Democratie in uitvoering

Dode paarden moet je feestelijk begraven. Dat is het motto van mijn vorig jaar verschenen boek Stop. Stopstrategie voor organisaties. Als ergens al je energie op weglekt, moet je er dan niet beter mee ophouden? (In het boek lees je hoe je dat goed kunt doen, met behoud van het goede.)

Een paar weken terug kreeg ik een onderzoek onder ogen met de naam "Participatiemoe". Nou, over weglekken van energie gesproken... Daarom in deze editie van Democratie in uitvoering een gesprek met de mannen achter dat onderzoek: Gert-Joost Peek, lector Gebiedsontwikkeling en Transitiemanagement, en Stan Majoor, lector Coordinatie Grootstedelijke Vraagstukken. Zij zijn allebei betrokken bij het Platform Stad en Wijk en onderzoeken met de poten in de klei allerlei gebiedsontwikkeling en wicked grotestadsproblemen.

Of zoals ze zelf zeggen op de website: "Het landelijke platform Stad en Wijk is een samenwerkingsverband van lectoraten (onderzoeksgroepen van hogescholen) die door middel van praktijkgericht onderzoek inzicht verschaffen in en oplossingen aandragen voor maatschappelijke vraagstukken in stad en wijk."

Op zoek gaan we in dit gesprek  naar hoe we toch voorbij steeds weer nieuwe onderzoeken naar weer de 'best practices' komen. Op weg naar een goede kwaliteitsstandaard voor participatie.

We gaan in gesprek over hoe moe we zijn van al dat geparticipeer. Waarom zijn we dat? 

En wie is er eigenlijk het "moest"? 

Aan de orde komen onder meer:

• www.platformstadenwijk.nl
• Over het lectoraat van Stan (je mocht hem bellen als je iets onderzocht wilt!)
• Gert-Joost over zijn lectoraat in een filmpje van twee minuten en kijk ook even op de website van zijn bedrijf Spot On 
• Het interdisciplinaire onderzoeksprogramma Urban Governance and Social Innovation onderzoekt, ontwerpt en realiseert sociale innovaties voor grootstedelijke uitdagingen.
• De evaluatie van de participatie van de K-buurt Amsterdam Zuidoost, de buurt die in participatiestaking ging
• Een project met knetterhoge participatie-ambitie: Smakkelaarsveld Utrecht
• Het kenniscentrum Duurzame HavenStad is zo'n voorbeeld van samenwerking tussen onderwijs en stad
• Op www.imbinck.nl kun je zien hoe je een nieuwe wijk (de Binckhorst) op een anders dan andere manier samen maakt.
• En, voor wie het gemist had: www.goedstoppen.nl, de site van het boek Stop.

“Als we de duurzame transities waar we voor staan werkelijk serieus nemen, dan is het tijd voor een nieuwe kijk op het fundament onder onze economie: eigendom.” Dat stelt de  pionierende ondernemer Gijsbert Koren. 

Vanaf 2010 is  hij actief in de voorhoede van crowdfunding in Nederland en België, als mede-oprichter van CrowdAboutNow, het eerste Nederlandse crowdfunding platform voor ondernemers. Snel daarna richtte hij het bureau Douw&Koren, waarmee hij meer dan 450 crowdfunding campagnes maakte voor duurzame koplopers als WakaWaka en Fairphone. Ook deed hij onderzoek naar wooncooperaties. 

En, zegt hij: het is tijd voor de volgende versnelling; tijd voor steward-ownership. Dat is een  manier om eigenaarschap over een bedrijf vorm te geven. 

De kern van steward-ownership is dat een bedrijf ‘van zichzelf’ is en bestaat om zijn missie te dienen. Stemrecht over de koers van het bedrijf ligt bij mensen die betrokken zijn bij het bedrijf. Deze zeggenschap kan niet verkocht worden. De winst die het bedrijf maakt, wordt geherinvesteerd in het bedrijf en/of gedoneerd in lijn met de missie van het bedrijf. Investeerders en oprichters worden eerlijk gecompenseerd.

Utopisch? Nee hoor, er zijn al talloze van deze bedrijven in binnen- en vooral buitenland. 

Ik ga met hem in gesprek over zijn kijk op maatschappelijk ondernemen, en we verkennen wat er 'democratisch' interessant is aan steward ownership. Kunnen bedrijven op deze manier meer of beter bijdragen aan maatschappelijk welzijn en dus algemeen belang? En hoe krijgen we dat werkend?

• Op zijn persoonlijke website en de website van We are stewards en  lees je meer over Gijsbert en Steward ownership.
• Een overzicht van Nederlandse steward-owned bedrijven vind je op wearestewards.nl/bedrijven
• Tegenlicht documentaire Goed Geld Verdienen over steward-ownership: https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/kijk/afleveringen/2019-2020/goed-geld-verdienen.html
• Follow This is aandeelhouder van Shell en probeert Shell te verduurzamen. Er is steeds meer steun van andere aandeelhouders: https://www.follow-this.org/.
• De rechter geeft Milieudefensie gelijk: het bedrijf moet vergroenen: https://milieudefensie.nl/actueel/breaking-news-milieudefensie-wint-revolutionaire-rechtszaak-shell-moet-vergroenen

Social Enterprise NL, de BVm en Bcorp zijn ‘labels’ voor duurzame bedrijven. Steward-ownership kan bedrijven helpen om hun duurzame missie voor de lange termijn centraal te houden.

• Social Enterprise is de aanjager van sociale ondernemingen in Nederland. Op hun website lees je ook meer over de BVm. 
• Ook kun je leesvoer vinden hoe gemeenten (betere) partners kunnen worden van sociale ondernemingen.
• Wat de Rijksoverheid met de BVm, de maatschappelijke BV gaat doen, staat hier 
• We are stewards heeft een reactie geschreven op het wetsvoorstel voor de BVm (die Marije mee-ondertekend heeft, trouwens :)).

Vertrouwen. Dat is het  jaarthema van dé expert in overheidscommunicatie Renata Verloop. En daarover ga ik met haar in gesprek in de tiende (!) aflevering van Democratie in uitvoering.

Over de ingewikkelde overheid die we proberen te fixen met een leuke man bij een callcenter (heus, we namen hem op voor dat Rutte dit plan lanceerde in de Kamer) of met communicatie. Over  'communicatie' als topje van de ijsberg van wetten,  regels en beleid. En over begrijpelijke communicatie als hefboom voor kwaliteit van veel meer.

Renata Verloop houdt zich bezig met contact tussen overheid en burger in brede zin, en altijd vanuit het perspectief van overheidscommunicatie. Zij en ik gaan 'way back', we richtten ooit een vernieuwingsbeweging in overheidscommunicatie op (De Nieuwe Communicatieprofessional).

Meer horen van Renata?  Haar website en aanmelden voor haar nieuwsbrief (aanrader) 

In de podcast komen wat rapporten en voorbeelden langs:

• Overheid moet in 2030 vooral eerlijk, begripvol en simpel zijn (Nationale Ombudsman) 
• Van persoonlijke krenking tot vertrouwensbreuk, Verhalen van burgers met gebrek aan vertrouwen in instituties (Verwey Jonker Instituut) 
• Een weg door het doolhof (artikel VNG over i4Sociaal)
• Aflevering Direct Duidelijk Tour over de WOZ:  van redactie naar content design 
• Communiceren met focus (Renata Verloop / Aart Paardekooper) 
• Het artikel over regionale samenwerking waarin Geerten Boogaard en Marije de decentralisatieparodox noemen.

Dorpshuizen, wijkgebouwen, buurthuizen, gemeenschapshuizen, Kulturhusen, bewonersplekken, theatertjes, speeltuingebouwtjes, achterzaaltjes, bibliotheken, aula's, koffiehuizen, speeltuinkantines en kletsplekken.

In onze buurten, dorpen, wijken en steden zijn allerlei publiek toegankelijke gebouwen en gebouwtjes waar mensen elkaar ontmoeten, kletsen, tips uitwisselen, elkaar helpen, werkervaring opdoen, van alles leren, ondersteuning vindbaar is, feesten vieren, ondernemen, plannen maken en mensen vinden om die plannen mee uit te voeren.

En bijna al deze plekken staan onder druk.

Niet omdat er geen behoefte aan is.

Maar omdat ze gemaakt zijn van bouwmateriaal, een dak hebben en ergens staan.

Ze staan onder druk omdat ze vastgoed zijn. Maatschappelijk vastgoed, weliswaar, maar vastgoed niettemin.

Dit vastgoed heeft een maatschappelijke functie voor de gemeenschap. Maar vaak slechts een financiële waarde voor de eigenaar. Hierdoor gaat veel mis.

Daarover schreven maurice specht en Arie Lengkeek voor LSAbewoners een belangrijk en trouwens ook geweldig leesbaar essay: Woekerruimte.

Dat essay kun je hier vinden: https://www.lsabewoners.nl/maatschappelijk-vastgoed-onmisbaar-onbereikbaar-hoe-kan-dat-anders/woekerruimte-lsa-essay/

In de podcast vertelt Maurice over de Leeszaal www.leeszaalrotterdamwest.nl, een van de publieke plekken die hij heeft opgezet. Buitenplaats Brienenoord www.buitenplaatsbrienenoord.nl is een andere publieke plek die hij heeft opgezet en gebouwd. 

Op www.rotterdamswoongenootschap.nl lees je alles over de avonturen van de afgelopen 3 jaar om een wooncoöperatie in Rotterdam te realiseren. Arie werkt aan een publicatie daarover die na de zomer verschijnt  bij de leuke uitgeverij Trancity x Valiz. Hier vind je vast wat meer http://www.operatiewooncooperatie.nl.

Arie is ook mede-initiatior van  www.rechtopdestad.nl, waar Rotterdamse bewonersgroepen en initiatieven  elkaar vinden en een beter woonbeleid voor Rotterdam maken. 

Het bedrijf van Maurice heet www.spechtindestad.nl. Maurice heeft ook een tijdschrift: hyfe.hotglue.me

Arie kun je 'gewoon' vinden op Linkedin: https://www.linkedin.com/in/arielengkeek

Marije praat in deze aflevering van Democratie in Uitvoering  met Wanka Lelieveld. Wanka is opgeleid als boer, maar dat is hij nooit geworden. Wel is hij altijd bezig geweest om het boerenbedrijf te verbinden met de rest van de gemeenschap. Dat verbindingen leggen en nieuwe combinaties maken, is wat hij kan.

Het is dus niet raar dat hij in zijn buurt een van de kartrekkers is van WOW: de Coöperatie Warmtenet Oost Wageningen. De coöperatie is opgericht in 2018 en maakt zich sterk om een warmtenet te realiseren in de Benedenbuurt in Wageningen; om zo de wijk duurzaam en zonder gas van warmte te voorzien. 

Marije praat met hem over hoe ze dat doen daar in hun buurt. Hoe begon het? Doen ze het een beetje democratisch daar? Hoe dan? Het verhaal begint als Wanka na omzwervingen in binnen en buitenland, met zijn gezin neerstrijkt  in de Benedenbuurt in Wageningen.

De website van de cooperatie WOW in Wageningen
https://cooperatiewow.nl/

Wow in Trouw:
https://www.trouw.nl/nieuws/met-de-hele-wijk-van-het-gas-af-in-wageningen-doen-ze-het-gewoon~b3fab569/

Artikel over de energietransitie en democratie
https://www.democratieinuitvoering.nl/artikelen/tochtgat

Wordt publiek geld nu echt goed besteed? Dat is waar Hein Albeda altijd naar speurt. Hein is expert op het gebied van écht publieke verantwoording: verantwoording aan én door bewoners, huurders, burgers. En hij schreef het boek Zelf besluiten.

Bij het experiment De Tweede Mening zijn besluiten van ambtenaren waar burgers het niet mee eens waren, voorgelegd aan een representatief panel van burgers. Er deden drie gemeenten met durf aan mee: Zoetermeer, Utrecht en Roosendaal. 

Marije praat er met Hein over; dit experiment hebben zij samen uitgevoerd in de afgelopen jaren, in co-productie met onderzoeksbureau Totta.

De vraag was: wat gebeurt er als een overheid haar dilemma’s deelt met bewoners? Kan een ‘second opinion’ van burgers bijdragen aan betere en beter gelegitimeerde beslissingen? Vergroot een onafhankelijk burgerpanel het vertrouwen in de gemeente en haar besluitvorming? 

Het antwoord? Ja! In deze aflevering van Democratie in uitvoering daarom eens alle ins en outs van dit experiment. Nog meer erover kun je lezen op www.detweedemening.nl.

www.detweedemening.nl
www.heinalbeda.nl

In deze zesde podcast praat ik met Guido Rijnja, communicatieadviseur bij de Rijksvoorlichtingsdienst. Hij adviseert alweer heel wat jaren de ministers van Nederland en heeft zijn sporen verdiend bij gemeenten. We praten over wat politici kunnen doen om invloed uit te oefenen op processen, met name die van de energietransitie.

Over kaderstelling: "Het gaat over afspraken maken in het algemeen belang, en dat doe je niet van achter een bureau."

En over dilemma's helder over het voetlicht brengen, in plaats van meteen met een oplossing komen. "Politici moeten helpen om de consequenties van ieders handelen in beeld te brengen. Dat helpt." 

Guido: "Ik ben een communicatieman, dus als een kluif zich aandient, denk ik vooral: hoe kunnen we het nu ergens over eens worden en wat hebben we ervoor nodig om die goede afspraken te kunnen maken?"

"The usual suspects." Dat hoor je vaak over mensen die je altijd ziet bij bijeenkomsten en op inloopavonden van de gemeente. Die vaak inspreken. Of die al jaren in de mail of  telefoon klimmen, als het over hun buurt gaat.

Thijs van Mierlo, Christine Bleijenberg, Pascale Georgopoulou en Renata Verloop schuiven aan in deze aflevering van 'Democratie in uitvoering' om het voor de allerlaatste keer te hebben over 'usual suspects'.

Want waar komt toch dat negatieve beeld vandaan van de heel betrokken, en al heel lang betrokken, bewoners? Het moet daar maar eens over mee zijn.

We hebben het over de vooroordelen over zeer actieve buurtbewoners. Én over de terechte zorgen over de diversiteit aan tafel bij het gesprek tussen gemeente en gemeenschap.

We begraven de term 'usual suspects' en we gaan op zoek: hoe zorgen we ervoor dat we de term niet meer nodig hebben? 

Op weg naar meer diversiteit aan tafel, zonder negatief oordeel over de die-hards van de lokale democratie.

-------
Dit gesprek begon op twitter. En gaat daar ook weer verder, als je zin hebt, met @renataverloop, @thijsvm, @georgopouloup, @cbleijenberg en @marije. Of, als dat niet je kanaal is, via [email protected].

Hedzer Pathuis mocht het afgelopen jaar de titel 'Beste Ambtenaar van Nederland' voeren. Maar dat is niet de belangrijkste reden waarom ik in de vierde podcast met hem in gesprek wilde. 

Ik wilde van hem weten wat hij denkt over de rol van de staat en de rol van de markt bij gebiedsontwikkeling, vanuit zijn ervaring als projectleider van grote ruimtelijke projecten in Utrecht. 

'Waar gemeente en bewoners vechten om een been, gaat de markt ermee heen' stelt hij. 

Ons gesprek gaat over de manier waarop ambtenaren, bestuurders en bewoners dat kunnen voorkomen - en waar dat nodig is. Hedzer: 'Ik wil zorgen dat marktpartijen streven naar winstoptimalisatie in plaats van winstmaximalisatie. Daarvoor moet je bij de start hoge kwaliteitseisen stellen als gemeente, om op te kunnen terugvallen.'

Van huis uit is Hedzer bedrijfseconoom en jazzmuzikant. Hij snapt dus iets van *geld* en de rol van de markt, en hij snapt iets van *improviseren*.

Twee ingrediënten van democratisch samenspel waarvan we meer nodig hebben, zeker in de wereld van bouwen en wonen.

"Ik vind geld enorm overgewaardeerd," stelt Hedzer overigens. Maar hij is er tegelijkertijd van doordrongen dat projectontwikkelaars daar anders over denken - en dat dat ook de bedoeling is.

Ons gesprek gaat dan ook over de manier waarop ambtenaren, bestuurders en bewoners de staat en de markt kunnen "ontrommelen" en beter kunnen benutten.

In deze derde aflevering van de podcast Democratie in uitvoering ga ik in gesprek met Julia Wouters. Politicoloog Wouters benutte haar jarenlange ervaring in de lokale en landelijke politiek om het boek 'De zijkant van de macht' te schrijven. Ondertitel: waarom de politiek te belangrijk is om aan mannen over te laten.

We praten over het belang van de eigen ervaring van volksvertegenwoordigers. Over blinde vlekken, goede bedoelingen en vrouwenbelangetjes.

En over de manier waarop het politieke bedrijf meer recht kan doen aan de helft van de wereld.

PS we hebben het in de podcast over een test om je eigen vooroordelen onder de loep te nemen. Die staat hier.