Kalanso sira kan

Ka kɛɲɛ ni kalansɛbɛnkolonw powili ye Manden jamanaw kɔnɔ, marabaaw ka kan k’a mun de kɛ yasa ka dansigi nin wale sugu la ?

Sɛbɛnkolon ninnu bɛ se ka nani kɔlɔlɔ jumɛnw ye an ka Manden kalansow, walima kalan cɔgɔya la ?

Sereyasɛbɛn sɛgɛsɛgɛgeli fɛɛrɛw bɛ se ka jatemine cogo di ?

Yasa kalan ka se ka di kalandenw ma a ɲɛma, tuma dɔ ra, kalanfa dɔ b'o kalanbolow labɛn gafew kɔnɔ k'u feere kalandenw ma.

Ali ni laɲini ye ka se ka kalan ɲuman di kalandenw ma, tuma dɔ ra, a kɔlɔlɔ tan tɛ, bawu kalanfa dɔ bi o ka gafe labɛnnen sanni wajibi kalandenw ma, o bɛna ni furukufuruku ye tuma caman kalanfa ani kalandenw cɛ, o masa yɛrɛ fana ni lakɔlikaramɔgɔw bi bilaɲɔgɔnna tuma dɔ ra, a ko bi se ka famuya cogo di.

Aw ka nin dɔgɔkun baabu bɛ talikɛ kalandenw kan minnu ma see sɔrɔ u ka san laban kimɛliw la. Olu bɛ se ka fɛɛrɛ jumɛn ta walasa u kana fiɲɛ don u ka kow la jango u ka kalan sira fɛ? U somɔgɔw, u balimaw n'u kɛrɛfɛ mɔgɔw fana bɛ se ka k'u bila sira cogo di?

Nin dɔgɔkun baabu bɛ kuma kalandenw de kan, minnu ma se ka se sɔrɔ u ka kimɛliw la. Olu bɛ se ka fɛɛrɛ jumɛnw ta walasa u kana fiɲɛ don u ka kalan la. U balimanw ni u kɛrɛfɛ mɔgɔ bɛ se k'u bilasira cogodi?

Ka kɛɲɛ ni kolocibana walima kolodimibana don kɛrɛnkɛrɛnnen ye juin kalo in tile 19. Kalanso sira kan bɛna kuma tiɲɛta banaw de kan walima maasabanaw i n'a fɔ koloci bana "drepanocytose", niinakili degun bana "asthme", yefigɛ bana "albinisme",  walima kirikirimasiɲɛ bana "épilepsie" (maladies génétiques) de kan kalanden na.

Baɲumakɛtɔn min ka baaraw ɲɛsinnen don denmisɛnw ka lahalaya kan "Save the Children", ka fɔ la, ko kalanso ba biwolonfila ni kɛmɛ sɛgi (70800) de datugu la, sahelijamanaw kɔnɔ i n'a fɔ Burkina Faso, Niger ani Mali, ka kɛɲɛ ni lakanabaliya ye san 2023.

O ye dɔ fara kalansow datugili  hakɛ fɔ muga na (20) kɛmɛ sara la. O kɛra sababu ye sa ka denmisɛn miliyɔn 1.4 ni kɔ ɲɔgɔn ka kalan tiɲɛ o jamana kofɔlenw kɔnɔ. O yɛrɛ de ye an ka ni dɔgɔkun babu ye, yala mun de bɛ se ka kɛ yasa ka o denmisɛnw maafolenw ka kalan sabati sahɛlijamanaw kɔnɔ ? 

Diɲɛ tɔnba ka bolofara min ɲɛsinen don denminsɛnw ka lahalaya ma UNICEF, y’a jira, ko bangelisɛbɛn walima wolosɛbɛn tɛ denmisen miliyɔn baa kelen ni biworo ni woro (166), bolo diɲɛ kɔnɔ. K’olu miliyɔn bi kɔnɔ ni kelen be sɔrɔ farafinna. Wa k’olu ye denmisɛnw ye minnu san ma tɛmɛn san duuru kan.

Ka sɔrɔ farafinna tilebinfanyanfan jamanaw kɔnɔ, yasa den ka se ka k’a kimɛli folo kɛ, a ka kan ka bangɛsɛbɛn walima wolosɛbɛn sɔrɔ.

O misali dɔ ye, Sénégal ye, ɲinan kalanden ba biduuru ni fila ni kɔ tɛna se ka, u ka kimɛli kɛ ka sababu kɛ wolosɛbɛn taɲa ye. 

1-    O ko ni kun bɛ se ka da jo kun ?

2-    Yala denmisɛw jɔyɔrɔ ye jumɛn y'o ko la ?

3-    An ka jamana marabaaw ka kan ka fɛɛrɛ jumɛw de ta ?

Ka kɛɲɛ ni kalansɛbɛnkolonw powili ye Manden jamanaw kɔnɔ, marabaaw ka kan k’a mun de kɛ yasa ka dansigi nin wale sugu la ?

Sɛbɛnkolon ninnu bɛ se ka nani kɔlɔlɔ jumɛnw ye an ka Manden kalansow, walima kalan cɔgɔya la ?

Sereyasɛbɛn sɛgɛsɛgɛgeli fɛɛrɛw bɛ se ka jatemine cogo di ? 

Nin dɔgɔkun in na, aw ka jɛmukan kalanso sira kan babu ye fɛɛrɛw minnu bilara senkan, walasa ka suɲaliw kɛlɛ kimɛniw ɲɔgɔnkunbɛ waatiw la, manden duguw kɔnɔ.

Fɛɛrɛ jumɛnw tara tuguni ɲinan?

U bɛ nɔ bɔ cogo di?

Yala a bɛ se ka kɛ ka suɲaliw ban wa?

O babu in kan, an bɛna maasala ni Madamu Salimata BAMBA ye, n’o ye karamɔgɔ ye Côte d’Ivoire. A bɛna an lamɛnbagaw ka ɲininkaliw fana jabi. 

Kalo dama dɔ nata, san laban kimɛliw bɛna daminɛ farafina tilebinyanfan jamana fanba la.

Nin waati in na, kalandenw ni karamɔgɔw bɛ ka u labɛn. Nka, yasa kimɛniw ka kɛ ka ɲɛ, joyoraba bɛ kalanko ɲanabolaw bolo? Kimɛniw bɛ ka labɛn cogo jumɛn?

Fɛɛrɛ jumɛn bilara senkan walasa kimɛniw ka kɛ ka ɲɛ ?  

O de y' aw ka jɛmukan kalanso sira kan baabu ye nin dɔgɔkun in na.