Audycje Kulturalne

1 kwietnia mija sto lat od narodzin jednego z największych reżyserów polskiej szkoły filmowej. Wojciech Jerzy Has został jednogłośnie wybrany patronem tego roku przez Senat RP. Obchody symbolicznie zainaugurowało otwarcie wystawy „Has – terytoria czasu i przestrzeni”.

„Żyjemy w takich czasach, że czasami tej prawdy objawianej przez sztukę, filmy, teatr nie lubimy akceptować. Wierzę w to, że to początek odrodzenia twórczości Hasa” – mówiła nam Wanda Ziembicka-Has, dziennikarka, działaczka społeczna, wdowa po reżyserze. W podcaście usłyszą Państwo m.in. wspomnienia ze wspólnych podróży na pokazy filmowe.

Rozmawiamy także z Robertem Piaskowskim, dyrektorem Narodowego Centrum Kultury, który zapowiada kolejne wydarzenia wpisujące się w obchody Roku Wojciecha Jerzego Hasa. To m.in. specjalny pokaz „Rękopisu znalezionego w Saragossie” z muzyką na żywo, podczas Festiwalu Muzyki Filmowej i Krakowskiego Festiwalu Filmowego.

Zapraszamy także do wysłuchania rozmowy z prof. Rafałem Syską o kinie Wojciecha Jerzego Hasa.

Kliknij i pobierz transkrypcję tego podcastu.

W swojej najnowszej książce Rafał Księżyk przygląda się jednemu z najciekawszych muzycznych zjawisk w najnowszej historii Polski. Nowa fala, czyli podszyty dziejowym niepokojem nurt twórczości alternatywnej, był czymś więcej niż muzyką – lata od szczytu jej popularności, odnoszą się do niej powstające dziś młode zespoły.

Za moment przełomowy dla nowej fali, Rafał Księżyk uznaje rok 1984, kiedy za instrumenty chwyta młodzież dorastająca w czasach stanu wojennego. Młodzi zakładają zespoły, by poczuć ducha wolności, jednak szukają środków wyrazu innych niż te, które w owym czasie oferuje punk. W niewielkich ośrodkach powstają zespoły do dziś cieszące się statusem legend: Siekiera w Puławach, Kontrola W w Zduńskiej Woli czy Hiena w Łańcucie. Kolejne kluby, między inny innymi toruńska „Od Nowa” stają się mekkami muzyków nowej fali.

O potrzebie wolności w muzyce, opowiadała wystawa „Bunt w systemie” w krakowskiej Nowej Hucie.

Książka „Fala. Rok 1984 i polski postpunk” oparta jest przede wszystkim na rozmowach: jak przekonuje Księżyk, był to jedyny i najlepszy sposób, by oddać oddolnego ducha nowej fali. Autor dotarł do twórców zespołów pionierskich, lecz zapomnianych: Chieny cmentarnej (uznawanej za pierwszy polski zespół nowofalowy) czy Płonącej Żyrafy, po których pozostały tylko przegrywane wielokrotnie kasetowe nagrania.

Publikacja podkreśla też zaangażowanie i determinację muzyków, którzy samodzielnie organizowali studia nagraniowe, sale prób i koncerty. Działo się to niejednokrotnie w kontrolowanych przez państwo studenckich klubach i domach kultury.

O książce „Fala. Rok 1984 i polski postpunk” opowiedział w Audycjach Kulturalnych jej autor, dziennikarz i krytyk muzyczny Rafał Księżyk.

Zdjęcie: dzięki uprzejmości Wydawnictwa Czarne.

Kliknij i pobierz transkrypcję tego podcastu.

W Senacie Rzeczypospolitej Polskiej otworzono wystawę, symbolicznie rozpoczynającą obchody Roku Wojciecha Jerzego Hasa. 1 kwietnia obchodzimy setną rocznicę jego urodzin. Gościem Audycji Kulturalnych jest prof. Rafał Syska, z którym rozmawiamy o koncepcji kina tego wybitnego reżysera.

Co wyróżnia twórczość Wojciecha Jerzego Hasa na tle innych reżyserów polskiej szkoły filmowej? Co łączy jego wielkie produkcje, jak „Lalka” czy „Rękopis znaleziony w Saragossie”, z filmami bardziej kameralnymi? I gdzie Has ukrywa się w swoich dziełach? O tym rozmawiamy z naszym gościem.

Wystawa „Has – terytoria czasu i przestrzeni” została zorganizowana przez Narodowe Centrum Kultury we współpracy z Narodowym Centrum Kultury Filmowej w Łodzi.

Zdjęcia: widoki wystawy, fot. Tomasz Paczos, Kancelaria Senatu

Kliknij i pobierz transkrypcję tego podcastu.

Była nie tylko wybitną i zasłużoną badaczką i historyczką sztuki, ale także miłośniczką kolorów, wzorów i ponadczasowego piękna. Najnowsza wystawa w Muzeum Narodowym we Wrocławiu przybliża postać Ireny Huml i zaprasza do odwiedzenia jej garderoby.

Irena Huml (1928-2015) była wybitną polską historyczką i krytyczką sztuki. Jej obszarami zainteresowań było m.in. rzemiosło artystyczne. Szczególną uwagę przywiązywała do srebrnej biżuterii. Jej styl i elegancja były legendarne. Poszukiwała wyrazistych strojów, z jakościowych tkanin i materiałów oraz unikatowych krojów i projektów, często tworzonych przez artystów plastyków.

Zachęcamy do wysłuchania rozmowy o modzie stanu wojennego.

Na wystawie możemy oglądać kreacje gromadzone przez prof. Huml przez cztery dekady: od lat 50. do 90. XX w. Część z nich szyły krawcowe na jej specjalne zamówienie, inne przywoziła z pchlich targów i sklepów vintage, odwiedzanych w trakcie podróży, m.in do Nowego Jorku czy Londynu. W sposób subtelny i niekrzykliwy łączyła ze sobą przedwojenny styl z możliwościami, jakie dawały współczesne jej czasy.

Moda to nie tylko pasja i piękno: to także lekcja historii, o czym przekonywała w Audycjach Kulturalnych założycielka Muzeum Historii Ubioru w Poznaniu.

Wystawę „Moda. Historia osobista” można oglądać w Muzeum Narodowym we Wrocławiu do 18 maja 2025 r.

Większość obiektów zgromadzonych na wystawie pochodzi ze zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu, ale są tu również elementy garderoby prof. Huml udostępnione przez jej córkę Justynę Bacz oraz takie instytucje jak m.in.: Muzeum Okręgowe w Koninie, Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi oraz Muzeum Mazowieckie w Płocku.

Fot. Irena Huml, Londyn, 1957; archiwum rodzinne

Kliknij i pobierz transkrypcję tego podcastu.

W przestrzeni Kordegardy do 30 marca można oglądać wystawę, która przywołuje wystawienniczy debiut Magdaleny Abakanowicz. Po 65 latach, w tym samym miejscu, w dużym stopniu udało się odtworzyć wystawę z 1960 roku.

W Audycjach Kulturalnych o początkach drogi twórczej Magdaleny Abakanowicz opowiada Marta Kowalewska – współkuratorka wystawy, Główny Kurator Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, Przewodnicząca Rady Fundacji Marty Magdaleny Abakanowicz Kosmowskiej i Jana Kosmowskiego.

Z dokumentacji pierwotnej ekspozycji zachowało się tylko jedno archiwalne zdjęcie. Widać na nim główną salę galerii i układ prezentowanych w niej prac, głównie malowanych tkanin. Niemal wszystkie, z wyjątkiem jednej, wróciły do przestrzeni Kordegardy.

W podcaście rozmawiamy o momencie, w którym prace Magdaleny Abakanowicz zdradzają początek postrzegania tkaniny jako medium w kategorii sztuk wizualnych. Usłyszą Państwo także o spotkaniu artystki z Henrykiem Stażewskim oraz o I Międzynarodowym Biennale Tkaniny Artystycznej w Lozannie z 1962 roku, podczas którego Abakanowicz zaprezentowała swoją pracę jako jedna z siedmiorga polskich twórców. „Była artystką, która zawsze dążyła do ekspresji w dużym formacie” – przyznaje nasza rozmówczyni.

Wystawę „Magdalena Abakanowicz. Prolog” można oglądać do 30.03.2025 r. w Kordegardzie. Zapraszamy na oprowadzanie kuratorskie Marty Kowalewskiej – 28.03.2025, o godz. 16.00, 17.00 i 18.00.

Zdjęcia z wystawy, fot. Grzegorz Karkoszka

Kliknij i pobierz transkrypcję tego podcastu.

Animacja lokalnej kultury pełni wiele funkcji. Może być praktyką rozwijającą aktywne uczestnictwo w kulturze, czynnikiem zmiany społecznej, generatorem zrównoważonego rozwoju. Może być też narzędziem tworzenia struktur umożliwiających pełną i autentyczną partycypację. Jest bowiem zorientowana na budowanie poziomych relacji międzyludzkich, które są podstawą współpracy i budują kapitał społeczny.

O tym dyskutowali uczestnicy jednej z debat współKongresu Kultury: Beata Cyboran, Magdalena Ulejczyk, Filip Kijowski, Natalia Nowacka, Sulisława Borowska. Zapraszamy do słuchania.

Kliknij i pobierz transkrypcję tego podcastu.

Z okazji 120. rocznicy urodzin autora „Trans-Atlantyku” w serii „Jubileusze” Narodowego Centrum Kultury, ukazał się poświęcony mu zbiór szkiców i esejów. Pozwalają one spojrzeć na pisarza z nowej perspektywy, przyjrzeć się ważnej dla niego relacji pisarz-czytelnik, a także przeanalizować stosowane przez niego sposoby autokreacji.

Witold Gombrowicz (1904-1969) był prozaikiem, dramaturgiem i eseistą, uznawanym za jednego z najważniejszych polskich myślicieli XX wieku. Tuż przed wybuchem wojny wyjechał do Argentyny – choć powrócił do Europy, nigdy już nie wrócił do Polski.

We Wsoli znajduje się Muzeum Witolda Gombrowicza, o którym więcej można dowiedzieć się z odcinka Audycji Kulturalnych.

Badaczy i krytyków od dekad fascynuje nie tylko twórczość Gombrowicza, ale także jego postać. Publikacja „Gombrowicz – rekonstrukcje” zawiera jedenaście tekstów podzielonych na trzy rozdziały: „Gombrowiczowskie formy i style”, „Gombrowicz wobec tradycji” oraz „Odczytywanie Gombrowicza”.

Autorzy analizują powieści, listy oraz słynny „Dziennik 1953-1969”, przedstawiając nowe interpretacje, a także ciekawe zestawienia literackie, odniesienia do przeszłości, czasów pisarzowi współczesnych i do recepcji jego twórczości.

O pierwszej polskiej biografii Witolda Gombrowicza, opowiedziała nam jej autorka, Klementyna Suchanow.

Zbiór jest częścią serii „Jubileusze”, która upamiętnia wielkie postaci polskiej kultury oraz pyta o ich współczesne znaczenie.

Książka „Gombrowicz – rekonstrukcje” powstała pod redakcją dr. hab. Pawła Panasa, który o pracy nad publikacją opowiada w Audycjach Kulturalnych.

Kliknij i pobierz transkrypcję tego podcastu.

Intuicyjnie wiemy, że książki są dobrem kultury. Fakt ten nie znajduje jednak odzwierciedlenia w obecnym porządku prawnym, a co za tym idzie, książka nie ma konstytucyjnej ochrony przysługującej dobrom kultury. Nie dba się o nią systemowo, nie chroni przed negatywnymi procesami, równocześnie co roku załamując ręce nad stanem czytelnictwa.

Zapraszamy do wysłuchania debaty „Książka dobrem kultury. Dlaczego mechanizmy wolnorynkowe nie wystarczają?”, która odbyła się w ramach współKongresu Kultury. Debatowali: Magdalena Hajduk-Dębowska, Rafał Lisowski, Grzegorz Piątek, Jan Oleszczuk-Zygmuntowski.

Kliknij i pobierz transkrypcję tego podcastu.

21 lutego 1975 r. widzowie po raz pierwszy obejrzeli wyreżyserowaną przez Andrzeja Wajdę, monumentalną ekranizację powieści Władysława Reymonta. Obraz był wielokrotnie nazywany najwybitniejszym filmem w historii polskiego kina, co potwierdziło wiele nagród oraz nominacja do Oscara. O tym jak powstawała „Ziemia Obiecana”, opowiada najnowsza wystawa w Muzeum Kinematografii w Łodzi.

Ekspozycja została otwarta w ramach obchodów Roku „Ziemi obiecanej” (ustanowionego przez Radę Miejską Łodzi) i Roku Władysława Reymonta (uchwalonego przez Senat RP). Można na niej zobaczyć m.in. oryginalne notatki z archiwum Andrzeja Wajdy z czasu realizacji filmu oraz kostiumy (np. garnitur Borowieckiego i suknię Anki Kurowskiej).

Centralnym punktem wystawy jest specjalnie zrealizowany film, w którym wypowiadają się współtwórcy „Ziemi obiecanej”: aktorzy Daniel Olbrychski, Andrzej Seweryn, Wojciech Pszoniak, Anna Nehrebecka oraz twórcy: drugi reżyser filmu Jerzy Domaradzki, kostiumograf Barbara Ptak, charakteryzatorka Anna Adamek, asystent kierownika produkcji Waldemar Król, drugi scenograf Andrzej Haliński, montażystka Halina Prugar-Ketling, a także konsultanci Wojciech Walczak i Małgorzata Laurentowicz-Granas.

Zdjęcia do „Ziemi Obiecanej” rozpoczęły się w lutym 1974 roku, a premiera odbyła się rok później. Produkcja kosztowała ponad 30 milionów złotych. W filmie wystąpiło przeszło pięćdziesięciu aktorów i stu statystów. Równolegle pracowały dwie ekipy zdjęciowe. Głównym zespołem zarządzał Wajda, pozostałymi – Andrzej Kotkowski i Jerzy Domaradzki.

Wystawę Pół wieku „Ziemi obiecanej” można oglądać w Muzeum Kinematografii do 4 maja 2025 r. Przygotował ją zespół kuratorski w składzie: Rafał Andrzejczak, Marzena Bomanowska, Anna Michalska, Zuzanna Woźniak.

Zdjęcia: dzięki uprzejmości Muzeum Kinematografii w Łodzi / fot. Mikołaj Zacharow.

Kliknij i pobierz transkrypcję tego podcastu.

Odczucie nierównego traktowania jest powszechne wśród osób pracowniczych i dyrektorskich w samorządowych instytucjach kultury, a także wśród osób artystycznych, aktywistycznych i freelancerskich pracujących w obszarze kultury.

W przypadku instytucji kultury, ich pracowników i pracowniczek, udowodnić tezę o nierównym traktowaniu przez państwo jest stosunkowo łatwo. Instytucje kultury i osoby tam zatrudnione są postrzegani jako pracownicy sektora publicznego, jednak nie mogą liczyć na analogiczne traktowanie i warunki pracy ze strony państwa, w tym również państwa reprezentowanego przez samorządy, które stanowią największą grupę organizatorów instytucji kultury. Dowodów na nierówne traktowanie jest sporo. Pracownikom i pracowniczkom instytucji kultury przepisy nie gwarantują trzynastych pensji, które przysługują praktycznie wszystkim osobom pracowniczym sektora publicznego. Pomimo, że często przez organizatorów osoby pracujące w instytucjach kultury są postrzegane jak osoby pracownicze innych podmiotów samorządowych, nie idą za tym odpowiednie środki na wynagrodzenia. Różnice dotyczą też odpraw emerytalnych. Jednocześnie osoby pracujące w kulturze muszą pracować popołudniami i wieczorami oraz w dni wolne od pracy bez jakichkolwiek przywilejów z tego tytułu.

Czy kultura stanowi margines w życiu społecznym i strukturze państwa? Czy ludzie kultury, podmioty kultury, w tym instytucje kultury są traktowani w Polsce w sposób adekwatny do roli, jaką w ich przekonaniu pełnią? Czy pracownicy i pracowniczki instytucji kultury powinni mieć status analogiczny do osób pracujących w urzędach lub szkołach?

Zapraszamy do wysłuchania zapisu debaty, przygotowanej przez Stowarzyszenie Dyrektorów i Dyrektorek Samorządowych Instytucji Kultury przy wsparciu kolektywu Społeczny Dom Kultury i Stowarzyszenia Dyrektorek i Dyrektorów Bibliotek INICJATYWY, Polskiego Związku Bibliotek oraz Fundacji Krajowy Depozyt Biblioteczny. Dyskusja z udziałem Pawła Kamińskiego, Anety Majak, Karoliny Miżyńskiej, Łukasza Molskiego, Janusza Pawula odbyła się w ramach współKongresu Kultury.

Kliknij i pobierz transkrypcję tego podcastu.