
Sign up to save your podcasts
Or


در سکتهی مغزی گاهی دستی که تا لحظهای پیش گوشی را با ظرافت اسکرول میکرد ناگهان بیجان میشود. مقصر آسیب به قشر حرکتی است: نواری میان نوقشر حسی و پیشانی که نقشهای از کل بدن دارد و بیشترین سهمش به دست و دهان میرسد. اما سه معما این تصویر را به هم میریزد: ستونهای قشر حرکتی همان ساختار نوقشر حسی را دارند، پستانداران اولیه اصلاً قشر حرکتی نداشتند (این قشر بعدها در پستانداران جفتدار پدید آمد)، و آسیبش فقط نخستیها را فلج میکند. پاسخ کارل فریستون این است که قشر حرکتی فرمان نمیدهد، بلکه حرکت را پیشبینی میکند و پیشبینیاش را محقق میکند. کار اصلیاش برنامهریزی و یادگیری حرکات دقیق است. این اپیزود سلسلهمراتب حرکتی (پیشپیشانی، پیشحرکتی، حرکتی و گانگلیونهای پایه)، سندرم دست بیگانه، تمرین ذهنی و آیندهی رباتیک را بررسی میکند و با مرور پیشرفت بزرگ سوم پایان مییابد.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
تونی دیکنسون در اوایل دههی ۱۹۸۰ به موشها یاد داد با فشار دادن اهرم غذا بگیرند، سپس همان غذا را بیرون از جعبه مسموم کرد. موشهایی که حدود ۱۰۰ بار اهرم را فشار داده بودند عاقلانه دست کشیدند، اما آنهایی که ۵۰۰ بار تکرار کرده بودند همچنان با شور اهرم را فشار میدادند. این کشف عادت بود: رفتاری که آنقدر تکرار شده که گانگلیونهای پایه کنترلش را به دست گرفتهاند و هدف اصلی فراموش شده است. این دوگانه در هوش مصنوعی «مبتنی بر مدل و بیمدل»، در روانشناسی جانوری «هدفمحور و عادتی» و نزد کانمن «سیستم ۲ و سیستم ۱» نام دارد. هدف، مثل ادراک، ترفندی محاسباتی برای پیشبینی است. کارل فریستون کار قشر پیشپیشانی را «استنتاج فعال» مینامد: بهجای تغییر مدل، رفتار را تغییر میدهد. شاید برای همین لایهی چهارم را ندارد. توجه، حافظهی کاری، برنامهریزی و خویشتنداری همه یک کار میکنند: انتخاب بهترین شبیهسازی.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
موشی که هم گرسنه است و هم تشنه سر دوراهی میرسد: چپ آب است و راست غذا. در مغزش دقیقاً چه میگذرد؟ این اپیزود تصمیمگیری پستانداران را در سه مرحله تشریح میکند. اول، وقتی ستونهای قشر پیشپیشانی غیردانهدار سر رفتار بعدی توافق ندارند، عدم قطعیت بالا میرود، شبیهسازی فعال میشود و فرمان «دست نگه دار» به گانگلیونهای پایه میرود. دوم، شبیهسازی انجام میشود، اما فقط برای چند گزینهای که بیشترین رأی را دارند؛ درست مثل آلفازیرو. قشر پیشپیشانی مدیر اجرایی است که میپرسد «اگر بروم چپ چه میشود؟»، نوقشر حسی واقعیت مجازی را میسازد و گانگلیونهای پایه در آن دنیای خیالی بازی میکنند. سوم، گزینهای که در خیال دوپامین بیشتری آزاد کند زودتر از آستانه میگذرد و برنده میشود. گانگلیونهای پایه فرق خیال و واقعیت را نمیفهمند. پس چه کسی تصمیم گرفت؟ این ما را به بحث ارادهی آزاد میرساند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
آقای ال، بیمار آنتونیو داماسیو، پس از سکته شش ماه با چشمان باز در تخت ماند. میدید، میشنید و میفهمید، اما هیچ دلیلی برای حرف زدن یا حرکت نداشت. انگار قصد و نیت از وجودش پاک شده بود. سکته بخشی به نام قشر پیشپیشانی غیردانهدار را آسیب زده بود؛ قدیمیترین بخش قشر پیشپیشانی که همهی پستانداران دارند. این اپیزود نقشهی نوقشر را ترسیم میکند: نوقشر حسی در پشت سر که جهان را شبیهسازی میکند، و نوقشر پیشانی در جلو که در پستانداران اولیه فقط همین بخش غیردانهدار را داشت. ورودی آن از هیپوکمپ، هیپوتالاموس و آمیگدال میآید و کارش شبیهسازی خود جانور است: استنباط اینکه «چرا این کار را میکنم» و فرمان دادن به قشر حسی که چه چیزی را شبیهسازی کند. نیت نوعی فشردهسازی هوشمند است که جستوجو را ممکن میکند، اما گاهی گوریلی را از جلوی چشم ما پنهان میکند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
در ۱۹۵۳، جراحان هیپوکمپ هنری مولیسون را برداشتند تا تشنجهایش درمان شود. تشنجها کم شد، اما او دیگر هرگز خاطرهی تازهای نساخت و تا پایان عمر در همان سال ماند. این اپیزود به سومین توانایی شبیهسازی میپردازد: حافظهی اپیزودیک. یادآوری گذشته همان شبیهسازی آینده است. هر دو مدارهای یکسانی را فعال میکنند و مغز جاهای خالی خاطره را پر میکند؛ برای همین شهادت شاهدان عینی اینقدر خطاپذیر است. هیپوکمپ مثل دوربین فوری خاطره را سریع ثبت میکند و در خواب آن را برای نوقشر، کتابخانهای کند اما پرظرفیت، بازپخش میکند؛ راهی برای فرار از فراموشی فاجعهبار. در بخش هوش مصنوعی، تفاوت یادگیری تقویتی بیمدل و مبتنی بر مدل توضیح داده میشود و آلفازیرو نشان میدهد شبیهسازی آینده چه قدرتی دارد. اما مزیت اصلی مغز پستانداران انعطاف در انتخاب راهبرد است.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
«اگر آن موقع بیتکوین خریده بودم…»: حسرت کارهای نکرده فقط مال انسان نیست؛ ریشهاش به نخستین پستانداران و نوقشر برمیگردد. ادوارد تولمن در دههی ۱۹۳۰ دید موشها سر دوراهی مکث میکنند و سرشان را به چپ و راست میچرخانند، و حدس زد دارند گزینهها را در ذهن امتحان میکنند: «آزمون و خطای نیابتی». دههها بعد، دیوید ردیش با ثبت فعالیت سلولهای مکانی هیپوکمپ نشان داد موش در آن لحظه واقعاً مسیرهای ممکن را مرور میکند. ماهیها چنین تواناییای ندارند و بارها به دیوار شیشهای میخورند. موشها حتی «پشیمان» میشوند: در آزمایش «ردیف رستورانها» به غذایی که از دست دادهاند برمیگردند و نگاه میکنند. این یادگیری خلاف واقع پایهی درک علیت است، و به گفتهی مکس بنت، شاید علیت بیشتر ابزاری ذهنی باشد تا قانونی فیزیکی.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
نوقشر چطور هم میبیند، هم میشنود و هم لمس میکند؟ ورنون مانتکاسل در میانهی قرن بیستم با ثبت فعالیت تکنورونها در مغز میمونها دریافت نوقشر از واحدهای تکراری و یکسانی به نام «ستونهای نوقشری» ساخته شده که در همهجای آن و حتی میان موش و میمون و انسان شبیهاند. آزمایش MIT روی راسوها این را تأیید کرد: وقتی عصب بینایی به قشر شنوایی وصل شد، راسوها همچنان دیدند. نوقشر شش لایه دارد که هر کدام اتصالات منظم و از پیش برنامهریزیشدهای با بخشهای دیگر مغز دارند. اما مغز «کامپیوتر همهمنظوره» نیست؛ با پیشفرضهای ژنتیکی مثل سهبعدی بودن جهان، علیت و زمان پیوسته به دنیا میآید. پرسش پایانی اپیزود این است: اگر ماهیها هم اشیا را تشخیص میدهند، مزیت واقعی نوقشر چیست؟ شاید تخیل دنیایی که هنوز وجود ندارد.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
نوقشر لایهای ۲ تا ۴ میلیمتری است که اگر صافش کنیم به اندازهی چهار برگ A4 میشود و همه کار میکند: بینایی، شنوایی، لمس، زبان و موسیقی. اما در اصل چه میکند؟ این اپیزود با سه ویژگی عجیب ادراک شروع میکند: پر کردن جاهای خالی، ناتوانی در دیدن دو تفسیر همزمان (مکعب نکر) و «دیگر نمیشود ندید». هرمان فون هلمهولتز در قرن نوزدهم گفت ما واقعیت را نمیبینیم؛ چیزی را میبینیم که مغز «استنباط» میکند. جفری هینتون و پیتر دایان در ۱۹۹۵ این ایده را به «ماشین هلمهولتز» تبدیل کردند، یکی از نخستین مدلهای مولد و جد هوش مصنوعی مولد امروزی. اگر نوقشر را مدلی مولد بدانیم، توهمهای نابینایان تازه (سندرم چارلز بونه)، خواب دیدن، توهم ناشی از بیخوابی و تخیل همه معنا پیدا میکنند. نوقشر ماشین پیشبینی کل جهان است.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
این اپیزود آغاز پیشرفت بزرگ سوم است و صدها میلیون سال را در یک روایت پرماجرا طی میکند. در دورهی دونین، بندپایان از دست ماهیهای شکارچی به خشکی گریختند. گیاهان زمین را سبز کردند و با مصرف دیاکسید کربن یخبندان و انقراض دونین پایانی را رقم زدند. ماهیهایی با کیسهی هوا و اندامهایی شبیه پا به گودالهای پرغذای ساحلی رسیدند و نخستین چهارپایان خشکی، آمنیوتها، پدید آمدند. تراپسیدهای خونگرم در شبهای سرد خزندگان بیحرکت را شکار کردند، اما انقراض بزرگ پرمین-تریاس تقریباً همه را از میان برد. فقط سینودونتهای کوچک حفار ماندند؛ اجداد پستانداران که در دنیای دایناسورها شبها پنهانی زندگی کردند. برگ برندهی آنها ساختاری تازه در مغز بود: نوقشر، که اجازه میداد پیش از عمل، آینده را در ذهن شبیهسازی کنند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
الگوریتمهای یادگیری تفاوت زمانی در تختهنرد و بسیاری از بازیهای آتاری از انسان جلو زدند، اما در بازی «انتقام مونتزوما» شکست خوردند. در آن بازی پاداش بسیار دیر میرسد و هیچ سرنخی نیست. گره در ۲۰۱۸ باز شد، وقتی دیپمایند به الگوریتم برای «غافلگیر شدن» پاداش داد و آن را ذاتاً کنجکاو کرد. مغز مهرهداران هم دقیقاً همین ترفند را دارد: غافلگیری دوپامین آزاد میکند و کاوش را تقویت میکند. این اپیزود با دوراهی بهرهبرداری و کاوش ریچارد ساتن، جعبهی اسکینر و موشهایی که با پاداش تصادفی دیوانهوار اهرم را فشار میدهند نشان میدهد چرا قمار و اسکرول کردن در اینستاگرام اینقدر اعتیادآورند. کنجکاوی و یادگیری تقویتی با هم فرگشت یافتند. اپیزود با مرور کامل پیشرفت بزرگ دوم، «تقویت»، به پایان میرسد.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
From the publisher's feed
!تو این پادکست قراره با هم بریم سراغ یکی از جذابترین موضوعات دنیا: ذهن انسان
ذهن به عنوان پدیده ای که برخاسته از مغز ماست. مغزی که چند صد میلیون سال در طبیعت فرصت داشته که از چندتا سلول…
تو فصل اول ذهن زیبا با هم این کتاب فوق العاده از سرگذشت مغز طی میلیون ها سال تکامل رو میخونیم
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Solomon Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
Ranked by our users in the last 21 days

10,063 Listeners

7,898 Listeners

1,088 Listeners

2,498 Listeners

1,150 Listeners

476 Listeners

220 Listeners

121 Listeners

347 Listeners

488 Listeners

3,091 Listeners

538 Listeners

258 Listeners

60 Listeners

59 Listeners