karşımıza çıkabiliyor. Bu noktada stres-sigara ilişkisini tek yönlü bir nedensellik üzerinden anlatmak zorlaşıyor.

Gün sonunda dumanın ardından bakınca, tütün tüketimi basit bir “kötü alışkanlık” değil, biyolojik, psikolojik ve sosyal boyutlarıyla günlük yaşamın karmaşık bir parçası. Hem biyolojik bir tuzak hem psikolojik bir liman. Derin bir nefesle ciğerlerimize doldurduğumuz “huzur”un içimizden bizi zincirlemesi ya da stresin tek çaresi… Sarılmış bir yaprağın koca bir ömre hükmetmesine izin vermek, tercih mi yoksa esaret mi?

Renklerin de bir dili var. Kıyafetlerimizdeki renk tercihleri ile gireceğimiz sosyal ortamlara bilinçli veya bilinçsiz mesajlar vermiş oluyoruz. İş görüşmelerinde ya da özel günlerde hangi renklerin giyilip giyilmemesi ile ilgili içeriklere mutlaka denk gelmişsinizdir. Mesela sabah siyah bir sweatshirt giyip evden çıkmanız sadece bir seçim değil. Altında belki de o gün biraz “saklanmak” istemeniz yatıyor.

Ancak giyerken iki kez düşündüğümüz bir renk var: BEYAZ

Moda dünyasında “all-white” yani baştan aşağı beyaz giyinmek, zarafetin ve saflığın sembolü olarak görülse de aslında çok daha farklı ve derin anlamlara gelebiliyor. Bu renk tercihi, aynı zamanda modern yaşamda kaotik kirliliğe açılmış bir estetik savaşı ifade ediyor.

Tarihte geriye döndüğümüzde renklerin sınıfsal bir dili olduğunu görüyoruz. Beyaz da bu anlatı içerisinde üretimin tamamen insan gücüne bağlı olduğu zamanlarda elleri kirlenmeyenlerin rengiydi. Fakat çağlar boyunca üretim biçimlerinin ve üst sınıf olma kriterlerinin değişmesiyle günümüzde bu algı yaşam kalitesi kontrolüne evrildi. Beyaz giyerek günlük hayatın koşturmacasına  meydan okumuş oluyoruz. Tüm hataları ve lekeleri örten siyah bir giysinin aksine beyaz, bütün kusurları gözler önüne serer. Gündelik hayatta beyaz tercihi titizlik manifestosu ya da risk yönetimi olarak da yorumlanabilir. Eve kıyafetlerimizi kirletmeden bembeyaz dönmek ise sadece stil başarısı değildir, bilinçaltımıza verdiğimiz “kontrol bende” mesajının güçlenmesidir.

Bu kontrol arzusu kumaştan sızıp psikolojiye kadar uzanır. Psikoloji biliminde beyaz, sandığımızın aksine masumiyeti temsil etmez. İçerisinde stratejik bir fark edilme arzusu barındırır. Fizik kuralları çerçevesinde, beyaz renk üzerine gelen ışık ışınlarının çoğunu yansıtır. Bu basit fiziksel olay sonucu beyaz giymiş kişi bilinçli yahut bilinçsiz bir şekilde ortamda odak haline gelir. Bunun yanı sıra düzenli ve kusursuz bir imaj çağrıştırır. Tüm bunlar kişiye hem üstünlük hem de mesafe kurma imkanı tanır. Ve de etrafına görünmez bir duvar örer. Kusursuzluk algısı yaklaşmayı zorlaştırır. Leke tutma ihtimali yüksek bir rengin yarattığı mesafe, bilinçsizce de olsa teması sınırlar. Görünür ama ulaşılmaz imajı çok şık bir şekilde aktarılır. Yani all-white aslında estetik bir zırhtır.

Dijital çağda ise beyaz, yeni bir kimlik anlatısına dönüşmüştür. Sosyal medya akışlarında beyaz; minimalizmin, düzenin ve estetik bir hayatın sembolü olarak karşımıza çıkar. Beyaz duvarlar, mobilyalar, beyaz fincanlar, beyaz ayakkabılar… Hepsi yalnızca bir stil tercihi değil, aynı zamanda bir yaşam anlatısıdır. Beyaz burada bir renkten çok, filtrelenmiş ve kontrol altında tutulan bir dünyanın görsel karşılığıdır.

Tabi ki küresel trendler ve estetik anlayışı ne kadar dominant olursa olsun, kültürel anlamda beyazın yeri bakidir.

Tüm bu anlam katmanlarından önce, beyaz denilince akla ilk olarak düğünler gelir. Gelinliğin yeni bir başlangıç ve masumiyeti temsil eden beyaz rengi, şarkılarda şiirlerde değinilen bir imgeye dönüşmüş, son yıllarda damatlıkların da beyaza evrilmesi ile toplumsal bir mutluluk anlatısı haline gelmiştir.

Bir yerde masumiyeti bir yerde gücü temsil eden bu renk, anlamlarıyla birlikte moda dünyasını bir süre daha rahat bırakmayacak gibi duruyor.

Sabah alarm çaldığında elimizin otomatik olarak telefona gitmesi, kahveyi hep aynı kupaya koymamız ya da çalışırken aynı masaya oturmak istememiz… Bunlar basit alışkanlıklar gibi görünür. Ama aslında beynimizin derin bir ihtiyacına hizmet eder: düzen ve öngörülebilirlik.

İnsan beyni belirsizliği tehdit olarak algılamaya yatkındır. Evrimsel perspektiften baktığımızda, atalarımız için öngörülemeyen durumlar hayati risk anlamına gelebiliyordu. Bu nedenle beynimiz, mümkün olduğunca çevresini tahmin edilebilir hale getirmeye çalışır. Her sabah aynı saatte uyanmak, kahveyi aynı kupada içmek, ders çalışırken benzer bir ortam seçmek gibi günlük rutinler de hayatı biraz daha kontrol edilebilir hissettirir. Her sabah benzer bir rutini uygulamak, beynimize güvende olduğu mesajını verir.

Gün içinde verdiğimiz her karar enerji tüketir. Ne giyeceğim? Kahvaltıda ne yiyeceğim? Önce hangi işe başlayacağım? Eğer her adımı sıfırdan düşünmek zorunda kalsaydık, zihinsel olarak çok daha çabuk yorulurduk. Dolayısıyla, nöropsikolojik açıdan bakarsak, rutinler beynin karar verme yükünü azaltır. Özellikle prefrontal korteks (planlama ve karar verme süreçlerinden sorumlu bölge) her karar için aktif çalıştığında zihinsel enerji tüketir. Ancak bir davranış rutin haline geldiğinde, süreç daha otomatik bir yapıya geçer ve bazal gangliyonlar devreye girer. Böylece bilişsel kaynaklar daha karmaşık görevlere ayrılabilir. Örneğin her gün ne giyeceğini uzun uzun düşünmeyen bir kişi, o enerjiyi yaratıcı işlere yönlendirebilir. Bu açıdan baktığımızda Steve Jobs’In her gün giydiği siyah tişört daha anlamlı görünüyor değil mi?

Bir diğer önemli nokta ise kontrol duygusudur. Hayatın bazı dönemleri kaçınılmaz olarak kaotik geçer: sınav haftaları, ilişki belirsizlikleri, taşınma süreçleri… Bu dönemlerde insanlar küçük rutinlere daha sıkı tutunur. Aynı yürüyüş rotasını kullanmak, aynı müziği açmak ya da belirli saatlerde ders çalışmak gibi. Çünkü rutinler, dağılmışlık hissini toparlar. Kontrol algısı arttıkça kaygı genellikle azalır.

Ama burada ince bir denge var. Beyin düzeni sever, evet; fakat tamamen tekdüzelik de motivasyonu düşürebilir. Yenilik dopamin sistemimizi harekete geçirir ve bizi canlı hissettirir. Bu yüzden en sağlıklı psikolojik alan, temel bir yapı içinde esnek kalabilmektir. Yani bir planımızın olması ama o planın içinde spontane küçük değişimlere de yer açabilmemiz.

Kısacası beynimizin rutini sevmesi sıkıcı ya da sıradan olduğumuz anlamına gelmez. Bu, zihnimizin bizi koruma ve enerjimizi verimli kullanma biçimidir. Mesele, düzen ile özgürlük arasında kendimize iyi gelen bir denge kurabilmektir.

Bu söz kalıbının doğru olduğuna inanıyor musunuz? Fazlasıyla umut verici duruyor. Zor bir deneyimden sonra “öldürmeyen şey güçlendirir” cümlesini duymak belki de yaşadığımız acıya bir anlam kazandırıyor hatta. Ancak bu ifade gündelik dile bu kadar yerleşmiş olsa da, psikolojik açıdan her zaman doğru kabul edilemez. Zorlayıcı yaşantıların birey üzerindeki etkisi, tek başına olayın şiddetiyle değil; bireysel, çevresel ve zamansal birçok faktörle birlikte değerlendirilmelidir.

Bazı insanlar gerçekten de yaşadıkları zor deneyimlerden sonra daha güçlü, daha dayanıklı hissedebilir. Hayata bakışları değişir, önceliklerini yeniden belirlerler. Ama bu herkes için geçerli değildir. Bazı zorluklar insanı güçlendirmekten çok yorar veya daha fazla zarar verebilir. Bu da bir başarısızlık ya da zayıflık değildir. Çünkü hayatın zorluklarıyla baş etme gücümüzün artması veya azalması hayatımızdaki risk ve koruyucu faktörlerin dengesine bağlıdır. Bu faktörler sağlık sistemine erişimimizin ne kadar kolay olduğundan etrafımızdaki insanların bize ne derece destek olduğuna kadar uzanır. Destekleyici bir sosyal çevreye sahip olmak ve kaynaklara kolay erişim imkanı bir insanın hayatın zorluklarına karşı baş etme yetisini yani psikolojik dayanıklılığını artırabilir.

Buna karşılık, hayatımızdaki risk faktörleri arttıkça psikolojik dayanıklılığımız da bu koşullardan etkilenerek azalabilir.  Mesela, sosyal çevremizden destek görmemek, ekonomik sıkıntılar yaşamak ya da eğitim ve sağlık gibi temel sistemlere sınırlı erişime sahip olmak, bireyin yaşamın olumsuz yönleriyle daha iyi başa çıkmasını kolaylaştırmaz. Nitekim araştırmalar, bir çocuğun maruz kaldığı risk sayısı arttıkça, ruhsal ve davranışsal sorun yaşama ihtimalinin de belirgin bir şekilde yükseldiğini göstermektedir.

Fakat şuna da değinmek lazım ki, psikolojik dayanıklılık yalnızca çevresel koşullarla da açıklanamaz. Genetik faktörlere, kişilik özelliklerimize ve kontrolümüz dışındaki yetiştirilme tarzımız gibi etmenlere de bağlıdır. Dolayısıyla, kişiden kişiye ve zamana göre değişen bir yapıdır. Psikolojik dayanıklılık, her darbede daha sert olmak değil; gerektiğinde durabilmek, esneyebilmek ve zamanla yoluna devam edebilmektir. Bazı deneyimler insanı değiştirir; bu değişim her zaman “daha güçlü” olmak şeklinde ortaya çıkmaz. Bazen daha hassas, daha temkinli ya da daha seçici olmak da son derece uyum sağlayıcı bir tepkidir.

Toplumsal düzeyde ise “güçlü” ya da “dayanıklı” olarak gördüğümüz kişilerin, çoğu zaman duygularını bastırdığını ya da daha fazla zarar görmemek adına dışarıya sert bir maske sunduğunu gözden kaçırabiliriz. Hayal kırıklığını önlemek için en kötü senaryoya hazırlanmak, kişiyi güçlü gösterse de şu soruyu sormak gerekir: Bu gerçekten psikolojik dayanıklılık mıdır, yoksa yalnızca öyleymiş gibi davranmak mı?

İnsanlığın dünya üzerinde var olduğu ilk günden beri en büyük düşmanı hep “zaman”dı. İnsanoğlu sürekli bu olağan akışa karşı koymanın peşindeydi ve tek yenilgisini de burada aldı. Orta Çağ’da simyacıların felsefe taşı ile başlayan ölümsüzlük arayışları teknolojinin ulaştığı nokta  ile bilimsel temellere dayanarak tekrar karşımıza çıktı. Henüz ölümsüzlük gibi net bir iddia olmasa da bilim dünyası, yaşlanmayı yavaşlatmanın mümkünse engellemenin yollarını aramaya başladı. Bu arayışın merkezinde ise “telomer”ler bulunuyor.

Telomer nedir?

Telomerler, kromozomlarımızın uç kısımlarında bulunan ve koruyucu bir görev üstlenen yapılardır. Fiziksel ve işlevsel olarak ayakkabı bağcıklarının uçlarındaki plastik kısımlara benzetilebilirler.

Her hücre bölünmesinde kromozomlar da kendilerini kopyalar. Bu süreç karmaşıklığı sebebiyle kusursuz değildir. Her bölünmede telomerler kısalır. Bu durum, “uç replikasyon problemi” olarak adlandırılan biyolojik bir mekanizmanın sonucudur. DNA polimeraz enzimi kromozomların uç kısımlarını tamamen kopyalayamaz.

Telomerler bir miktar kısaldıktan sonra hücre bölünemez hale gelir. Yaşlanma olarak adlandırılan süreç hücre boyutlarında bu noktada başlar.

Telomer Kısalmasında Çevresel Etkenler

Telomerlerin kısalma hızı genetik bir temele otursa da çevresel koşullar daha etkin kalıyor. Kronik stres, düzensiz uyku, dengesiz beslenme planı ve hareketsizlik hücresel düzeyde inflamasyonu artırarak kısalmayı hızlandıran faktörlerden. Bunlara ek olarak hava kirliliği ve toksik maddeler de hücresel yaşlanma sürecini etkileyen bileşenlerden.

Yaşlanmayı yavaşlatmak mümkün mü?

Çevresel etkenlerin yaşlanma üzerinde bu kadar etkili olduğu görüldükten sonra tek zanlının zaman olmadığı anlaşıldı. Çağımızdan dolayı en büyük düşman gibi görünen stresten uzak durmak başta olmak üzere, uyku ve beslenme planlarının iyileştirilmesiyle yaşlanma sürecinin yavaşlatılabileceği aşikar. Bunların yanı sıra antioksidan alımının da hücresel yaşlanmayı yavaşlatabileceğine dair bulgular var. Özellikle C, E vitamini ve polifenollerin, serbest radikallerin telomerler üzerindeki yıkıcı etkisini azaltabileceği düşünülüyor.

Telomerleri yenileyebildiği bilinen telomeraz enzimi, konu yaşlanma olunca bilim dünyasının odağına yerleşti. Telomerlerin uzamasını da sağlayabileceği yönündeki fikirler bizleri heyecanlandırsa da telomeraz aktivitesi kanser hastalığı ile ilşkilendirildiği için çalışmalar titizlikle yürütülüyor ve henüz güvenli bir yol olarak görünmüyor. Yine de telomeraz aktivitesi açısından zengin olan kök hücreler üzerine yoğunlaşan çalışmalar var.

Bu noktada insanoğlu şunu merak ediyor:

Süreç tersine dönebilir mi?

Beyaz perdede çarpıcı bir metaforla karşımıza çıkan Benjamin Button ve bize zamanın karşısındaki çaresizliğimizi sorgulatan hikayesi geliyor aklımıza. Böyle bir dönüşüm mümkün olmasa da bu hayali tamamen terk edemediğimizi görüyoruz bu satırlarda.

Renklerin ruh halimizi etkilediği uzun zamandır kabul edilen bir gerçektir. Fakat renklerin insanlar üzerindeki etkileri farklı olabilir. Bu farklılık insanın yetişmiş olduğu coğrafyadan, inançlarından, tecrübelerinden veya o anki modundan kaynaklanabilir. Örneğin kimileri kırmızı rengini aşk ve sevgiyle ilişkilendireceği için bu renk onlarda olumlu duyguların uyanmasını sağlayabilir fakat bu renk savaşların ve kayıpların yaşandığı bir coğrafyada yaşayan biri için öfke ve kanla ilişkilendirileceği için bu renk onlarda olumsuz duyguların uyanmasına neden olabilir. Bir başka örneği de inançtan verebiliriz. Batı kültüründe siyah yasla, kederle ve ölümle ilişkilendirilen bir renk olsa da Mısır ve Uzak Doğu ‘da yeniden doğuşla ilişkilendirilir.

Peki, renklerin ruh halimize etkileriyle ilgili bilimsel çalışmalar yapılmış mıdır? Aslında bu konuyla ilgili günümüze kadar birçok araştırma ve deney yapılmış olmasına rağmen kesin bir sonuca varılamamıştır. Çünkü renklerin bireyler üzerinde yarattığı etki yukarıda bahsettiğim etkenlerden dolayı farklılık göstermiştir. Fakat renkler Antik Çağlardan günümüze kadar belirli amaç ve nedenlerden dolayı kullanılmıştır. Mesela, Antik Mısır ‘da Firavunlar renklerin dikkat çekici ve etkileyici olduklarını bildikleri için yüz makyajlarında renklerden çokça yararlanıyorlardı.

Renklerin sanat eserlerinde özellikle de tablolarda belirli bir duyguyu iletmek için kullanılması da  geçmişten günümüze yaygın şekilde karşılaşılan bir durumdur. Örneğin, sarı renk Avrupa’da uzun yıllar beğenilmeyen ve ihanetle ilişkilendirilen bir renk olmasından dolayı Leonardo Da Vinci ‘nin İsa’ ya yapılan ihaneti resmettiği Son Akşam Yemeği tablosunda baskın renk olarak kullanılmıştır. Mor rengi ise nadir bulunmasından ve zor üretilmesinden dolayı tarih boyunca lüks ve ihtişamla ilişkilendirilmiştir. Bu nedenle kraliyet ailesinin resmedildiği portrelerde yaygın olarak kullanılmıştır.

Renklerin üzerimizdeki etkileri değişkenlik göstermekle beraber bazı markalar onlardan yararlanarak üzerimizde olumlu bir etki bırakmayı başarmıştır.Mesela kırmızı rengini birçoğumuz markaların ambalajlarında sipariş ver kısmında görmüşüzdür. Bunun nedeni kırmızının tüketicileri harekete geçirici özelliğidir. Ayrıca kırmızı gücü ve liderliği de temsil eder bu nedenle kendini sektörünün en iyisi olarak nitelendiren YouTube, Netflix, Coca Cola, Lego gibi markalar bu renkten logolarında yararlanmıştır. Buna benzer bir durumu sarı renginde de görürüz. Sarı, yazı anımsatan sıcak bir renk olmasından ötürü mutlu bir yaşam vadeden İkea ve Ferrari gibi markaların logolarında ve firmalar tarafından ücretsiz gönderim özelliğini öne çıkarmada kullanılır.

Renklerin önemli pozisyonlardaki insanlar ve iş adamları tarafından da bizler üzerinde olumlu bir izlenim bırakmak için bilinçli bir şekilde kullanıldığını fark etmiş miydiniz? İktidar ve gücün sembolü olan kırmızıyı pek çok defa politikacıların kravatlarında görmüşüzdür. Özellikle de ABD Başkanı Donald Trump’ın kravat seçimlerinde bu rengi yaygın olarak kullandığını görebiliriz. Gri diplomatik ve ağır bir renktir bu nedenle dünya liderlerinin giyiminde bu renge de sıklıkla rastlarız. Bu renklerin aksine mor nevrotik bir renk olarak görüldüğünden dolayı önemli görüşmelerde liderler tarafından karşı tarafta karamsarlık ve korku uyandırmamak için tercih edilmez.

Renklerin Antik Çağlardan günümüze bu kadar fazla amaç için kullanıldığını gördükten sonra renk seçimlerimize farklı bir bakış açısıyla yaklaşabiliriz. Aynı zamanda renklerin gücünden olabildiğince fazla yararlanmak için her rengin taşıdığı anlamı ve yaygın şekilde uyandırdığı duyguyu öğrenerek gündelik yaşamımızda uygulayabiliriz. Hepinize bol renkli günler dilerim.

Yorgun bir günün sonunda Netflix’i açtın ve izleyecek o mükemmel filmi arıyorsun. Önünde ise binlerce seçenek var. Aksiyon, dram, belgesel… Herhangi bir filmi izlemek yerine yarım saat boyunca fragmanlarını izleyip yorulduktan sonra uygulamayı kapattığın oldu mu? Modern dünya tarafından sürekli aşılanan bir fikir vardır; ne kadar çok seçeneğin varsa bu seni bir o kadar özgür ve mutlu yapar. Peki bu gerçeği yansıtıyor mu yoksa bir illüzyondan mı ibaret? Psikolog Barry Schwartz, “Seçim Paradoksu” adını verdiği teorisiyle bunun tam tersini savunuyor: Seçenek sayısı arttıkça, mutluluğumuz azalıyor.

Fazla seçeneğimiz olmasının yarattığı negatif sonuçlardan biri “seçim felci”dir. Fazla seçenek, sanılanın aksine özgürlük değil felç yaratır. Karar vermek zorlaştığında, beynimiz bu yükten kaçmak için seçme eylemi erteler ve en sonunda seçim yapmaktan tümüyle vazgeçeriz ve durumu olduğu gibi bırakırız. Çünkü yanlış bir seçim yapmak istemeyiz. Bu seçim felcini yenip bir karar verdiğimizde bile, eğer seçenek sayısı fazlaysa yaptığımız seçimin sonucundan daha az tatmin oluruz. Çünkü aklımız diğer seçeneklerde kalır ve alternatif senaryolar hayal etmeye başlarız. Bu durum, bizi seçimlerimizden pişman olmaya daha yatkın hale getirir ve hayal kırıklığı yaşamayı kolaylaştırır.

Fazla seçeneğin bizi bu kadar yormasının bir nedeni ise “Fırsat Maaliyeti” (Opportunity Cost) olarak açıklanır. Ne zaman bir seçim yapsak, başka bir şeyden feragat ederiz. Feragat ettiğimiz şey ise hoşlandığımız bir aktivite veya ürünse bu kendi yaptığımız seçimi daha az çekici bir hale getirebilir. Bir şeyin değeri, onu neye kıyasladığınıza göre değişir. Seçenek ne kadar çoksa, vazgeçtiğimiz alternatiflerin çekici yanlarını hayal etmek o kadar kolaylaşır. “Acaba diğerini mi alsaydım?” şüphesi, yaptığımız seçimin değerini gözümüzde düşürür ve aldığımız tatmini baltalar.

Beklentilerin yükselmesi de seçimlerimizden mutsuz olmamızın nedenlerden birisidir. Eskiden seçenekler kısıtlıydı; tek tip bir telefon veya mahalledeki tek bir okul vardı. Beklentimiz de buna göre şekillenirdi. Bugün ise her ürünün binlerce varyasyonu mevcut. Bu kadar çok seçenek varken, aldığımız şeyin kusursuz olmasını bekliyoruz. Bu durum bize özgürlük olarak sunuluyor ve daha kişiselleştirilmiş ürünlere ulaşmamızı sağlıyor elbette; ancak aynı zamanda beklentilerimizi de ciddi biçimde artırıyor. Artık baktığımız veya satın  aldığımız her şeyin nasıl olmasını istediğimize dair kesin yargılarımız ve isteklerimiz var. Böylece beklentilerimizi karşılamayan bir durumla karşılaştığımızda yaşadığımız hayal kırıklığı çok daha büyük oluyor. Elde ettiğimiz sonuç iyi bile olsa, beklentilerimiz çok yüksek olduğundan bizi tam anlamda tatmin etmeye yetmiyor.

Barry Schwartz, mutluluğun sırrının beklentiyi düşük tutmak olduğunu vurgular. Çünkü bu kadar çok seçenek arasında beklentilerimizi kusursuz biçimde karşılamak neredeyse imkansızdır. Kararlarımızın sonucu olumlu olsa bile, “daha iyi bir seçim yapabilirdim” düşüncesiyle kendimizi suçlarız. Schwartz, bu durumu son yıllarda artan klinik depresyon oranlarıyla da ilişkilendirir. Beklentilerimizi karşılamayan kararlar vermek, kendimizi suçlamamıza yol açar; bu da daha fazla hayal kırıklığı ve psikolojik yük anlamına gelir.

Yeni insanlarla tanışacağınız zaman geriliyor musunuz? Ellerini nereye koyacağını bilememek, gözlerini kaçırmak ya da “Şu an garip mi duruyorum?” diye sorguluyor musunuz peki? Sosyal bir ortama girdiğinizde hissedilen hızlı kalp atışları, terleyen avuçlar gibi deneyimler size tanıdık geliyor olabilir. Her ne kadar bunlar sosyal anksiyete belirtileri gibi görünse de, bazen sadece yeni bir deneyimin yarattığı heyecandan ibaret olabilir. Ancak bazı insanlar bu gerginlik hissini ve fiziksel belirtileri yoğun, sürekli ve günlük hayatlarını etkileyecek boyutlarda yaşayabiliyor. Bu durum ise, sosyal anksiyete bozukluğu olarak nitelendirilebilir. Fakat tekrar belirtmek gerekir ki, sosyal anksiyete çekingenlik veya içedönük olmak değildir.

Araştırmacılar, sosyal anksiyetenin beyindeki etkilerini incelemekte çeşitli yöntemler kullanıyor.  Bunlardan bir tanesi insanların bir şeye bakarken bakışlarını nereye ve ne kadar süreyle yönlendirdiklerini takip etmek için kullandıkları göz tarama metodu. Bu metodu insanların yüzlere bakarken uyguladıklarında ise sosyal anksiyetesi olan kişilerin insan yüzlerine bakarken göz bölgesinden kaçındıklarını gözlemlemişlerdir. Fakat bu, çoğu zaman bilinçsiz bir süreçtir ve karşıdakinin ilgisiz olduğu anlamına gelmez. Aksine, çoğu zaman karşıdaki insanın düşüncelerine çok fazla kafa yordukları için göz teması onları daha fazla strese sokabiliyor çünkü gözler, karşı tarafın bizi nasıl değerlendirdiğine dair en güçlü ipuçlarını taşır.

Bu konuda bir diğer ilginç bilgi ise insan beyni, yüzleri tanımak ve ifadelerden duyguları ayırt etmek konusunda çok hızlıdır. Ne var ki sosyal anksiyete devreye girdiğinde bu hız bazen avantaja değil, dezavantaja dönüşür. Kişi, karşısındaki bir kaş çatma veya belirsiz bir bakış gibi olumsuz olabilecek en ufak ifadeyi bile çok hızlı fark eder. Sonuç olarak bu küçük detaylar zihinde büyür ve çoğu zaman kendimizi en kötü senaryoyu düşünürken buluruz.

Bu yüzden sosyal anksiyete yaşayan biri için basit bir sohbet bile yorucu bir hâl alabilir. Konuşurken bir yandan ne söylediğini düşünürken, diğer yandan karşısındakinin yüzünü, ses tonunu ve tepkilerini sürekli analiz eder. Yani, beyin adeta “tehlike tarama modu”nda çalışır. Bu da sohbetin doğal akışını sekteye uğratır.

Bu duruma biraz daha pozitif taraftan bakacak olursak, sosyal anksiyete sahibi insanların daha detaycı olduğunu ve sosyal ortamlarda daha dikkatli gözlemciler olduğunu söyleyebiliriz. Yani, aslında bu bir yetersizlikten kaynaklanmaz aksine, beynin koruma mekanizmasıdır. Ancak, bu mekanizma fazla hassaslaştığında gereğinden fazla düşünceye ve sosyal ilişkilerimizi zora sokmaya başlayabiliyor.

Bir başka pozitif tarafı da, sosyal anksiyeteye hayatımız boyunca mahkum olmadığımızdır. Eğer zihnimizin sosyal durumlarda nasıl çalıştığını fark eder ve bu mekanizmayı yavaşlatmanın yollarını bulursak iletişim çok daha verimli ve sakin gerçekleşecektir. Zorlayıcı durumlarda hatırlamamız gerekir ki; sosyal anksiyete kişiliğimizin değişmeyen bir parçası değildir. Küçük farkındalıklar ve doğru destekle, sosyal ortamlar zamanla daha güvenli ve keyifli alanlara dönüşebilir.

Son zamanlarda medyada edindiği yer ile gerek ülkemizde gerek globalde popülerleşen kürek sporunu; Türkiye’nin en iyi üniversite takımlarından Koç Rowing’ten bir kadın sporcu olarak tanıtmaya çalışacağım.

Romantizmin Ötesindeki Disiplin

Kürek dışarıdan romantize edilebilir bir su yolculuğu gibi görünür ama tekneye oturduğunuzda kürek çekmenin sadece kol, gövde ve bacaktan ibaret olmadığını görürsünüz. Sabır ister; denge ve ritim ister. Ekibin ve teknenle tek vücut olman gerekir. Küçük zaman kırıntılarına tahammül yoktur suda. Aynı anda nefes alırsın; küreklerin suyla dansı eş zamanlıdır.

Kürek, temelde az akıntılı su yüzeyinde küreklerin pala kısmı ile suya kuvvet uygulayarak teknenin ilerlemesinin sağlandığı bir spor dalıdır.

Tekne çeşitleri bazında: Deniz teknesi ve olimpik tekne,

Kürek çeşitleri temelinde: Çift kürek ve tek kürek olarak sınıflandırılır.

Kişi sayısı ve dümencinin varlığına göre de çok farklı kombinasyonlarda yarış ekipleri oluşur. Fiziksel açıdan bakıldığında; kondisyon ve kuvvet olarak beklenilen performans, kürek sporunun en zor spor branşları arasında yer almasına yeter. Ayrıca teknedeyken dengeyi korumak, performansı maksimize etmek ve açık suda çevresel tehlikeleri fark edebilmek tetikte bir zihin gerektirir.

Takımdan Aileye Dönüşmek

Teknede tek vücut olma hali, zamanla suyun dışına da taşınıyor. Haftada 5 günlük bir antrenman programı demek, sosyal çevremizin de büyük bir kısmının takım arkadaşlarımızdan oluşması demek.

Kışın parmaklarımız uyuşmuş şekilde yaptığımız antrenmanlar, akademi ve sporu beraber ilerletebilmek adına sabah 4 suları kayıkhaneye gittiğimiz günler, yarışlarda gerçek anlamda kan ve ter dökerek ulaştığımız zaferler bizi takımdan aileye çeviriyor. Teselliyi birbirimizde buluyoruz, mutluluğumuzu paylaşıyoruz, stresle de beraber başa çıkıyoruz. Yüksek nabız bazen birbirimize karşı yansısa da gün sonunda daha çok kenetlenmemizi sağlıyor.

En Zorlu Savaş: Ergometre

En zor zihinsel savaşımızı ergometre adını verdiğimiz salon kürek simülatörü üzerinde veririz. Aslında bireysel olarak çalışma fırsatımız varken orada da takım arkadaşlarımızla beraber olmayı tercih ederiz. Çünkü ergometre üzerinde yan yana verilen mücadele, su üzerindekinin bir yansımasıdır.

Dalgalar yoktur, kaçacak bir yer de yoktur. Sadece ekrandaki sayılara eşlik eden yüksek bir nabız vardır. Ve sınırlar birlikte zorlandığında aşılır. Bu mentalite, küreği en iyi şekilde anlatır.

Kürek su üzerinde başlayan, spor salonunda devam eden zamanla da hayatın her alanına yayılan bir disiplin. Bedeni ve zihni aynı anda eğitirken bir ekibin parçası olmayı da öğretiyor. Bundan sonra küreğin sakin su üzerindeki o estetik görüntülerine baktığınızda arkasında ne kadar büyük bir emek olduğunu da göreceksiniz. Umarım aranızdan birileri ile bu cümlelerden sonra bir yarışta da denk geliriz.