Davetul İslam

Davetul İslam

By Necati KockesenReligion & SpiritualityIslam
Download on the App Store

Davetul İslam episodes

  • 1203 - 14 -Namazda Rüku- İlmihal Dersleri - Necati Koçkesen
    Dersin Dokumanı aşağıdadır:
    https://docs.google.com/document/d/1eXFUlHESZv2tFvsQxRSiCXWpO6Mu-ZsN/edit?usp=drive_link&ouid=105858756449414043994&rtpof=true&sd=true
    00:00:15 - Ruku nedir, Secde nedir, Nasıl Yapılır?
    00:04:40 - ruku'nun en az miktarı nedir?
    00:08:19 - Namazı hızlı kılanın durumu
    00:10:47 - İmama Yetişen kimse ne zaman yetişmiş olur?
    00:13:00 - Rukuda yapılan tesbihatlar
    İlmihal Derslerinin Tamamı İçin:
    https://www.youtube.com/playlist?list=PLw_dec0EVOjo0ws8PpqZprQkiZ37jwyfc
    20 min
  • 1202 - Geçmiş Muhasebesi - Cuma Hutbesi - Necati Koçkesen
    Bugün ne yazık ki başını yastığa koyduğunda Ömer radiyallahu anh gibi amellerini muhasebe eden çok az insan bulunur.
    يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ
    “Ey mü’minler! Allah’tan korkun. Herkes yârin için de ayırdığına baksın. Allah’tan korkun, çünkü O, yaptıklarınızdan haberdardır.” (Haşr 18)
    Ayeti kerimesi doğrultusunda Ömer radiyallahu anh bir hutbesinde şöyle buyurmuştur: “Hesaba çekilmeden önce, kendinizi hesaba çekiniz. Amelleriniz tartılmadan önce, kendi amellerinizi tartınız. Muhasebeye/Hesaba çekilmek üzere, kıyamet günündeki en büyük arz, huzura alınma için gerekli güzel hazırlıklarınızı yapınız. O gün huzura alınırsınız, öyle ki size ait hiçbir sır gizli kalmayacak, bütün sırlar meydana çıkacak.” (İbn-i Ebi Şeybe, Kitabu’l-Musannef, 7/96, No:34459)
    Ümmet muhasebe ölçüsünü ve değerlerini kaybedince sosyal hayatta da yapılması gereken birçok muhasebe türlerini de ihmal etmiştir. Devleti, yöneticileri, alimleri, çevresini, evini ve hatta kitlesini muhasebeden uzak kaldı. İslam’la, Şer’i hükümlerle hayatının ne kadar uyuşup-uyuşmadığını muhasebe etmediği gibi bakma zahmetine de girmez oldu.
    Evet, insanın kendi yapısında olduğu gibi toplumda da bazı şeyler kaybolabilir, unutulabilir veya yanlış değerlere/yönlere sapabilir. Bunu düzeltmenin yolu Kitap ve Sünnete tekrar yönelmekle mümkündür. Kitap ve Sünnet çizgisinde muhasebesini yapacak olan ise birey, yönetici ve kitlelerdir.
    İslam kültüründe muhasebe çok önem arz eden bir konudur. Dolayısıyla muhasebe genelde Müslümanın özelde ise dava adamlarının üzerinde ısrarla durması gereken öncelikli konulardan bir tanesidir.
    İslam davası ulvi bir davadır. Bu davanın taşınmasıyla ilgili merhaleler göz önüne alındığında, davayı taşıyan için uzun soluklu bir sürecin olduğu ortaya çıkacaktır. Bugünden yarına tespit edilmiş bir vakit (nusret vakti) olmadığı gibi daveti yüklenenlerin ve bütün insanlığın hasret kaldığı bir devlet (sabırsızlıkla beklenen Hilafet devleti de şu an) ortada yoktur.
    Yol uzun, hedef büyük, iş ise Müslümanların omuzları üzerindedir. Bunu en iyi dava adamı bilir. Aynı şekilde dava adamı omuz verdiği davanın kıymetini, değerini de bilir. Mücadelesini verdiği davasının gereklerini hakkıyla yerine getirmek için çalışandır. Dava adamı her zaman olduğu gibi en sıkıntılı dönemlerde de Allah’u Teala ile olan alakasını gözetmeyi ve O’nun rızasına uygun hareket etmesini de bilir. Bu minvalde dava adamı muhasebe konusunda hassas olduğu kadar cesaretlidir de. Davasına olan bağlılığı onu muhasebe konusunda güçlü kılar. Onun için “salih amel ve sabır” dava adamının ayrılmaz parçasıdır. Allah’u Teala şöyle buyurdu;
    وَالْعَصْرِ ﴿١﴾ إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِي خُسْرٍ ﴿٢﴾ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ
    “Asr’a andolsun ki: Gerçekten insan (çalışmalarında) ziyandadır. Ancak, iman edip de salih ameller işleyenler, birbirine hakkı tavsiye edenler ve sabrı birbirine tavsiye edenler müstesnadır.” (Asr suresi 1,2,3)
    Bu surede geçen üç ayeti kerime dava adamının bütün hayat yapısını etkileyecek, düzenleyecek ve yol gösterecek nitelikleri içinde barındırıyor. Zaman, amel, sabır, tavsiye birbirini tamamlayan dört temel esas… Dava adamı bunlar olmadan yola çıktığı an veya alakayı koparıp unuttuğu an (Allah korusun) tökezler.
    #islam #tevhid
    8 min
  • 1201 - Kaza Borcu Olanlar Sünnet Namazları Kılabilir Mi? - Soru Cevap - Necati Koçkesen
    Bilerek Kılınmayan Namazın Kazası Olur Mu Sorusu İçin Aşağıdaki Videoyu İzleyebilirsiniz:
    https://www.youtube.com/watch?v=sD2xp5UURTI
    Daha Fazla Soru Cevap Videoları için:
    https://www.youtube.com/playlist?list=PLw_dec0EVOjqRr3hX4_H1LcAQcjeES3RQ
    Tefsir Dersleri İçin:
    https://www.youtube.com/playlist?list=PLw_dec0EVOjrobYowlXIYIWtsiJtX3-aw
    İlmihal Dersleri İçin:
    https://www.youtube.com/playlist?list=PLw_dec0EVOjo0ws8PpqZprQkiZ37jwyfc
    4 min
  • 1198 - Araf Suresi 26 -34 Ayetleri - Tefsir Dersleri - Necati Koçkesen
    Araf Suresi - 26. Ey Âdemoğulları! Size edep yerlerinizi örtecek bir giysi, giyinip süsleneceğiniz bir elbise ihsan ettik.[3] Takvâ (Allah’ın emrine uygun hareket, haya ve iffetini koruma) elbisesi ise daha hayırlıdır. İşte bunlar Allah’ın âyetleri (lütfunun alametleri)ndendir ki belki bu sayede düşünüp öğüt alırlar. [krş. 7/32 ve dipnotu]
    (Bu elbiselerin ancak her ikisinin beraber bulunması, insanı Allah yanında şerefli kılar. Bu da Allah’a gereği gibi saygı duymak ve O’na itaat etmekle ve haya/utanma duygusu ile olur.)
    Araf Suresi - 27. Ey Âdemoğulları! Şeytan (ilk defa) ana babanızı, (yanıltıp) çirkin yerlerini kendilerine göstermek için örtülerini soyarak cennetten çıkar(mayı başar)dığı gibi, sizi de şaşırtıp saptırmasın! Çünkü o da, yandaşları da, sizin kendilerini görmeyeceğiniz yerden sizi görür(ler). Elbette biz, şeytanları, iman etmeyenlerin dostları yaptık.
    (Şeytan ve şeytanın insan ve cin dostları aynı gayede olup Allah’ın emrini tutmak isteyenlere düşmanlık ederler. İnsan da böylece Allah’ın emir ve yasağını ön planda tutmaz da şeytanın ve dostlarının cazip gösterdiği şeylere uyarsa, burada olduğu gibi, bulunduğu mevkii ve durumdan ihraç edilme ve mahremiyetinin ortaya çıkması söz konusudur. Şeytanın gayesi de budur.)
    Araf Suresi - 28. Onlar, kötü (haram) bir iş yaptıkları zaman: “Babalarımızı bu yolda bulduk, (onlarda bunları gördük, bunları öğrendik.) Allah da bize bunu emretti.” derler. De ki: “Şüphesiz ki Allah, çirkin işleri emretmez. Allah’a karşı bilmediğiniz şeyleri mi söylüyorsunuz?”
    Araf Suresi - 29. De ki: “Rabbim bana adaleti ve itidâli emretti. Her mescidde (namazda) yüzlerinizi (kıbleye) çevirin. Dini yalnız ‘Allah’a has kılarak’ (ve ihlasla) kendisine (kulluk edip) yalvarın (başkalarını putlaştırıp/tanrılaştırıp onlara sığınmayın. Unutmayın ki) ilk defa sizi yarattığı gibi, yine (O’na) döneceksiniz.”
    Araf Suresi - 30. (Allah, insanlardan) bir kısmını doğru yola iletti, bir kısmının üzerine de (kötü niyet ve amellerine göre) sapıklık (sıfatı) hak oldu. Çünkü onlar, Allah’ı bırakıp şeytan (ve ona yandaş olan)ları velî (dost ve önder) edindiler, (üstelik) kendilerinin de (hâlâ) doğru yolda olduklarını sanırlar. [bk. 16/36]
    Araf Suresi - 31. Ey Âdemoğulları! Her mescid(de yani secde edeceğiniz zaman ve mekân)da ziynet (olan temiz ve güzel elbise)nizi alın (giyinin).[4] Yiyin, için, fakat israf etmeyin. Çünkü Allah israf edenleri sevmez.
    Araf Suresi - 32. De ki: “Allah’ın kulları için (yaratıp) çıkardığı süsü (ve onların maddelerini) ve rızıktan temiz/helal olanlarını kim haram etmiştir?” De ki: “Onlar, dünya hayatında, özellikle kıyamet gününde iman edenler içindir. İşte (biz,) bilen kimseler için âyetlerimizi böyle geniş geniş açıklıyoruz.[5]
    Araf Suresi - 33. De ki: “Rabbim açığı ile gizlisi ile kötü işleri (her türlü) günahı, haksız yere isyanı/azgınlığı ve kendisine tapılması hususunda hiçbir delil indirmediği şeyi (yüceltip ona bağlanmakla) Allah’a ortak koşmanızı ve Allah hakkında bilmediğiniz şeyleri söylemenizi haram kılmıştır.”
    Araf Suresi - 34. Her ümmetin bir eceli (takdir edilmiş bir süresi) vardır. Onların eceli gelince ne bir an geri kalabilir, ne de bir an öne geçebilirler (tam vaktinde helak olup giderler).[6]
    48 min
  • 1197 - Kadın, Kocasına Şart Koyarak Evlenebilir Mi? - Sorun Söyleyelim - Necati Koçkesen
    Aleyküm selam ve rahmetullahi ve berakâtüh.
    Değerli kardeşim,
    Şarta bağlı nikâh akdinin kurulup kurulamayacağı hususunda fukâha arasında ihtilaf vardır. Böyle bir nikâhın kurulabileceğini savunanların öne sürdükleri en önemli deliller: “Sizin, kadınları kendinize helal kılmak için öne sürdüğünüz şartlar, yerine getirmeniz gereken en önemli şartlardır” hadisi ile “Müslümanlar şartları üzerinedir (yani şartları yerine getirirler)” (Darimî, “Kaza”, 12) hadisidir. Bu gruba göre mâlî konularda ileri sürülen şartlara riayet edilmesi gerektiği gibi nikâh konusundaki şartlara da hatta onlardan daha öncelikli olarak riayet edilmesi gerekir. Çünkü Şari’ başkasının malını onun rızası olmaksızın almayı haram kılmıştır. Nitekim kadının da ileri sürülen şart olmaksızın aile hayatına başlamaya rızası olmayacağında şüphe yoktur. Zira ferç (kadınlık) maldan daha üstün bir konudur. Nasıl ki mal rıza olmadan haram oluyorsa, ferç yani aile hayatının başlaması bundan daha da öncelikli olarak haram olmalıdır. (İbn Müflih, Ebû İshak Burhaneddin İbrâhim b. Muhammed el Mübdi' fî şerhi'l-Mukni', thk; Muhammed Hasan Muhammed Hasan İsmail eş-Şafii’, Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997, VI, 147)
    Bu görüşte olanlar, kadının “beldesinden çıkarılmama, kocasının üzerine evlenmemesi/kuma getirmemesi veya kocasıyla sefere çıkmama” gibi ileri sürdüğü şartlar konusundaki ihtilafta da tutumlarını sürdürmüşlerdir. Selef ve haleften bu şartların yerine getirilmesi gerektiğini söyleyenler, bu şartlar yerine getirilmediği takdirde zikredilen hadisler sebebiyle kadının kocasından ayrılma hakkına sahip olduğu görüşündedirler. Çünkü bu şartlar nikâh akdinin amaçlarına ters düşmeyecek şekilde kadına bir menfaat sağlamaktadır. Taraflara menfaat sağlayan her şart akde de menfaat sağlamaktadır. Bu nedenle de bağlayıcıdır. Bu görüşte olanların bir diğer delili de Buhari (ra)’nin Hz. Ömer (ra)’den naklettiği “Hakların sınırları şartlara göredir” (Buhari, “Nikâh”, 53; Buhari, “Şartlar”, 6) hadisidir. Buna göre kişilerin sahip olduğu hakları, önceden belirlenen şartlar tayin eder. Bu hadis de şartlara riayet etmenin gerekliliğini göstermektedir.
    Hanefî fukahaya göre ise hakkında emir ya da nehy bulunmayan, akdin muktezasından olmayan, akdin manasını ve şeriatı çevreleyen şartların dışında olan şartları yerine getirmek gerekmezken, bu şartlarla kurulan bir akit sahih olarak devam eder.104 (el- Aynî, Ebû Muhammed Bedreddin Mahmûd B. Ahmed B. Musa el-Hanefi, el-Binaye fî şerhi'l-hidaye, tsh; Muhammed Ömer, yy: Dârü'l-Fikr, 1980, IV, 225; Zehebi, Muhammed Hüseyin, el- Ahvâlü’ş-şahsiyye beyne mezhebi Ehli’s-Sünne ve mezhebi’l-Ca’feriyye, Kahire: Dârü’l-Hadis, 2010, s.56)
    Buna delil olarak da “Allah’ın kitabında bulunmayan her şart bâtıldır” (Buhârî, “Büyu‘”, 73; Nesâi, “Talak”, 31) hadisi ile akde mülayim olmayan şartların helali haram yapma anlamı taşıdığını söyleyerek “Müslümanlar şartları üzeredir (yani şartları yerine getirirler). Ancak haramı helal, helali haram yapan şartlar hariçtir” (Tirmizî, “Ahkâm”, 17) hadisine işaret ederler. (Zeyla’î, Fahrettin Osman Hanefî, Tebyînü’l-hakayık şerhu kenzi’d-dekaik, Kahire: Daru’l- kütübi’l-İslami, 1313, II, 149 ; Garavi, Hukukü'l-mer'e fi'z-zevac, s. 39)
    Hanefî mezhebinin, akitlerde ileri sürülen şartların serbestiyeti konusundaki tutumlarının sebebi, tarafların akitle elde ettikleri haklardaki denge prensibi üzerinde fazlaca durmalarıdır. Onlara göre taraflardan birinin lehine bir şart koşmak, bu dengeyi bozarak nizaya yol açar. Ayrıca bu menfaat, ona karşılık gelecek bir bedel olmaksızın akdin muktezasının üzerine zait bir menfaat olmasıyla dinen yasak olan fazlalık faizine (ribe’l-fadl) de benzemektedir. (Zerka, el-Fıkhü'l-İslâmî, I, 478)
    Hanefî ve Hanbelî hukukçuları arasında en fazla tartışma konusu olan nokta evlenen kadının, kocasının tek eşli olarak evliliğe devamını şart koşmasının mümkün olup olmadığıdır. Hanefî fukâha bu şartın geçerli olmadığını, Allah'ın verdiği bir iznin bu şartla ortadan kaldırılmış sayılacağını ileri sürmektedirler. Hanbelîler ise bu şartın mümkün ve kocayı bağlayıcı olduğunu, çünkü bu şartın geçerli olmadığını ortaya koyan bir nassın mevcut bulunmadığını ve bu şartın kadına yarar sağladığını söylemektedirler. Osmanlı Hukuk-ı Aile Kararnamesi bu konuda Hanbelî mezhebinin görüşünü kabul etmiş ve bu tür bir şartı geçerli saymıştır (md. 38).
    Şunu da unutmayalım ki ne Allah Rasulü’nün eşleri ne de sahabî eşlerinin böyle bir şart koştuklarını bilmiyoruz. Muhammed Emin Yıldırım’ın kitabında, Allah rasûlü kızlarını everirken damatlarına bu şartı koşmuştu, demesi doğru değildir. Sadece Hz. Ali Hz. Fâtıma’nın üzerine Ebû Cehil’in kızıyla evlenmek isteyince Allah Rasulü; “Ebû Talibin oğlu Ebû Cehil’in kızı ile evlenecekse Muhammed’in kızını bıraksın”, demiştir. Hz. Ali de evlenmekten vaz geçmişti. Fakat bu Allah Rasûlü ve Hz. Fatıma’ya has bir olaydır. Belirli şahıslarla ilgili Has bir olay (hususi bir olay) başkalarına delil olamaz.
    5 min
  • 1196 - Hakkı Ketmeden İlim Adamları - Cuma Hutbesi - Necati Koçkesen
    Bildiğiniz halde, bile bile hakkı ketm etmeyin (gizlemeyin)." (2/Bakara, 42)
    "Ey ehl-i kitap! Neden hakka bâtılı karıştırıyor ve bile bile hakkı/gerçeği gizliyorsunuz?" (3/Âl-i İmran, 71)
    "Allah'ın indirdiği kitaptan bir şeyi gizleyip onu az bir paha ile değişenler yok mu, işte onların yiyip de karınlarına doldurdukları, ateşten başka bir şey değildir. Kıyamet günü Allah ne kendileriyle konuşur ve ne de onları temize çıkarır. Orada onlar için can yakıcı bir azap vardır." (2/Bakara, 174)
    "Allah, kendilerine Kitap verilenlerden, 'Onu mutlaka insanlara açıklayacaksınız, onu gizlemeyeceksiniz' diyerek söz almıştı. Onlar ise bunu kulak ardı ettiler, onu az bir dünyalığa değiştiler. Yaptıkları alışveriş ne kadar kötü!" (3/Âl-i İmran, 187)
    Muaz bin Cebel ve bazı sahabiler, yahudi bilginlerinden bir gruba Tevrat'taki bazı hükümleri sordular. Yahudiler bu bilgileri gizlediler ve haber vermekten kaçındılar. Bunun üzerine şu âyetler nâzil oldu: "İndirdiğimiz açık delilleri ve hidâyeti Biz Kitaptan insanlara açıkça belirttikten sonra gizleyenler var ya; işte onlara hem Allah lânet eder, hem de bütün lânet edebilenler lânet eder. Ancak tevbe edip, durumlarını düzeltenler ve gerçeği açıklayanlar başkadır. Onları bağışlarım; çünkü Ben tevbeyi çok kabul eden ve çokça merhamet edenim." (2/Bakara, 159-160)
    Âyet-i Kerime'nin hükmü yalnız yahudilere değil; Allah'ın âyetlerini gizleyen ve şer'î hükümleri açıklamayan herkese şâmildir. Çünkü âyetin ifade tarzı genel anlam ifade eder. Âyet, Allah'ın dininden olup da yayılmasına ve duyurulmasına ihtiyaç duyulan herhangi bir ilmi ve hükmü gizleyen herkesi içine alır. Hadis-i şerifte şöyle buyrulur: "Kendisine bir ilim sorulup da bunu gizleyen kimseye kıyamet gününde ateşten bir gem vurulacaktır." (Ebû Dâvud, İlm 9, hadis no: 3658; Tirmizi, İlm 3, hadis no: 2651; Kütüb-i Sitte Terc. ve Şerhi, c. 11, s. 501). Sahabiler de bu âyeti aynı şekilde herkese şâmil olarak anlamıştır.
    Ebu Hüreyre'nin, şöyle dediği rivayet edilmiştir: "Eğer Allah'ın Kitabındaki şu iki âyet olmasaydı, size hiç bir hadis rivayet etmezdim" Ebu Hüreyre, ilmi gizlemeyle ilgili yukarıdaki iki âyeti (Bakara, 159 ve 160. âyeti) okumuştur (Buhâri, Tecrid-i Sarih Terc. ve Şerhi, c. 1, s. 115). Müteahhirûn/sonraki âlimlerden bazıları hariç, âlimlerin çoğu, ilmi gizlemeye yol açacağı endişesiyle, yukarıdaki âyete dayanarak, Kur'an okuma karşılığında para almanın caiz olmadığını söylemişlerdi. Onlara göre âyet, hükümleri açığa vurmayı, yaymayı ve gizlememeyi emrediyor. Bir kimse, edâsı kendisine gerekli olan bir amel için ücret alamaz. Namaz kıldığı için ücrete hak kazanamaması gibi. Çünkü namaz, Allah'a yaklaşmak için yapılan bir ibadettir. Bu yüzden namazı öğretmek karşılığında alınacak ücret câiz olmaz. "Hakikat güneşini örten bulutların en kesifi menfaattir."
    İlmi gizlemekle ilgili Bakara suresi 159-160. âyetlerinden çıkarılan hükümleri ve dersleri açıklayan Sâbunî, Ahkâm Tefsirinde şunları belirtir: "Âlimlerin ilmi gizlemesi, üzerlerindeki öğretme emanetine hiyanettir. İslâmî ilimleri yaymak veya yayılmasına vesile olmak, beşeriyetin hidâyete gelmesi için vaciptir. Şer'î hükümlerden birisini gizleyen kimse, ebedî lânete uğrar. Yalnız tevbe etmek kâfi değildir. Tevbeyle beraber yaşayışını ıslah etmesi ve amellerinde ihlâslı olması gerekir.
    Allah, açık açık indirdiği âyetleri ve doğruyu, yalnız insanlığı doğru yola ve hayra sevketmek için göndermiştir. Dinî ilimleri ketmetmek ve halka öğretmemek ise, peygamberlerin tebliğ etmekle vazifeli bulunduğu yüce göreve ve âlimlere emanet edilen tebliğ vazifesine hiyanet etmektir. Zira Allah, kitap gönderdiği kimselerden emirlerini hemen insanlara anlatmala-rı ve onu gizlememeleri için misak (teminat) almıştır. Allah, halkın muhtaç olduğu bir şeyi bilhassa dinî meseleleri ketmeden ve şer'î hükümlerden herhangi bir hükmü gizleyip söyleme-yenlerin, çok elem verici bir azaba düşeceklerini te'kitle beyan ediyor. Çünkü herhangi bir İslâmî meseleyi ketmetmek, büyük günahtır. Bu fiili yapan kimse, lânetlenmeyi ve Allah'ın rahmetin- den uzaklaşmayı haketmiştir.
    İlmi yaymak ibadet olduğu gibi, onu ketmetmek de cinayettir. Zira rasulullah "din hususunda benden duyduğunuzu tek bir âyet de olsa tebliğ ediniz" buyurmuştur."
    İlmini ketmeden, câhil menzilesindedir. "Haksızlık karşısında susan dilsiz şeytandır." "En fazletli cihad, zâlim sultana karşı hakkı söylemektir." (Kütüb-i Sitte Terc. ve Şerhi, c. 17, s. 538). Bazen hakkı söylemekten dolayı başımıza belânın gelmesi, söylememekten dolayı öteki dünyada gelecek belânın yanında hiç kalır. Hz. İbrâhim'in iki ateşten en ehvenini seçmesi, seçtiği o ateşin de acı vermekten çıkması gibi, ne tatlıdır hakkı savunmaktan dolayı başa gelenler. Çünkü "hak yolunda yuvarlanan merdâne olur."
    #islam #tevhid #fpy
    11 min

About Davetul İslam

From the publisher's feed

Hakkı Anlatan; İnsanlardan, Sistemlerden Değil Allah'tan Korkan, Ehl-i Sünnete Bağlı Youtube Kanalı.