De Nieuwe Wereld

Van veel dingen is bekend dat een te veel ervan ook schadelijke gevolgen kan hebben, maar zoiets kan toch niet gelden voor democratie? Wie wil nu niet meer inspraak of politici die beter luisteren naar wat de achterban wil? Toch betoogt Van Oenen in zijn boek Overspannen Democratie dat wat we redelijkerwijs kunnen verwachten van onze democratie al sinds enige tijd zo goed als gerealiseerd is, en dat meer democratie misschien zelfs meer kwaad dan goed kan doen. In dit gesprek biedt hij een ander perspectief op politieke ideeën zoals het gekozen burgemeesterschap of directe democratie door referenda. Aan de hand van een kleine geschiedenis van de moderne democratie bespreekt hij met David van Overbeek hoe we in een spagaat zijn terecht gekomen, waarbij burgers aan de ene kant meer van de overheid zijn gaan verwachten en aan de andere kant juist meer zelf willen doen. Herkenbaar in onze tijd is hoe de overheid ons aanmoedigt om zelf mee te doen, maar dat de burger dat niet altijd kan opbrengen. Ook gaat van Oenen in op wat hij “een mogelijke end-game van de emancipatie” noemt: “Als traditionele verhoudingen zijn afgebroken en het individu wordt gezien als geëmancipeerd en mondig, gaat politiek dan weer om spektakel en het recht van de sterkste?” Is populisme in dat geval dan ook beter te begrijpen als het eindstation van een emancipatoir proces in plaats van een ontaarding van de democratie? En wat betekent dit voor de toekomst van de democratie?

Over zijn jeugd weet Jan van den Maagdenberg zich nog te herinneren dat hij altijd het knapste en populairste jongetje van de klas volgde. “Ik dacht: als ik nu hem maar volg dan kan ik niets verkeerd doen”, zo vertelt hij openhartig. “Eigenlijk ligt daar een onzekerheid onder, die komt uit een onveilig jeugd.” Ook in zijn volwassen leven speelde dat nog lang mee en hij heeft aantal tegenslagen moeten overwinnen voordat hij uiteindelijk bij Manpower Group terecht kwam. Daar werd hij onder andere voorzitter van de OR en ervaart hij aan den lijve hoe macht werkt als hij wordt gepaaid. Na Manpower Group besluit Van den Maagdenberg om met zijn vrouw een yogacentrum op te richten in Frankrijk. Over zijn tumultueuze leven vertelt hij in dit gesprek met Jaap Koelewijn.

De ambitie van iedere start-up is om door een succesvolle scale-up uit te groeien tot een grotere organisatie. Toch blijft dit voor veel ondernemers tot op heden een droom: uit onderzoek blijkt dat het merendeel de fase van start-up niet weet te overstijgen. Wat hier een verschil zou kunnen maken is goed personeelsbeleid, iets dat volgens Wendy van Ierschot, oprichter van VIE People, nog vaak onderbelicht blijft. Ze stelt dat HR vaak een slechte naam heeft binnen bedrijven en dat er nogal eens op wordt neergekeken. “Onterecht,” stelt ze, “maar het vereist wel dat HR-medewerkers hun rol goed kunnen oppakken.” Hoe ziet deze ideale rol voor personeelszaken eruit? En hoe werkt dit in de snel veranderende omgevingen van start-ups? Paul van Liempt voelt haar aan de tand. 

Het was de grootvader van Oos Kesbeke die in 1948 aan het Waterlooplein in Amsterdam begon met het inleggen van tafelzuren. Je jonge Oos leerde bij hem en zijn vader al vroeg de kneepjes van het vak. Sinds 1999 bestiert hij de fabriek die inmiddels in Bos en Lommer is gevestigd. Met Paul van Liempt praat hij over hoe zijn tafelzuren steeds populairder en hipper zijn geworden. Ook vertelt hij over zijn samenwerking met sterrenkoks en sausfabrikanten waarmee hij de productportefeuille flink uitbreidt en de in zijn ogen doorgeslagen certificeringsregels die de overheid voor de voedingsindustrie opstelt. Op de vraag wie Oos ooit gaat opvolgen zegt hij: ’Ik hoop mijn zoons, maar dat moet echt in iemand zitten.’ Paul van Liempt voelt hem aan de tand over de pieken en dalen van het ondernemerschap.

In het boek Bijlesgeneratie stelt Louise Elffers dat het Nederlandse onderwijssysteem een steeds competitiever karakter krijgt, wat leidt tot ongezonde prestatiedruk bij scholieren en studenten. Onder andere de bloei van het aantal bijlesbureaus zou wijzen op dieper liggende problemen binnen het onderwijs. Haar analyse vond weerklank binnen de onderwijswereld en bereikte ook het Minsterie van OCW. Opvallend is dat in het debat over alternatieve vormen van onderwijs het verhaal van de bijlesbureaus zelf onderbelicht blijft. In dit gesprek vertelt Tom Reckman over zijn bedrijf Athena Studies, waarmee hij studenten door heel Nederland bedient en ze klaarstoomt voor tentamens. Onlangs investeerde durfkapitalist Axivate voor bijna 1 miljoen in zijn bedrijf waarmee hij onder andere de Duitse markt wil veroveren. Hoe kon zijn bedrijf zo groot worden en waarom slaan volgens hem bijlessen zo aan onder studenten? Welke uitdagingen liggen er in Duitsland in het verschiet? Ook vertelt hij over de bredere maatschappelijke inbedding van zijn bedrijf. Werkt hij kansenongelijkheid niet in de hand, of is zijn bedrijf juist een remedie daarvoor? Wat laten universiteiten liggen in het onderwijs waardoor studenten hun heil zoeken bij bijlesbureaus? David van Overbeek gaat met hem erover in gesprek.

Met veel bombarie lanceerde Facebook een paar weken terug de Libra, een nieuwe digitaal betaalmiddel dat een alternatief moet gaan vormen voor het betalingsverkeer zoals we dat kennen. De plannen deden al snel veel stof opwaaien. Niet alleen banken maar ook beleidsmakers en toezichthouders reageerden argwanend: Is Facebook wel de aangewezen entiteit om dit op te bouwen? Door het schandaal met Cambridge Analytica is in ieder geval duidelijk geworden dat Facebook niet heeft kunnen laten zien dat het om kan gaan met de macht die samengaat met haar immense netwerk. In dit gesprek bespreekt Wouter van Noort, tecbhnjournalist bij NRC, wat de Libra is, de retoriek van Silicon Valley en de inzet van het Westen binnen de AI-wedloop die gaande is met China. Is Libra een noodzakelijk kwaad? Of is het misschien juist een aansporing voor Europa om binnen het proces van digitalisering haar eigen positie in te nemen? Welke overheidstaken gaan techbedrijven in de toekomst nog meer overnemen? David van Overbeek voelt hem hierover aan de tand.

Michiel Muller is medeoprichter en CEO van de in 2015 opgerichte online  supermarkt Picnic. Nadat hij eerder met TanGo en Route Mobiel succes  boekte, heeft hij nu zijn zinnen gezet op het transformeren van de  manier waarop mensen boodschappen doen. Door in te zetten op prijs en  gemak hoopt hij de Nederlandse consument te verleiden groente, vlees en  zuivel voortaan door Picnic thuis te laten bezorgen. Sinds de oprichting  is Picnic langzaam uitgebouwd naar verschillende steden in Nederland en  opereert het sinds kort ook in Duitsland. Toch zijn er vraagtekens bij  de gestage groei. Zo heeft Picnic nog geen zwarte cijfers geschreven en  was er recentelijk onenigheid met de FNV omdat Picnic haar medewerkers  niet schaart onder de CAO voor supermarkten. In dit gesprek met Paul van  Liempt vertelt Muller over het verhaal achter Picnic en de uitdagingen  waarmee het kampt. En vooral: hoe zet je een nieuw concept om in een  winstgevend bedrijf in een krappe markt waar elke cent telt?

Toen Yousef Yousef afstudeerde had hij oorspronkelijk het idee om als  fiscaal jurist samen met zijn broer en zus een advocatenkantoor te  openen. Toch had hij het idee liever ondernemer te worden, net als zijn  vader. Hij raakte betrokken bij een bedrijf dat zich bezighield met iets  waar hij in eerste instantie niet voor was opgeleid. LG Sonic  specialiseert zich namelijk in de bestrijding van algen door middel van  ultrasoon geluid. In gesprek met Paul van Liempt vertelt hij open over  zijn beslissing om ondernemer te worden en welke spanningen en kansen  dat opleverde. Daarnaast geeft hij een kijkje in de moeilijkere  beslissingen die een ondernemer moet maken en hoe hij de juiste mensen  kiest voor zijn organisatie. Ook is hij kritisch op de overheid die  volgens hem nog te weinig doet aan de promotie voor het MKB.

Toen Jaap Koelewijn een aantal jaar geleden in college vroeg hoeveel  studenten CEO van een groot bedrijf wilden worden stak bijna iedereen  zijn hand op. “Pijnlijk,” zegt Jaap Koelewijn, “het zijn er maar enkelen  die het daadwerkelijk halen.” Het is niet alleen ambitie dat ten  grondslag ligt aan deze wens van studenten, ook het imago dat het  grootbedrijf in Nederland heeft draagt bij. En dat is opvallend, want  het grootste gedeelte van de economisch georiënteerde studenten zullen  later toch echt terecht komen in het MKB vanwege het aandeel in de  werkgelegenheid. In dit gesprek met Ad Verbrugge weerspreekt hij een  aantal hardnekkige mythes over het grootbedrijf en het MKB. Volgens  Koelewijn is het bijvoorbeeld helemaal niet zo dat de mensen die  carrière bij een multinational maken per se de briljantste mensen zijn.  Vaker liggen er hele andere factoren ten grondslag aan iemands succes  die op zichzelf niet altijd even positief zijn. Ook het werken bij  start-ups wordt volgens hem vaak geïdealiseerd: “Je moet je altijd  beseffen dat maar 1% van de start-ups een echt succes wordt.” Het MKB  vraagt dan weer om andere competenties. Competenties die tijdens  vooropleidingen soms nog maar mondjesmaat aan bod komen. Koelewijn merkt  dat veel mensen tegenwoordig graag ondernemer willen zijn, maar dat  niet iedereen altijd begrijpt wat het ondernemerschap inhoudt. Wat  volgens hem echt ondernemerschap is legt hij verder uit in dit gesprek  met Ad Verbrugge.

De populariteit van figuren als Jordan Peterson fascineert: Wat heeft de  moderne mens eigenlijk te zoeken in oude mythes, Bijbelverhalen en  traditionele geslachtsopvattingen? Dit lijkt hopeloos achterhaald. Ook  filosoof Gabriël van den Brink zoekt in zijn nieuwe boek naar  antwoorden. Volgens Van den Brink wordt onze tijd gedomineerd door te  smalle mensbeelden -  zoals de homo economicus en de mens als  postmodernist - waarin geen adequaat antwoord wordt gegeven op wat de  mens daadwerkelijk tot mens maakt. Hoewel uiteenlopend van aard hebben  deze twee beelden beiden de neiging de voor-moderne geschiedenis van de  mens te verloochenen, terwijl volgens Van den Brink in ons alledaagse leven allerlei elementen uit de gehele menselijke geschiedenis mee-resoneren, en we dat niet zomaar kunnen negeren.

Zo zegt hij over de ideeën van postmodernisten: “Het reduceren van  verschillen tussen man en vrouw tot sociale constructies kan je alleen  maar zeggen als je op de universiteit werk, geen kinderen hebt gehad en  denkt dat alles om het ‘hoofd’ draait”. Volgens Van den Brink roept zo’n  eenzijdige blik weerstand op en is het logisch dat de Jordan Petersons  van deze wereld daar weer iets heel anders tegenover zetten. Van den  Brink wil een stap voorbij deze impasse zetten door een nieuw mensbeeld  te ontwikkelen, die ook recht doet aan bevindingen van de wetenschap.  Door de menselijke (culturele) evolutie serieus te nemen kunnen we  volgens Van den Brink waarden en beginselen ontwaren die overal ter  wereld voorkomen. “Ik denk dat er een sfeer is van hogere en eeuwige  waarden - een alledaagse transcendentie - die ver uitstijgen boven ons  feitelijke leven. Die waarden worden ook continu door de geschiedenis  gearticuleerd.” In dit gesprek voelt Ad Verbrugge hem hierover aan de  tand.