8am Media | پادکست ۸صبح

نازنین ولی، برنده جایزه ممتاز مکتب تجارت روم و دانشجوی پذیرفته‌شده این مکتب در مقطع ماستری، فارغ‌التحصیل رشته روان‌شناسی از دانشگاه امریکایی آسیای مرکزی است. او در حوزه‌های روزنامه‌نگاری، حمایت از زنان مهاجر، تولید برنامه‌های علمی به زبان‌های دری و پشتو و آموزش دیجیتال فعالیت داشته است. نازنین در سال‌های اخیر به حوزه هوش مصنوعی و پیوند آن با روان‌شناسی نیز علاقه‌مند شده است. در این قسمت از پادکست، با نازنین درباره مسیر زنده‌گی و تحصیل، تجربه مهاجرت، نگاه‌اش به جهان، فعالیت‌های رسانه‌ای و دستاوردهایش گفت‌وگو کرده‌ایم.

با یک امید شروع کردیم: آموزش و یادگیری برای دخترانی که مثل ما از درس محروم مانده بودند. ابتدا از خانه‌های خودمان شروع کردیم. هر کدام به مادر خود خواندن و نوشتن یاد دادیم. روزی مادرم بعد از این‌که توانست نام خودش را بنویسد و کتاب بخواند، جمله‌ای گفت که هنوز با افتخار به یاد می‌آورم: «دخترم، من با یادگیری خواندن و نوشتن احساس می‌کنم چشمانم باز شده، انگار قبل از یادگیری بینا نبودم و حالا درست می‌توانم ببینم و زنده‌گی را درک کنم.» آن جمله برایم فقط یک جمله نبود؛ فهمیدم گاهی یک قلم و یک کتابچه می‌تواند زنده‌گی یک انسان را تغییر دهد.

روایت حاضر بخشی از مشاهدات و تجربه‌های مستقیم نویسنده از دوران زندانی بودن او در زندان‌های طالبان در کابل است. نویسنده در مدت بازداشت، علاوه بر آن‌چه خود با چشم دیده و تجربه کرده، روایت‌هایی از زنده‌گی و سرگذشت زنان و دختران هم‌بند خود نیز شنیده است. بنابراین، این متن، روایتی دست‌ اول از بخشی از شرایط زنده‌گی، رفتار با زنان و آن‌چه در پشت دیوارهای زندان بر آنان گذشته، است.

سلسله محبوب، فعال اجتماعی، کارآفرین و از زنانی است که در زمینه حمایت از پناهنده‌گان و مهاجران، ادغام اجتماعی و توانمندسازی اقتصادی آنان فعالیت می‌کند. او سال‌هاست تجربه مهاجرت خود را به فرصتی برای حمایت از دیگر پناهنده‌گان تبدیل کرده است. سلسله محبوب با نهادهای بین‌المللی و شبکه‌های پناهنده‌گان در اروپا همکاری داشته و در زمینه حقوق مهاجران، اشتغال‌زایی و دادخواهی برای زنان مهاجر فعالیت می‌کند. او در این گفت‌وگو، تجربیات زیسته‌اش را روایت می‌کند و از چشم‌دیدهایش و فعالیت‌های که تا کنون انجام داده، سخن می‌گوید.

رای دختری که در کابل رویای جراحی و نجات جان انسان‌ها را در سر داشت، امریکا در روزهای اول، دیواری بود از واژه‌گان نامفهوم. مریم حتا حروف الفبای انگلیسی را باید از نو می‌شناخت و تلفظ کلمات را مثل یک کودک نوپا تمرین می‌کرد. زبان، مثل یک کابل فشار قوی در مغزش زنگ می‌زد، اما او از جنس تسلیم نبود.

شاید هیچ دوربینی نتوانسته باشد لحظه‌ای را ثبت کند که یک دانشجوی طب، برای آخرین بار کتاب آناتومی یا فزیولوژی خود را بست؛ یا دانشجوی قابله‌گی، بالاپوش کارآموزی‌اش را در الماری گذاشت، بی‌آن‌که بداند دوباره آن را خواهد پوشید یا نه. این‌ها لحظه‌هایی بودند که در سکوت اتفاق افتادند؛ بی‌آن‌که تیتر روزنامه‌ها شوند یا در حافظه جهان ثبت گردند.

عایشه نوری، نقاش، گیتاریست، مدافع حقوق زنان و کودکان و طراح لباس، سال‌های بسیاری از زنده‌گی خود را به هنر و فعالیت در زمینه حقوق زنان و کودکان اختصاص داده است. او از هنر به‌عنوان ابزاری برای بیان تجربه‌ها و روایت زنده‌گی زنان افغانستان استفاده می‌کند و نقاشی‌های اعتراضی‌اش، بازتابی از محرومیت دختران از آموزش، محدودیت‌های اعمال‌شده بر زنان و درد و رنج آنان است. او در این گفت‌وگو، درباره مسیر زنده‌گی، تجربه‌های کاری و مهاجرت، فعالیت‌هایش در زمینه حقوق زنان و کودکان و نقش هنر در روایت این تجربه‌ها سخن می‌گوید.

لبخند پرغروری بر لبانش نشست و گفت: «بله، اول‌نمره صنف بودم؛ اما قسمت نشد بعد از صنف دهم ادامه بدهم. سال بعد با پدرت ازدواج کردم. آن روزها هم پنهانی درس می‌خواندیم، هم قالین‌بافی می‌کردیم و هم چادر می‌دوختیم تا خرج خانه را تامین کنیم.»

ما فقط نظاره‌گر بودیم. نظاره‌گر اعلام نتایجی که هیچ سهمی در آن نداشتیم. فهرست‌ها منتشر شدند، نام‌ها خوانده شدند، رتبه‌ها اعلام شدند، اما جای هزاران دختر در آن خالی بود؛ دخترانی که شاید اگر فرصت داشتند، بهترین نتیجه‌ها را رقم می‌زدند، شاید پزشک می‌شدند، آموزگار، مهندس، خبرنگار، قاضی، پژوهشگر یا هر چیزی که سال‌ها در سکوت و سختی آرزویش را پرورانده بودند.

زهرا یگانه، نویسنده و کنش‌گر حقوق زنان، سال‌های بسیاری از زنده‌گی خود را صرف دادخواهی برای احقاق حقوق زنان و مبارزه با تبعیض و نابرابری کرده است. او روایت زنده‌گی و تجربه‌های زیسته‌اش را در کتاب «روشنای خاکستر» به رشته تحریر درآورده؛ کتابی که فراتر از یک زنده‌گی‌نامه شخصی، بازتابی از بخشی از تجربه جمعی زنان افغانستان است. او در این گفت‌وگو، درباره مسیر زنده‌گی، انگیزه‌های کنش‌گری، دشواری‌ها، مقاومت و امید به آینده سخن می‌گوید.