Đảo Khảo Cổ

Kể từ thế kỷ 20, các nhà khảo cổ dần xác nhận sự tồn tại của các triều đại hoàng gia đầu tiên của Trung Quốc. Trước đó, chúng chỉ là những câu chuyện thần thoại. Bởi vì họ không tìm được bằng chứng cho sự tồn tại của chúng. Ví dụ vào năm 1959, tại quận Yển Sư, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc, các nhà khảo cổ đã tìm thấy dấu tích của nhà Hạ. Triều đại này được cho là tồn tại từ năm 2000 đến năm 1600 TCN. Tạm thời, nhà Hạ là triều đại lâu đời nhất của Trung Quốc. Bên cạnh đó, nhiều người cho rằng điều này không đúng. Vì trước đó còn những triều đại khác nữa. Số khác thì bảo triều đại nhà Thương sau đó mới là triều đại đầu tiên. Vì chưa đủ bằng chứng để thuyết phục nhà Hạ có quy mô đủ lớn để được xem như là một triều đại. Vì lẽ đó, nhà Thương được xem là triều đại lớn đầu tiên của Trung Quốc, thời kỳ đồ đồng.

Trong suốt thế kỷ thứ 17 nhà Minh gặp phải vô vàn những biến cố. Họ phải đối mặt với những thách thức ở cả hai mặt trận. Mặt trận thứ nhất giống như các triều đại trước là quân du mục ở phía Bắc của Vạn Lý Trường Thành. Mặt trận thứ hai là từ những người ngoại lai. Các thương gia châu Âu đã đến và giành quyền buôn bán, giao thương ở bờ biển phía Nam. Mặt trận thứ hai là sự khác biệt của trong sự sụp đổ của nhà Minh so với những triều đại trước đó. Những vấn đề như lạm phát do bạc, hay mua bán nhân sâm như một vài bạn đã nói tới trong tập trước. Nhưng tựu chung lại sự sụp đổ của nhà Minh có một phần liên quan đến cách họ giao thương với người châu Âu. Để rồi sau đó một triều đại mới đã nổi lên. Triều đại của nhà Thanh. Ở trong tập chúng ta sẽ có 4 phần.

Ở trong những tập trước, chúng ta đã tìm hiểu về triết học phương Tây qua những triết gia nổi tiếng. Chúng ta đã được tìm hiểu về thực tại, về cách mà con người tư duy của người phương Tây. Trong tập này, chúng ta sẽ tìm hiểu về triết học phương Đông thời kỳ tiền Xô Rát, tiếng anh là Pre-socratic era.

Khi nói về đồ gốm sứ, phải nói Trung Quốc có rất nhiều có một bề dày lịch sử khiến chúng ta phải ngưỡng mộ. Vì nó bắt đầu từ thời kỳ đồ đá mới. Ở trong những ngôi làng mạc tiền sử đã xuất hiện thợ làm những chiếc bình. Ví dụ, thợ gốm của văn hoá Mã Gia Diêu mà chúng ta đã được giới thiệu trong tập trước. Họ đã cho thấy sự tinh tế trong việc chuẩn bị, nhào nặn và tạo hình đất sét để cho ra muôn hình vạn trạng các kiểu bình. Những chiếc bình gốm có hình dáng vừa ấn tượng mà cũng vừa trang nhã. Vào thế kỷ thứ 10 thời kỳ nhà Tống, thợ làm gốm Trung Quốc đã làm ra đồ thật sự. Đồ sứ thật sự tức là đồ sứ có chất lượng cao. Chất liệu gốm cứng có màu trắng. Trước đó thì họ chưa đạt đến trình độ này. Trước đó, họ chỉ tạo ra hai kiểu bình làm bằng đất sét. Hoặc là những đồ làm bằng đất nung trong tiếng Anh là earthenwares hay đồ gốm làm từ đất sét, nhưng có một hàm lượng đá nhỏ trong tiếng Anh là stonewares. Trong cả hai kiểu làm thì người làm gốm đã sử dụng đất sét có màu sắc khác. Do trong đất sét có tạp chất khoáng, đặc biệt là các hợp chất sắt, nên làm cho màu sắc đa dạng.Các màu sắc này có thể thay đổi từ màu vàng đến màu nâu đậm hoặc đen. Đó là tùy thuộc vào các tạp khoáng có trong đất sét.

Ở trong tập trước, chúng ta đã tìm hiểu về thời Hậu Minh. Trong xuyên suốt cuối thế kỷ thứ 16, nhà Minh bắt đầu đối mặt với hàng loạt những biến cố. Chúng là những chuỗi vấn đề kéo dài dai dẳng. Đầu tiên phải nói tới người đứng đầu. Những vị Hoàng đế yếu kém là khởi đầu cho nhiều vấn đề về sau. Bởi vì trong thời phong kiến, quyền lực của Hoàng Đế quá to lớn cho nên đế chế có vấn đề gì thì Hoàng Đế là yếu tố quan trọng. Do lãnh đạo kém, nên nhà Minh đã đối mặt với nạn tham nhũng. Cụ thể hơn là đa số đất đai rơi vào tay quan lại, và người giàu có. Nông dân làm lụng vất vả mà không có ăn hay dư giả. Như một chuyện tất yếu sẽ xảy ra, họ không chịu được thì sẽ gây ra bạo loạn. Khởi nghĩa nông dân diễn ra ở khắp nơi. Bên cạnh đó là các bộ lạc ở phương Bắc liên tục tấn công, gây ra bất ổn trên toàn đế chế. Về mặt kinh tế, nhà Minh gặp vấn đề về lạm phát. Do lượng bạc từ nước ngoài đổ vào trong nước quá nhiều. Cho nên cùng một món đồ muốn mua lại phải tốn nhiều bạc hơn. Chúng ta sẽ không nói về kinh tế, nhưng có thể hiểu chung là lạm phát tàn phá nền kinh tế của nhà Minh. Ở tập trước thì chúng ta đã biết lượng bạc đó đến từ đâu? Nó đến từ mạng lưới giao thương hàng hoá của người Trung Quốc và phương Tây. Khi đó người Tây Ban Nha dùng thuyền buồm để làm tàu buôn. Về sau, người Anh và người Hà Lan đã đem tàu đến làm hại đến đường làm ăn của người Tây Ban Nha. Khiến cho lượng bạc nhập khẩu vào Trung Quốc giảm mạnh. Nền kinh tế của Trung Quốc lúc bấy giờ lại bị chao đảo theo chiều hướng ngược lại. Giá trị của bạc tăng lên đáng kể so với của đồng. Vào thế thứ 17, thời tiết ở Trung Quốc trở nên khắc nghiệt hơn, lạnh hơn. Người ta gọi đây là Kỷ băng hà nhỏ. Trong giai đoạn này, năng suất cây trồng giảm mạnh. Lương thực trở nên khan hiếm. Triều đình bị đẩy vào thế khó trong việc giải quyết nạn đói trên toàn đế chế. Thêm một nghịch lý nữa đó là đất nước rơi vào khó khăn, nhưng triều đình vẫn đánh thuế cao. Có lẽ lý do nằm ở tham nhũng. Các quan lại đã bòn rút tiền bạc của bá tánh. Kết quả là ở nông thôn thì trở nên bất ổn, còn ở thành thị thì nổi lên những cuộc bạo loạn.

Parmenides và người học trò của mình Zeno là hai triết gia người Hy Lạp, ở thời kỳ tiền Xô Rát, hay tiếng anh là pre-Socratic. Ông cho rằng Heraclitus đã hoàn toàn nhầm lẫn về thực tại và đã đưa ra một giả thuyết hoàn toàn ngược lại. Theo mình thì giả thuyết của ông là phần còn thiếu của Heraclitus, ở phần sau của Video mình sẽ quay lại giải thích. Trước hết thì chúng ta hay xem ý tưởng của Parmenides về thực tại là gì. Ông giữ quan điểm rằng sự thay đổi là một cú lừa, vũ trụ trong thực tại là một thứ cố định, không thay đổi, giống như bị đóng băng. Để hiểu rõ hơn chúng ta sẽ lấy một ví dụ về bông hoa. Theo Heraclitus thì bông hoa là một thực tại luôn thay đổi, nghĩa là nó sẽ sinh trưởng, nảy mầm, đâm chồi, ra lá và hoa sau đó chết đi. Nhưng theo Parmenides thì sự thay đổi đó chỉ là ảo ảnh, hay mình dùng từ dễ hiểu hơn là một cú lừa. Tương tự như vậy chúng ta có thể nhắc lại những ví dụ của Heraclitus ở video trước về dòng sông, không ai tắm hai lần trên một dòng sông. Hay mặt trời mỗi ngày là một mặt trời khác nhau. Vì mỗi ngày mặt trời có nhiệt độ khác nhau, ánh sáng cũng khác nhau nên nó không phải là mặt trời của ngày hôm qua. Nếu nói như Parmenides thì chúng ta sẽ luôn tắm trên một dòng sông. Và mặt trời của ngày hôm qua cũng giống như ngày hôm nay và sau này cũng vẫn là mặt trời đó.

Video này mình sẽ nói về nền văn minh của Trung Quốc. Nó sẽ vừa khác và vừa giống với series về lịch sử của Trung Quốc. Giống ở chỗ nó vẫn có yếu tố lịch sử, còn khác ở chỗ là chúng ta sẽ hiểu về lịch sử qua những di tích. Có cái đã xuất hiện cách đây hơn 3000 năm. Có cái thì là di tích từ thời nhà Thanh, triều đại gần nhất của Trung Quốc. Ngoài ra trong series về nền văn minh bạn còn được tìm hiểu về văn hoá và nghệ thuật của các quốc gia. Cái hay ho làm mình thích khi làm về những cái này là được biết cách những di tích được làm ra như thế nào. Như những bình sứ, hay những miếng ngọc bội. Hơn thế nữa là câu chuyện của chúng. Chức năng của chúng, tại sao chúng được làm ra. Khi đã hiểu được mục đích và phương thức của từng di tích, ta sẽ hiểu được con người chúng ta thật kỳ diệu. Vì chúng ta có sự sáng tạo vô biên. Bằng chứng đó chính là những món di tích này. Trong video về khảo cổ và nghệ thuật này mình sẽ nói về Trung Quốc ở thời kỳ đồ đá mới. Nhưng đầu tiên mình sẽ kể khái quát về giai đoạn này cũng như là vị trí của Trung Quốc ở Châu Á. Ở phần sau của video mình sẽ nói về thời kỳ đồ đá.

Ở tập trước, chúng ta đã tìm hiểu về sự tài giỏi Hoàng Đế Khang Hy của Trung Quốc. Ở tập này chúng ta sẽ được tìm hiểu về thời kỳ nhà Minh, triều đại trước nhà Thanh. Nhà Minh cũng là một triều đại lớn của Trung Quốc. Nên mình nghĩ, nếu muốn biết quyền lực của người kế vị ra sao, thì hay xem người tiền nhiệm như thế nào để dễ bề so sánh.Trong giai đoạn của triều Minh và triều Thanh, đế chế Trung Quốc liên tục thay đổi và phát triển. Cứ không mang tính chu kỳ như thời đại của Triều Hán, Đường và ngay cả triều Tống. Cái gì gọi là mang tính chu kỳ. Chu kỳ tức là sự lặp lại, sau một khoảng thời gian. Chúng ta nói nhà Hán, nhà Đường và nhà Tống mang tính chu kỳ tức đang nói tới cách mà họ khai quốc, ổn định đất nước, thiết lập đất nước, suy yếu rồi lụi tàn, là giống nhau. Còn dưới triều Minh và Triều Thanh, có lúc diện tích của Trung Quốc mở rộng chưa từng có trước đó.

Vào tháng 12 năm 1717, Hoàng Đế Khang Hy có một chuyến đi săn bắn ở phía Bắc của Vạn Lý Trường Thành. Nhưng sau khi trở về, ông đã lâm trọng bệnh. Ý thức được thời gian ông còn sống ở trên đời không còn nhiều. Lúc này tuổi của ông đã ngoài 70.Trong khi cơ thể còn hoạt động được, đầu óc còn tỉnh táo, ông đã triệu tập những đại thần, trụ cột của đế quốc và những người con của mình lại. Sau đó, Khang Hy đã ra chiếu chỉ những ý tưởng của ông về việc trị nước. Có lẽ Hoàng Đế muốn người nối nghiệp của ông sẽ tiếp nối những gì ông đang làm. Do đó, chiếu chỉ này là thử thách để ông chọn người kế vị.

Trung Quốc là một quốc gia hùng mạnh, có bề dày lịch sử đồ sộ. Đã có nhiều triều đại xuất hiện, rồi biến mất. Có những sự kiện tuyệt vời đã xảy ra với nền văn mình này, nhưng cũng có những mặt tốt của nó. Tuy là không có người nào còn sống đến tận bây giờ để kể cho chúng ta nghe. Nhưng một số di tích bằng một cách nào đó vẫn còn tồn tại. Chúng là một lời nhắc nhở với hậu thế về những chuyện đã xảy ra. Giá trị của khảo cổ nằm ở chỗ đó. Là lưu trữ những gì đã xảy trong thời đại của nó.