
Sign up to save your podcasts
Or


نیمهشب در تاریکی هم کموبیش میدانیم در دستشویی کجاست، چون مغزمان نقشهای فضایی از خانه ساخته و موقعیت ما را مدام در آن بهروز میکند. این توانایی میراث نخستین مهرهداران است. ماهیها در آکواریومی با ۲۵ اتاقک یکسان، با کمک علامتهای دیواره، اتاقک غذا را حتی بدون بوی غذا پیدا میکنند، در حالی که مورچهها و زنبورها با همهی هوششان چنین نقشهای ندارند. این اپیزود سه جزء این سامانه را معرفی میکند: کانالهای نیمدایرهای گوش داخلی که حس دهلیزی میسازند، نورونهای جهت سر که قطبنمای عصبیاند، و قشر میانی مغز ماهی که بعدها در پستانداران به هیپوکمپ تبدیل شد. نقشهی فضایی نخستین بار به مغز اجازه داد خودش را از جهان جدا کند و مدلی درونی از دنیای بیرون بسازد.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
توتفرنگی را چه سرپا باشد، چه وارونه، چه لهشده، چه در نور کم شب روی کانتر آشپزخانه، باز هم میشناسیم. اما هر بار نورونهای کاملاً متفاوتی در شبکیهی ما روشن میشوند. این همان «مشکل تغییرناپذیری» (Invariance) است که تشخیص الگوی بینایی را بسیار سختتر از بویایی میکند. این اپیزود از آزمایشهای هیوبل و ویسل روی قشر بینایی گربهها و سلسلهمراتب V1 تا IT شروع میکند، به شبکههای عصبی کانولوشنال (CNN) فوکوشیما میرسد که امروز پایهی بینایی ماشین است، و با کمک دکتر آرشام قواسیه چهار نقد مکس بنت به CNN را بهعنوان مدلی از هوش واقعی بررسی میکند. در پایان، ماهیهای گلیای که قورباغه را از زاویهای تازه بیدرنگ میشناسند نشان میدهند مغزهای ساده هنوز از بهترین سیستمهای بینایی ماشین جلوترند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
پانصد میلیون سال پیش، ماهی کوچکی از چنگال آنومالوکاریس، شکارچی ۳۰ سانتی کامبرین، گریخت و این بار بوی شکارچی و تصویر چشمانش را به خاطر سپرد. این اپیزود داستان همین توانایی تازه است: تشخیص الگو. کرمهای اولیه برای هر بو یک نورون داشتند و در «زندان ادراکی» گیر بودند، اما مهرهداران با حدود ۵۰ نوع نورون بویایی میتوانند تریلیونها الگو بسازند. مغز برای این کار باید دو مسئله را حل میکرد: تمایز (جدا کردن بوهای همپوشان) و تعمیم (شناختن یک بو با وجود تغییرات جزئی). پاسخ، نورونهای هرمی قشر مغز با اتصالات پراکنده و خودتداعیگری است. در ادامه شبکههای عصبی مصنوعی، پسانتشار خطا و یادگیری نظارتشده معرفی میشوند، و نقطهضعف بزرگ هوش مصنوعی: فراموشی فاجعهبار، که ماهیها بهراحتی از آن در اماناند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
این اپیزود ادامهی مستقیم اپیزود دهم است و از هوش مصنوعی به درون مغز میرود: سیستم بازیگر-منتقد ساتن کجای مغز است؟ ابتدا نشان میدهد که یادگیری تفاوت زمانی سه توانایی تازه به مهرهداران داد که نماتود، خرچنگ و زنبور عسل ندارند: «تسکین» (حذف تنبیه مورد انتظار بهعنوان پاداش)، «ناامیدی» (حذف پاداش مورد انتظار بهعنوان تنبیه) و «درک زمان». سپس سه بازیگر اصلی معرفی میشوند: هیپوتالاموس که داور پاداش واقعی و وارث نورونهای والانس کرمهای اولیه است، مدار دوپامین، و گانگلیونهای پایه. گانگلیونهای پایه عروسکگردان حرکات بدناند، هم بازیگرند و هم منتقد، و حتی جلوی هیپوتالاموس را میگیرند تا فقط پیشبینی پاداش دوپامین آزاد کند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
این اپیزود جایی است که هنر اصلی کتاب مکس بنت دیده میشود: هوش مصنوعی به دانشمندان کمک کرد مغز را بفهمند. ماروین مینسکی در دههی ۱۹۵۰ نخستین الگوریتم یادگیری تقویتی را ساخت، اما با «مسئلهی تخصیص اعتبار زمانی» زمین خورد: وقتی پاداش فقط در پایان بازی میآید، کدام حرکت را باید تقویت کرد؟ چند دهه بعد ریچارد ساتن، که روانشناسی خوانده بود، پاسخی رادیکال داد: به جای پاداش، «پیشبینی پاداش» را تقویت کنیم. الگوریتم «بازیگر-منتقد» او با برنامهی تختنرد جرالد تساورو به سطح قهرمانان جهان رسید. سپس دایان و مونتاگ، دو پژوهشگر علوم کامپیوتر، فهمیدند دادههای گیجکنندهی ولفرام شولتز دربارهی دوپامین میمونها دقیقاً همان سیگنال یادگیری تفاوت زمانی است.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
این اپیزود پیشرفت بزرگ اول را جمعبندی میکند و وارد پیشرفت دوم میشود. در دورهی کامبرین، حدود ۵۰۰ میلیون سال پیش، بندپایان غولپیکر فرمانروای دریاها بودند و اجداد ما ماهیهای چندسانتی بودند که مدام دنبال راه فرار میگشتند. همین ماهیها الگویی از مغز ساختند که هنوز در همهی مهرهداران، از لامپری تا انسان، مشترک است: شش بخش اصلی که در جنین همهی مهرهداران به یک شکل شکل میگیرند. توانایی تازهی این مغز، یادگیری تقویتی بود: یادگرفتن از راه آزمون و خطا. ادوارد ثرندایک با جعبههای معمای گربهها و مخزنهای ماهی این را کشف کرد و در «قانون اثر» خلاصهاش کرد. نماتود هرگز نمیتواند یاد بگیرد برای غذا دکمهای را فشار دهد، اما ماهی میتواند.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
ایوان پاولوف برای مطالعهی گوارش نوبل گرفت، اما در سخنرانی نوبلش از کشفی گفت که آن را بزرگتر میدانست: رفلکس شرطی. «مزاحمتی» که آزمایشهایش را خراب میکرد، یعنی ترشح بزاق سگها پیش از رسیدن غذا، دریچهای به منشأ یادگیری شد. این اپیزود نشان میدهد که یادگیری تداعیگر از نخستین جانوران دوطرفه وجود داشته: نماتودها آن را دارند، اما مرجان و شقایق دریایی ندارند. ویژگیهای این یادگیری، یعنی اکتساب، خاموشی، بازگشت خودبهخودی و بازاکتساب، و چهار ترفند مغز برای حل «مسئلهی تخصیص اعتبار» توضیح داده میشوند. در سطح نورون، یادگیری یعنی تغییر قدرت سیناپسها. یادگیری کارکرد اصلی مغز نبود، بلکه ترفندی برای بهتر کردن تصمیم «جلو بروم یا بچرخم» بود.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
هر سال میلیونها نفر اقدام به خودکشی میکنند و صدها میلیون نفر با افسردگی و اضطراب زندگی میکنند؛ نه به دست شکارچی، بلکه به دست مغز خودشان. چرا فرگشت چنین مغزی ساخت؟ این اپیزود دو حالت عاطفی منفی را از نماتود تا انسان دنبال میکند. «استرس حاد» با آدرنالین بدن را برای جنگ یا گریز آماده میکند و انرژی را از هضم، رشد، ایمنی و تولیدمثل میگیرد. پس از آن مواد افیونی درونزا بازیابی و لذت را برمیگردانند و اشتها را چنان بالا میبرند که ریشهی پرخوری عصبی همینجاست. «استرس مزمن» وقتی پدید میآید که فرار بیفایده است. نماتود پس از حدود دو دقیقه تقلا تسلیم میشود و بیحس و بیانگیزه میماند؛ نسخهی ابتدایی افسردگی، بیلذتی (آنهدونی) و درماندگی آموختهشده.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
این روزها هر جا سر میزنیم حرف از دوپامین و سروتونین است، اما این اپیزود روایتی متفاوت از آنها میدهد که از کف اقیانوس ۶۰۰ میلیون سال پیش شروع میشود. پاسخ پرسش اپیزود قبل این است که حالات عاطفی را «تعدیلکنندههای عصبی» پایدار نگه میدارند. در نماتود، بوی غذا دوپامین آزاد میکند و جانور را به گشتوگذار در حوالی غذا وامیدارد، و غذای درون گلو سروتونین آزاد میکند و آرامش سیری میآورد. آزمایشهای کنت بریج و رابرت هیث نشان دادند که دوپامین مادهی لذت نیست، بلکه مادهی «خواستن» و پیشبینی لذت آینده است. سروتونین واکنش به خوب و بد را خاموش میکند و رضایت میآورد؛ چیزی شبیه «سوما» در رمان هاکسلی.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
چرا توصیف احساساتمان اینقدر سخت است؟ چون احساسات بهشدت با فرهنگ گره خوردهاند. «اندوه» فارسی معادل دقیقی در انگلیسی ندارد، و غیرت ناموسی برای یک مرد غربی قابل فهم نیست. این اپیزود راه خروج از این باتلاق را نشان میدهد: تمایز میان «احساس» (emotion) و «عاطفه» (affect). عاطفه از دو بُعد زیستی ساخته شده، والانس و برانگیختگی، و چهار حالت پایه میسازد که در همهی فرهنگها و حتی در کرمهای ۳۰۲ نورونی دیده میشود: فرار، بهرهبرداری، سیری و استرس مزمن. نکتهی کلیدی این است که این حالات پس از رفع محرک هم ادامه پیدا میکنند، و این ترفندی فرگشتی برای زنده ماندن در دنیایی بود که بوی غذا و خطر مدام میآمد و میرفت.
فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشتهی مکس بنت است:
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
From the publisher's feed
!تو این پادکست قراره با هم بریم سراغ یکی از جذابترین موضوعات دنیا: ذهن انسان
ذهن به عنوان پدیده ای که برخاسته از مغز ماست. مغزی که چند صد میلیون سال در طبیعت فرصت داشته که از چندتا سلول…
تو فصل اول ذهن زیبا با هم این کتاب فوق العاده از سرگذشت مغز طی میلیون ها سال تکامل رو میخونیم
A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Solomon Bennett)
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
Ranked by our users in the last 21 days

10,063 Listeners

7,898 Listeners

1,088 Listeners

2,498 Listeners

1,150 Listeners

476 Listeners

220 Listeners

121 Listeners

347 Listeners

488 Listeners

3,091 Listeners

538 Listeners

258 Listeners

60 Listeners

59 Listeners