Instytut Zachodni

Tematem tego odcinka podcastów Instytutu Zachodniego są wyniki powtórzonych wyborów w Berlinie, które odbyły się 12.02.2023 r. Berlińczycy najwięcej głosów oddali na CDU, co zinterpretowane zostało jako żółta kartka dla koalicji SPD-Zieloni-die Linke, która obecnie sprawuje władzę w stolicy Niemiec.

Czy po chaosie podczas wyborów w 2021 r. tym razem udało się uniknąć wpadek? Jakie tematy dominowały w kampanii wyborczej? Jakie były przyczyny porażki SPD, która zyskała najniższy od czasów zjednoczenia Niemiec wynik wyborczy w Berlinie? Czy zwycięska CDU będzie w stanie stworzyć nową koalicję? Na te pytania w rozmowie z Patrycją Tepper odpowiada dr Piotr Kubiak.

Tematem tego odcinka Podcastów IZ jest polityka zagraniczna Niemiec w wymiarze globalnym. Jak Niemcy postrzegają grupę państw nazywanych mocarstwami wschodzącymi i o jakie dokładnie państwa chodzi? Jakie są założenia i rezultaty niemieckiej polityki wobec tych państw? Czy można zdefiniować interesy leżące u podstaw zaangażowania RFN w relacje z Chinami, Indiami, Brazylią czy Republiką Południowej Afryki oraz na czym polega oferta "współkształtowania globalizacji" ze strony Niemiec np. dla takich państw jak Arabia Saudyjska czy Wietnam? Na te i inne pytania w rozmowie z Karolem Janosiem odpowiada dr Tomasz Morozowski.

Punkt wyjścia do rozmowy stanowi najnowsza książka autorstwa dra Tomasza Morozowskiego pt. "Współkształtowanie globalizacji. Polityka Republiki Federalnej Niemiec wobec mocarstw wschodzących po 2004 roku", która powstała na podstawie pracy doktorskiej, nagrodzonej w konkursie Polskiego Towarzystwa Studiów Międzynarodowych jako „najlepsza praca doktorska z zakresu nauki o stosunkach międzynarodowych obroniona w 2021 r”.

Książka dostępna jest w Księgarni IZ w formie elektronicznej oraz papierowej:

https://www.iz.poznan.pl/publikacje/monografie-i-prace-zbiorowe/wspolksztaltowanie-globalizacji-polityka-republiki-federalnej-niemiec-wobec-mocarstw-wschodzacych-po-2004-roku

W dniu 30 stycznia 1933 r. prezydent Rzeszy Paul von Hindenburg nominował przywódcę NSDAP Adolfa Hitlera na stanowisko kanclerza. Była to już trzecia zmiana rządu w ciągu ośmiu miesięcy. Wydarzenie to było początkiem czegoś nowego, jakże tragicznego w dziejach świata i Niemiec. O przyczynach słabości republiki weimarskiej, kulisach i następstwach dojścia Hitlera do władzy oraz reakcjach na to wydarzenie w rozmowie prof. Stanisława Żerki i dr. Piotra Kubiaka.

W najnowszym odcinku Podcastów IZ analitycy Karol Janoś i prof. dr hab. Krzysztof Malinowski w rozmowie z dr. Tomaszem Morozowskim omawiają ogłoszoną 25 stycznia decyzję Niemiec w sprawie dostaw czołgów Leopard 2 Ukrainie. W podcaście usłyszą Państwo m.in. jakie były reakcje na tę decyzję ze strony współrządzących partii i ugrupowań opozycji, jak niemiecki kanclerz uzasadniał ją na forum parlamentu oraz jakie były główne czynniki mające wpływ na proces decyzyjny w tej sprawie. Ponadto w rozmowie poruszono kwestię tego, jak Olaf Scholz odnosił się w Bundestagu do krytyki co do sposobu udzielania pomocy wojskowej Ukrainie, a także, jak rysują się perspektywy dalszego wsparcia ukraińskich sił zbrojnych ze strony Niemiec.

11-15 stycznia 2023 r. trwała operacja służ porządkowych związania z usunięciem nielegalnie przebywających osób - głownie aktywistów ruchów proekologicznych - w osadzie Lützerath w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia. Miejscowość ta zgodnie z obowiązującym prawem i po długotrwałych procesach oraz negocjacjach z zainteresowanym sprawą stronami została przeznaczona do rozbiórki w cel oczyszczenia terenu pod dalsze rozszerzanie wyrobiska kopalni węgla brunatnego, którą kontroluje niemiecki koncern energetyczny RWE. Do największej eskalacji przemocy doszło w okolicach spornej miejscowości 14 stycznia a po przeprowadzonej sprawnie akcji policji i służb porządkowych toczy się spór o to, czy operacja policji była proporcjonalna do istniejącego na miejscu zagrożenia. Media społecznościowe są pełne sprzecznych doniesień o działaniach policji i reakcji na nie demonstrujących aktywistów, korzy z uporem starali się przerwać blokadę służb porządkowych wokół Lützerath. Po wydarzeniach obie strony zgłaszają teraz dziesiątki zażaleń, a przedstawiciele landowi postanowili zgłosić do lokalnej prokuratury zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa, aby poza wszelką wątpliwością ustalić ostateczny bilans zaistniałych wydarzeń. Sprawa jest o tyle skomplikowana, że była to operacja na dużą skalę z udziałem kilku tysięcy policjantów i demonstrantów w Lützerath i jego okolicach.

8.12.2022 r. podczas spotkania ministrów spraw wewnętrznych UE austriacki minister Gerhard Karner zagłosował przeciw przyjęciu Rumunii i Bułgarii do strefy Schengen pomimo nadziei Komisji Europejskiej na zmianę zdania przez Austrię. Ostatecznie alpejska republika była jedynym państwem zgłaszającym wątpliwości co do włączenia Rumunii do strefy Schengen. Z czego wynika austriacki opór? Na to pytanie w rozmowie z Patrycją Anną Tepper próbuje odpowiedzieć dr Piotr Andrzejewski.

W dniu 30.11.2022 r. w Bukareszcie zakończyło się dwudniowe spotkanie ministrów spraw zagranicznych państw członkowskich NATO oraz zaproszonych gości. Podczas spotkania analizowano szerokie spektrum różnorakich wyzwań i zagrożeń dla światowej architektury bezpieczeństwa oraz polityki bezpieczeństwa NATO. Wśród różnych omawianych tematów wiele uwagi poświęcono nie tylko Rosji i sytuacji na Ukrainie, ale także Chinom, w tym zwiększaniu się ich potęgi oraz ambicji zarówno w wymiarze geopolitycznym, wojskowym, ekonomicznym technologicznym czy cybernetycznym. Wśród innych kwestii poruszono również między innymi problem: Indii, Korei Północnej, broni masowego rażenia, terroryzmu czy procesów migracyjnych. O powyższych zagadnieniach w rozmowie z analitykiem Adamem Araszkiewiczem opowiada prof. Sebastian Wojciechowski.

W dniu 26.09.2021 r. w Berlinie – oprócz przeprowadzanych w całych Niemczech wyborów do Bundestagu – odbyły się jeszcze wybory krajowe (do Izby Posłów) i do zgromadzeń dzielnicowych, a także referendum obywatelskie w sprawie wywłaszczenia wielkich koncernów wynajmujących mieszkania. Wyborom w Berlinie towarzyszył jednak chaos organizacyjny i dlatego 10.11.2022 r. Bundestag przyjął uchwałę w sprawie częściowego powtórzenia berlińskich wyborów do Bundestagu. Z kolei 16.11. 2022 r. Krajowy Trybunał Konstytucyjny Berlina uznał wybory do Izby Posłów i do zgromadzeń dzielnicowych za nieważne, nakazując ich powtórzenie. O przyczynach i konsekwencjach tych decyzji w rozmowie z Patrycją Tepper opowiada dr Piotr Kubiak.

Niemcy od początku agresji Rosji na Ukrainę 24.02.br. krytykowane były za niezdecydowaną reakcję i brak wyraźnej pomocy dla Kijowa, zwłaszcza militarnej. Aż osiem miesięcy czekano na przyjazd prezydenta Niemiec do Ukrainy. Najpierw, w kwietniu br., Kijów nie życzył sobie wizyty Franka-Waltera Steinmeiera, uzasadniając to jego współodpowiedzialnością za prowadzenie prorosyjskiej polityki w okresie, gdy był szefem kancelarii kanclerza Gerharda Schrödera i ministrem spraw zagranicznych w gabinetach Angeli Merkel. Decyzja Kijowa wywołała wówczas dyplomatyczny impas między Ukrainą a Niemcami.

Jednak Niemcy to dla Ukrainy ważny partner, który obecnie bardziej zdecydowanie i z większą skutecznością pomaga Ukraińcom, i to na różnych polach, także udzielając wsparcia militarnego. Po obu stronach pojawiły się więc impulsy, które możemy interpretować jako dyplomatyczne i symboliczne przełamanie lodów. Wreszcie, 25 października br., Steinmeier odwiedził Ukrainę. Także pod koniec października br. w Berlinie odbyła się międzynarodowa konferencja poświęcona powojennej odbudowie Ukrainy. Swoją własną ofertę pomocy dla Ukrainy zaprezentowali na niej przedstawiciele niemieckiego biznesu.

O tym, jakie było znaczenie październikowej wizyty Steinmeiera w Ukrainie i dlaczego Berlin tak aktywnie angażuje się w projekt odbudowy Ukrainy, a także o nowych impulsach dyplomatycznych, militarnych i gospodarczych w relacjach Niemiec i Ukrainy rozmawiają analitycy Instytutu Zachodniego Patrycja Tepper i Viktor Savinok.

Według słów ministra Roberta Habecka trzecia nowelizacja ustawy o bezpieczeństwie energetycznym ma być odpowiedzią na: „Nielegalny atak Rosji na Ukrainę, który zaburzył rynki energetyczne. Władze federalne jednak w tej sytuacji starają się przeciwdziałać temu konsekwentnymi środkami ostrożności i zabezpieczają dostawy energii. Wcześnie rozpoczęliśmy przygotowania do zimy i dlatego od początku września jesteśmy mniej lub bardziej niezależni od dostaw rosyjskiego gazu przez Nord Stream 1. Mimo wstrzymania dostaw magazyny są już dostateczne wypełnione i nadal zapasy rosną (obecnie to wypełnienie wynosi ok 93%), kontynuujemy również rozbudowę terminali gazu płynnego (LNG). Dzięki przyjętym dzisiaj środkom zwiększymy produkcję energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii w perspektywie krótkoterminowej, aby zaoszczędzić jeszcze więcej gazu. Umożliwiamy dodatkowe zasilanie energią wiatrową i fotowoltaiką poprzez usuwanie ograniczeń i tworzenie dodatkowych zachęt do produkcji energii elektrycznej z biogazu. Przyspieszamy rozbudowę sieci, aby móc w krótkim okresie czasu szybciej z nich korzystać, a tym samym zwiększyć ich możliwości przesyłu. Wszystkie podejmowanie środki służą dalszemu ograniczaniu naszego zużycia gazu i wzmacnianiu naszej niezależności od importu energii z Rosji”.