ذهن زیبا

ذهن زیبا

By آسیه علیخواهScienceLife Sciences
Download on the App Store

ذهن زیبا episodes

  • اپیزود ۱۴ | نقشه‌ای در تاریکی: اولین مدل جهان

    نیمه‌شب در تاریکی هم کم‌وبیش می‌دانیم در دستشویی کجاست، چون مغزمان نقشه‌ای فضایی از خانه ساخته و موقعیت ما را مدام در آن به‌روز می‌کند. این توانایی میراث نخستین مهره‌داران است. ماهی‌ها در آکواریومی با ۲۵ اتاقک یکسان، با کمک علامت‌های دیواره، اتاقک غذا را حتی بدون بوی غذا پیدا می‌کنند، در حالی که مورچه‌ها و زنبورها با همه‌ی هوششان چنین نقشه‌ای ندارند. این اپیزود سه جزء این سامانه را معرفی می‌کند: کانال‌های نیم‌دایره‌ای گوش داخلی که حس دهلیزی می‌سازند، نورون‌های جهت سر که قطب‌نمای عصبی‌اند، و قشر میانی مغز ماهی که بعدها در پستانداران به هیپوکمپ تبدیل شد. نقشه‌ی فضایی نخستین بار به مغز اجازه داد خودش را از جهان جدا کند و مدلی درونی از دنیای بیرون بسازد.


    فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:

    A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)

    Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

    31 min
  • اپیزود ۱۳ | توت‌فرنگی را چطور از هر زاویه‌ای می‌شناسیم؟

    توت‌فرنگی را چه سرپا باشد، چه وارونه، چه له‌شده، چه در نور کم شب روی کانتر آشپزخانه، باز هم می‌شناسیم. اما هر بار نورون‌های کاملاً متفاوتی در شبکیه‌ی ما روشن می‌شوند. این همان «مشکل تغییرناپذیری» (Invariance) است که تشخیص الگوی بینایی را بسیار سخت‌تر از بویایی می‌کند. این اپیزود از آزمایش‌های هیوبل و ویسل روی قشر بینایی گربه‌ها و سلسله‌مراتب V1 تا IT شروع می‌کند، به شبکه‌های عصبی کانولوشنال (CNN) فوکوشیما می‌رسد که امروز پایه‌ی بینایی ماشین است، و با کمک دکتر آرشام قواسیه چهار نقد مکس بنت به CNN را به‌عنوان مدلی از هوش واقعی بررسی می‌کند. در پایان، ماهی‌های گلی‌ای که قورباغه را از زاویه‌ای تازه بی‌درنگ می‌شناسند نشان می‌دهند مغزهای ساده هنوز از بهترین سیستم‌های بینایی ماشین جلوترند.


    فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:

    A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)

    Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

    38 min
  • اپیزود ۱۲ | ماهی‌ای که بوی شکارچی را به خاطر سپرد

    پانصد میلیون سال پیش، ماهی کوچکی از چنگال آنومالوکاریس، شکارچی ۳۰ سانتی کامبرین، گریخت و این بار بوی شکارچی و تصویر چشمانش را به خاطر سپرد. این اپیزود داستان همین توانایی تازه است: تشخیص الگو. کرم‌های اولیه برای هر بو یک نورون داشتند و در «زندان ادراکی» گیر بودند، اما مهره‌داران با حدود ۵۰ نوع نورون بویایی می‌توانند تریلیون‌ها الگو بسازند. مغز برای این کار باید دو مسئله را حل می‌کرد: تمایز (جدا کردن بوهای هم‌پوشان) و تعمیم (شناختن یک بو با وجود تغییرات جزئی). پاسخ، نورون‌های هرمی قشر مغز با اتصالات پراکنده و خودتداعی‌گری است. در ادامه شبکه‌های عصبی مصنوعی، پس‌انتشار خطا و یادگیری نظارت‌شده معرفی می‌شوند، و نقطه‌ضعف بزرگ هوش مصنوعی: فراموشی فاجعه‌بار، که ماهی‌ها به‌راحتی از آن در امان‌اند.


    فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:

    A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)

    Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

    38 min
  • اپیزود ۱۱ | بخش عروسک‌گردان مغز

    این اپیزود ادامه‌ی مستقیم اپیزود دهم است و از هوش مصنوعی به درون مغز می‌رود: سیستم بازیگر-منتقد ساتن کجای مغز است؟ ابتدا نشان می‌دهد که یادگیری تفاوت زمانی سه توانایی تازه به مهره‌داران داد که نماتود، خرچنگ و زنبور عسل ندارند: «تسکین» (حذف تنبیه مورد انتظار به‌عنوان پاداش)، «ناامیدی» (حذف پاداش مورد انتظار به‌عنوان تنبیه) و «درک زمان». سپس سه بازیگر اصلی معرفی می‌شوند: هیپوتالاموس که داور پاداش واقعی و وارث نورون‌های والانس کرم‌های اولیه است، مدار دوپامین، و گانگلیون‌های پایه. گانگلیون‌های پایه عروسک‌گردان حرکات بدن‌اند، هم بازیگرند و هم منتقد، و حتی جلوی هیپوتالاموس را می‌گیرند تا فقط پیش‌بینی پاداش دوپامین آزاد کند.


    فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:

    A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)

    Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

    38 min
  • اپیزود ۱۰ | رازی که هوش مصنوعی درباره‌ی دوپامین فاش کرد

    این اپیزود جایی است که هنر اصلی کتاب مکس بنت دیده می‌شود: هوش مصنوعی به دانشمندان کمک کرد مغز را بفهمند. ماروین مینسکی در دهه‌ی ۱۹۵۰ نخستین الگوریتم یادگیری تقویتی را ساخت، اما با «مسئله‌ی تخصیص اعتبار زمانی» زمین خورد: وقتی پاداش فقط در پایان بازی می‌آید، کدام حرکت را باید تقویت کرد؟ چند دهه بعد ریچارد ساتن، که روان‌شناسی خوانده بود، پاسخی رادیکال داد: به جای پاداش، «پیش‌بینی پاداش» را تقویت کنیم. الگوریتم «بازیگر-منتقد» او با برنامه‌ی تخت‌نرد جرالد تساورو به سطح قهرمانان جهان رسید. سپس دایان و مونتاگ، دو پژوهشگر علوم کامپیوتر، فهمیدند داده‌های گیج‌کننده‌ی ولفرام شولتز درباره‌ی دوپامین میمون‌ها دقیقاً همان سیگنال یادگیری تفاوت زمانی است.


    فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:

    A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)

    Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

    42 min
  • اپیزود ۹ | آزمون و خطا: هوشِ ماهی‌ها

    این اپیزود پیشرفت بزرگ اول را جمع‌بندی می‌کند و وارد پیشرفت دوم می‌شود. در دوره‌ی کامبرین، حدود ۵۰۰ میلیون سال پیش، بندپایان غول‌پیکر فرمانروای دریاها بودند و اجداد ما ماهی‌های چندسانتی بودند که مدام دنبال راه فرار می‌گشتند. همین ماهی‌ها الگویی از مغز ساختند که هنوز در همه‌ی مهره‌داران، از لامپری تا انسان، مشترک است: شش بخش اصلی که در جنین همه‌ی مهره‌داران به یک شکل شکل می‌گیرند. توانایی تازه‌ی این مغز، یادگیری تقویتی بود: یادگرفتن از راه آزمون و خطا. ادوارد ثرندایک با جعبه‌های معمای گربه‌ها و مخزن‌های ماهی این را کشف کرد و در «قانون اثر» خلاصه‌اش کرد. نماتود هرگز نمی‌تواند یاد بگیرد برای غذا دکمه‌ای را فشار دهد، اما ماهی می‌تواند.


    فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:

    A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)

    Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

    32 min
  • اپیزود ۸ | وقتی یادگیری اختراع شد

    ایوان پاولوف برای مطالعه‌ی گوارش نوبل گرفت، اما در سخنرانی نوبلش از کشفی گفت که آن را بزرگ‌تر می‌دانست: رفلکس شرطی. «مزاحمتی» که آزمایش‌هایش را خراب می‌کرد، یعنی ترشح بزاق سگ‌ها پیش از رسیدن غذا، دریچه‌ای به منشأ یادگیری شد. این اپیزود نشان می‌دهد که یادگیری تداعی‌گر از نخستین جانوران دوطرفه وجود داشته: نماتودها آن را دارند، اما مرجان و شقایق دریایی ندارند. ویژگی‌های این یادگیری، یعنی اکتساب، خاموشی، بازگشت خودبه‌خودی و بازاکتساب، و چهار ترفند مغز برای حل «مسئله‌ی تخصیص اعتبار» توضیح داده می‌شوند. در سطح نورون، یادگیری یعنی تغییر قدرت سیناپس‌ها. یادگیری کارکرد اصلی مغز نبود، بلکه ترفندی برای بهتر کردن تصمیم «جلو بروم یا بچرخم» بود.


    فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:

    A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)

    Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

    45 min
  • اپیزود ۷ | وقتی استرس متولد شد

    هر سال میلیون‌ها نفر اقدام به خودکشی می‌کنند و صدها میلیون نفر با افسردگی و اضطراب زندگی می‌کنند؛ نه به دست شکارچی، بلکه به دست مغز خودشان. چرا فرگشت چنین مغزی ساخت؟ این اپیزود دو حالت عاطفی منفی را از نماتود تا انسان دنبال می‌کند. «استرس حاد» با آدرنالین بدن را برای جنگ یا گریز آماده می‌کند و انرژی را از هضم، رشد، ایمنی و تولیدمثل می‌گیرد. پس از آن مواد افیونی درون‌زا بازیابی و لذت را برمی‌گردانند و اشتها را چنان بالا می‌برند که ریشه‌ی پرخوری عصبی همین‌جاست. «استرس مزمن» وقتی پدید می‌آید که فرار بی‌فایده است. نماتود پس از حدود دو دقیقه تقلا تسلیم می‌شود و بی‌حس و بی‌انگیزه می‌ماند؛ نسخه‌ی ابتدایی افسردگی، بی‌لذتی (آنهدونی) و درماندگی آموخته‌شده.


    فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:

    A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)

    Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

    30 min
  • اپیزود ۶ | دوپامین یا سروتونین؟

    این روزها هر جا سر می‌زنیم حرف از دوپامین و سروتونین است، اما این اپیزود روایتی متفاوت از آن‌ها می‌دهد که از کف اقیانوس ۶۰۰ میلیون سال پیش شروع می‌شود. پاسخ پرسش اپیزود قبل این است که حالات عاطفی را «تعدیل‌کننده‌های عصبی» پایدار نگه می‌دارند. در نماتود، بوی غذا دوپامین آزاد می‌کند و جانور را به گشت‌وگذار در حوالی غذا وامی‌دارد، و غذای درون گلو سروتونین آزاد می‌کند و آرامش سیری می‌آورد. آزمایش‌های کنت بریج و رابرت هیث نشان دادند که دوپامین ماده‌ی لذت نیست، بلکه ماده‌ی «خواستن» و پیش‌بینی لذت آینده است. سروتونین واکنش به خوب و بد را خاموش می‌کند و رضایت می‌آورد؛ چیزی شبیه «سوما» در رمان هاکسلی.


    فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:

    A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)

    Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

    30 min
  • اپیزود ۵ | احساسات ما از کجا می‌آیند؟

    چرا توصیف احساساتمان این‌قدر سخت است؟ چون احساسات به‌شدت با فرهنگ گره خورده‌اند. «اندوه» فارسی معادل دقیقی در انگلیسی ندارد، و غیرت ناموسی برای یک مرد غربی قابل فهم نیست. این اپیزود راه خروج از این باتلاق را نشان می‌دهد: تمایز میان «احساس» (emotion) و «عاطفه» (affect). عاطفه از دو بُعد زیستی ساخته شده، والانس و برانگیختگی، و چهار حالت پایه می‌سازد که در همه‌ی فرهنگ‌ها و حتی در کرم‌های ۳۰۲ نورونی دیده می‌شود: فرار، بهره‌برداری، سیری و استرس مزمن. نکته‌ی کلیدی این است که این حالات پس از رفع محرک هم ادامه پیدا می‌کنند، و این ترفندی فرگشتی برای زنده ماندن در دنیایی بود که بوی غذا و خطر مدام می‌آمد و می‌رفت.


    فصل اول ذهن زیبا بازگویی کتاب «تاریخچه مختصر هوش» نوشته‌ی مکس بنت است:

    A Brief History of Intelligence: Evolution, AI, and the Five Breakthroughs That Made Our Brains (Max Bennett)

    Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

    34 min

About ذهن زیبا

From the publisher's feed

!تو این پادکست قراره با هم بریم سراغ یکی از جذاب‌ترین موضوعات دنیا: ذهن انسان

ذهن به عنوان پدیده ای که برخاسته از مغز ماست. مغزی که چند صد میلیون سال در طبیعت فرصت داشته که از چندتا سلول…

Best of ذهن زیبا

Ranked by our users in the last 21 days

More shows like ذهن زیبا

ChannelB پادکست فارسی by Ali Bandari

ChannelB پادکست فارسی

10,063 Listeners

‌BPLUS بی‌پلاس پادکست فارسی خلاصه کتاب by Ali Bandari

‌BPLUS بی‌پلاس پادکست فارسی خلاصه کتاب

7,898 Listeners

راوکست | Ravcast by ravcast

راوکست | Ravcast

1,088 Listeners

رواق / Ravaq by فرزآن

رواق / Ravaq

2,498 Listeners

طنزپردازی | tanzpardazi by tanzpardazi | طنزپردازی

طنزپردازی | tanzpardazi

1,150 Listeners

پادکست رادیو ماجرا by lastsecond

پادکست رادیو ماجرا

476 Listeners

Parseh Podcast (پادکست پرسه) by Abbas Seyedein

Parseh Podcast (پادکست پرسه)

220 Listeners

جافکری | Jafekri by Amirali Gh

جافکری | Jafekri

121 Listeners

DOX Podcast|پادکست داکس by Peyman Bashar Doost

DOX Podcast|پادکست داکس

347 Listeners

Ketab Jibi | پادکست کتاب جیبی by Mahdi Bahmani

Ketab Jibi | پادکست کتاب جیبی

488 Listeners

پادکست رخ by Rokh Podcast

پادکست رخ

3,091 Listeners

Wrapup | رپاپ by amir soodbakhsh

Wrapup | رپاپ

538 Listeners

پادکست آذرخش مکری - azarakhsh mokri by nimac

پادکست آذرخش مکری - azarakhsh mokri

258 Listeners

پادکست بنفش | Banafsh Podcast by NewshaCast UG

پادکست بنفش | Banafsh Podcast

60 Listeners

خداحافظ آفریقا by سیاوش صفاریان‌پور

خداحافظ آفریقا

59 Listeners