ایا د خیبر جرګه کولای شي په افغانستان کې د یووالي او بدلون لپاره لار هواره کړي؟

د پښتون ژغورنې غورځنګ جرګه په وروستیو ورځو کې د بحثونو ډګر ګرمه ساتلی دی. دې جرګې شاوخوا ۱۹ مشخصې پرېکړې اعلان کړې چې باید په راتلونکو دوو میاشتو کې عملي شي. دغه جرګه د پولې هاخوا پښتنو د یووالي سبب شوې او د پاکستان د پوځ د مخالفتونو سره سره زرګونه کسانو له بېلابېلو ډلو څخه په دې جرګه کې ګډون وکړ. دا په داسې حال کې ده چې په دې لوري کې طالبان واکمن دي او په تېرو درېیو کلونو کې د دغې ډلې له خوا هېوادوال له څپونکو محدودیتونو سره مخ دي.

د ۸صبح په دې پاډکسټ کې د جرګې پر اغېز د افغانستان په حالاتو او همداراز هغو مسایلو غږېږو  چې موږ ته عبرت راکوي. ایا په افغانستان کې دننه د دې ډول غورځنګونو رامنځته کول او ملاتړ به د محدودیتونو پر وړاندې مبارزه کې اغېزناک وي؟ ایا دا ډول پرېکړې کولای شي د افغانستان دننه د خلکو یووالی رامنځته کړي؟ ایا د خلکو ملاتړ له دې ډول جرګو څخه د لویو ملي پرېکړو په عملي کولو کې  مرسته کولای شي؟

ددې او ورته پوښتنو د ځواب لپاره هشت صبح ورځپاڼه تاسو د دې پاډکسټ اوریدلو ته رابولي.

د جرګې تاریخي رول د شخړو په حل او سولې راوستلو کې

جرګې په افغانستان او سیمه کې له ډیر پخوا د شخړو د حل او روغې جوړې تر ټولو معموله د حل لاره بلل کېږي.

جرګې د مقیاس او صلاحیت له مخې یو بل سره توپیر لري معمولا که تاریخ ته مراجعه وکړو همدې جرګو ځینې سترې ملي او سیمه‌اېزې ستونزې هم حل کړې او ان ځیني وختونه واکدارانو له ځانته د مسولیت اړولو لپاره جرګو ته مراجعه کړې ځکه جرګو خپله یو تاریخي او ولسي مشروعیت درلود. 

په دې پاډکسټ کې موږ د جرګو په همدې مشخص نقش چې د شخړو حل او سولې راوستل دې بحث لرو.

هشت صبح ورځپاڼه تاسو د دې پاډکسټ اوریدلو ته رابولي:

Busting Stereotypes

Lynne talks with Bushra Gohar, a former member of Pakistan's parliament. She is active in Pashtun politics, and speaks out for the rights of women and other repressed groups. She talks vehemently about the damaging impact of historic stereotyping of Pashtuns as warriors, and the traditional de-humanisation of women dressed up as respect. She uses a gentle voice to deliver harsh admonitions.

Have a listen:

د پښتنو قومي جرګه؛ د پښتون ژغورنې غورځنګ څه غواړي؟

د «پښتون قومي عدالت جرګه» تر نامه لاندې په خیبرپښتونخوا کې یوه لویه درې ورځنۍ جرګه روانه ده. دا جرګه سره له دې چې د اسلام‌اباد له پراخو مخالفتونو سره مخ وه، د پښتون ژغورنې غورځنګ په غوښتنه جوړه شوې ده. په دې جرګه کې لسګونه زره کسانو ګډون کړی او ځینې ښځې هم په کې برخه لري. د دغه غورځنګ مشر، منظور پښتین، د پښتون ژغورنې غورځنګ د یوه مخکښ غړي، ګیلامن وزیر تر وژنې وروسته د قومي جرګې د جوړېدو ژمنه کړې وه. سره له دې چې د پوځ له پرلپسې خنډونو سره مخ شو، په پای کې یې وکړای شول چې دا جرګه جوړه کړي.

په دې پاډکسټ کې به د خیبر جرګې او د پښتون ژغورنې غورځنګ داعیې ته کتنه وکړو. دا غورځنګ ولې رامنځته شو او د منظور پښتین او د هغه د پلویانو غوښتنې څه دي؟ آیا پښتانه د پاکستان د وېش او د «پښتونستان» تر نامه لاندې د خپلواک هېواد د جوړولو په لټه کې دي؟ دا غورځنګ د سیمې له ځینو نورو خوځښتونو سره څه توپیر لري؟ ولې ځینې پوهان د ډیورنډ کرښې دې خوا ته د پښتون ژغورنې غورځنګ او د خیبر جرګې پر پایلو خوشبین دي؟ که د دې جرګې غوښتنې عادلانه وي، نو ولې پښتانه د ډیورنډ کرښې دې غاړې ځینې نور خوځښتونه نه‌مني؟ ایا د پښتون ژغورنې غورځنګ اقدامات به د ډیورنډ دواړو غاړو ستونزې او بې‌عدالتۍ لا زیاتې کړي؟

زنده‌گی با همسر معتاد؛ زنی که برای زنده‌ ماندن می‌جنگد

از دلایل‌ همسرش برای لت‌و‌کوب او، بیش‌تر پرسیدم. عایشه دوباره به روایت پرداخت: «بعد از عروسی فهمیدم که  شوهرم در پهلوی معتاد بودن، به من نیز هیچ علاقه‌ قلبی ندارد. او همیشه به من و پدر و مادرش می‌گوید که خانم باید پنج تا ده سال کوچک‌تر از شوهرش باشد، نه هم‌سن او. به همین دلیل تا شیشه استفاده ‌می‌کند، به جنون می‌رسد. مرا فحش و ناسزا می‌گوید و بیش‌تر اوقات لت‌وکوب می‌کند.»

Media Matters

Lynne O'Donnell talks with Waliullah Rahmani, a media entrepreneur and press freedom advocate who talks about the Taliban's ideology-driven transformation of Afghanistan into a surveillance state.

Have a listen

دین، کثرت‌گرایی و دگرپذیری، بر محور کتاب «از مُصحف خِرد»

تنش و تخاصم بر سر قدرت و سرمایه از دیر زمانی آرامش جهان را زیر شعاع قرار داده است، اما مهم‌تر از آن دو، پدیده‌ای به نام تعصب دینی-مذهبی آتش‌برافروزتر بوده است. امروزه پیروان ادیان مختلف با تکیه بر تقدسی که به دین خود و اصول آن قایلند، از راه تنش و نه گفت‌وگو، به مصاف هم می‌روند. در کتاب «از مُصحف خِرد» نوشته محمد محق، پژوهشگر مطالعات اسلامی، به تندی چرخه خشونت مبتنی بر دین اشاره شده است. در کتاب تذکر یافته است که برای توقف چرخه این خشونت، باید کثرت‌گرایی دینی (Religious Pluralism) جای‌گزین انحصارگرایی دینی (Religious Exclusivism) شود. به باور نویسنده، کثرت‌گرایی به معنای شک کردن به باور دینی و دست کشیدن از آیین خود نیست، بلکه جوامع افزون بر معتقد بودن به عقاید خود، حقانیتی برای سایر ادیان نیز قایل شوند تا رواداری و مدارا در جوامع ترویج شود.

در این پادکست ۸صبح به کثرت‌گرایی دینی و دیگرپذیری می‌پردازیم. کثرت‌گرایی چیست و چرا کثرت‌گرایی دینی مهم است؟ آیا ایده کثرت‌گرایی دینی درست، قابل هضم، عملی و رهگشاست؟ چگونه می‌توان جوامع تندرو را به تساهل و دیگرپذیری قانع کرد؟ چه ابزار و روش‌هایی می‌تواند جوامع را به سوی کثرت‌گرایی دینی سوق دهد؟ چالش‌های کنونی پیرامون دیگرپذیری چیست و جامعه به آن چه واکنشی خواهد داشت؟

برای یافتن پاسخ به این پرسش‌ها، ۸صبح شما ره به شنیدن این پادکست دعدت می‌کند.

سه سال محرومیت از آموزش؛ هنوز امید چراغ راه ماست

طالبان با آمدن‌شان تمام شیطنت‌ها و بازی‌های کودکانه را از ما گرفتند، دروازه‌های مکاتب و دانشگاه‌ها را به روی همه ما دختران بستند و ما را مجبور به پوشیدن لباس‌های سیاه و درازی کردند که آن را حجاب اسلامی می‌خوانند. سه سال از آمدن‌شان گذشت. همه‌چیز شکست، حتا تصویر آینده زیبای ما، اما من نشکستم. وقتی امروز رو به روی آیینه ایستاد بودم و به تصویر خودم نگاه می‌کردم، خوشحال بودم و در جلو خود دختری شجاع و قوی را می‌دیدم؛ دختری که ایستاده‌گی کرد و ناامید نشد و هرگز سرش را به خواسته‌های پوچ طالبان خم نکرد. وقتی به تمام مشکلاتی که پشت سرشان گذاشتیم فکر می‌کنم، اشک خوشی در چشمانم حلقه می‌زند. خوشحالم از این‌که هرگز ناامید نشده‌ام و همیشه امید و انگیزه را به دلم نگه داشته‌ام تا روشنگر مسیر من برای ادامه زنده‌گی باشد.

په افغانستان کې سیاسي جریانونه او احزاب 

په افغانستان کې د نوی یمو کلونو سیاسي بحران او کورنیو جګړو زموږ د ټولنې له یوې بلې سیاسي ستونزې پرده پورته کړله؛ هغه دا چې افغانستان کې سیاسي جریانونه او احزاب بلاخره په قومي ادرسونو بدلیږي او په قومي هویتونو کې پټیږي او ورکېږي.

د تیرو شپږو لسیزو د سیاسي او اجتماعي جریانونه کتنه موږ ته دا را په ګوته کوي چې سیاسي جریانونه که څه هم د یو نوي او پراخ لیدلوري پر بنسټ پیل شوي ولې د خپل ژوند په ورستیو کې یې بیرته قومي هویتونو ته پناه وړې ده، دا پدیده ممکن سازماني یا سیاسي عوامل ولري ولې اړینه ده په اړه یې بحث وشي.

ددې اونۍ په بحث کې موږ له محترمو میلمنو څخه پوښتو چې افغانستان کې سیاسي جریانونه او احزاب په ټوله کې ټول شموله ول یا نه؟ کوم سیاسي، جغرافیایی، سازماني او ژبني عوامل ول چې سیاسي جریانونه یې په شدت قومي کړل؟

ولې همدا سیاسي جریانونه چې ځانونه د نړیوالو او ملي ایډیالوژیانو مدافعین بولې د کار په پای کې قومي ټکټونه کاروي او د ځان د سپیناوي په موخه قومي ګفتان ته پناه وړي؟ د طالبانو او ددوی د سیاسي مخالفانو کار په کوم لوري روان دی آیا دوی کولی شي له دې سرنوشت څخه ځان وساتي؟

ددې او ورته پوښتنو د ځواب لپاره هشت صبح ورځپاڼه تاسو د دې پاډکسټ اوریدلو ته رابولي.

What Goes Around Comes Around

Lynne O’Donnell talks to Sima Samar, who has written a book about her extraordinary life of service to the people, and particularly the women, of Afghanistan. Let down by their own leaders, and by the international community, she says, now they have to start again on their own terms.

Have a listen: