Ponad sto lat temu Henri Toulouse Lautrec był zafascynowany nocnym życiem Paryża. Fabian Perez zachwycony jest nocnym życiem Buenos Aires. Spędzając jako dziecko właściciela nocnych klubów wiele czasu w lokalach przesiąkł ich atmosferą. Obserwował z ciekawością przybywających tam gości tworząc w swej pamięci bardzo intymną i subtelną kronikę życia nocnego stolicy Argentyny. Po latach wyciągając obrazy z pamięci przenosi je na płótna. To, co mnie zachwyca w jego sztuce, to przede wszystkim tak trudne połączenie intymność i klimatu lekkich obyczajów. Wydawałoby się, że jedno wyklucza drugie, jednak patrząc na obrazy Pereza widzimy portrety kobiet malowane z łagodnością, wdziękiem, nie znajdziemy w sztuce argentyńskiego malarza wulgarności, pornograficznych scen, czy wizualnego zgorszenia.

Vincente Romero Redondo rysuje głównie nagie lub półnagie kobiety w naturalnej, zrelaksowanej pozie, odpoczywające, czytające, czeszące włosy, czy też wykonujące jakieś domowe czynności. Ale głównym bohaterem jego obrazów nie jest kobieta, ale otaczające je światło, te specyficzne, bo rodem z Morza Śródziemnego. Poranne światło, które dotyka wnętrza, przenika tkaniny, tworząc nastrój i wrażenie intymności.

Malarstwo Matejki można zamknąć w krótkiej formule: jest to malowanie dramatu dziejów Polski. W psychice poszczególnych postaci malarz chciał zawrzeć psychologię postaci, która koresponduje z losami narodu i jego kultury. Przyglądając się głównym bohaterom przedstawianym przez Matejkę w jego obrazach, otrzymujemy katalog cech narodowych, które z powodzeniem mogą wpisać się w historię Polski. Ale Matejko nie odtwarzał faktów historycznych, nie był też realistą, jak chciałoby go widzieć wielu. Jego malarstwo miało coś z historiozofii, starało się ilustrować nie tyle fakty, co pewne procesy historyczne, ukazywać całościowo zdarzenia, dążyć do syntezy, a nie jedynie jego „fotograficzne momenty”.

Stefan Żechowski wydobywa światło z czystego, niezarysowanego papieru doprowadzając świetlistość rysunku do niespotykanej perfekcji. Każdy rysunek zdaje się być oświetlony jakimś wewnętrznym światłem. Żechowski jednocześnie rezygnuje z rysunku linearnego, stosując rysunek malarski pełen miękkich przejść tonalnych i rozmyć. W zasadzie każdy jego rysunek powstaje z pomysłu, z wyobraźni, artysta świadomie rezygnuje z modela, w pewnym sensie rezygnuje też z realizmu, bo wprowadza w kompozycję deformacje i przerysowania, osiągając tym samym ogromną siłę wyrazu. Siłą rysunków Żechowskiego jest to, że przedstawione przez niego kobiety, są jak senny miraż, są przecudnej, baśniowej urody, są jakby wydobyte z najgłębszych pragnień, zaś narysowane demoniczne stwory są skrajnie odrażające, są kwintesencją brzydoty.

Użyta przez Sergieja Marshenikova w obrazach metafora snu wydaje się być celowa. W portretowanych spokojnych twarzach długowłosych, półnagich kobiet o słowiańskich rysach twarzy, widać spokój odpoczynku, nie ma w nich nerwowości, drapieżności czy strachu, obrazy stronią od zgiełku i rozdygotanego dynamizmu, panuje w nich cisza. Złośliwi powiedzą, że każda śpiąca kobieta wygląda niewinnie do momentu, aż się przebudzi i odezwie, jednak w tym przypadku, tak nie jest. Panując doskonale nad kwestiami warsztatowymi Marhennikov wydobywa w swych obrazach tajemniczą aurę, pobudza sensualność, otwierając skomplikowaną przestrzeń między zmysłowością i niewinnością, przestrzeń, która aż iskrzy energią.

Prace Damiana Leszczyńskiego są niczym otwarte okna, za którymi rozpościerają się fantastyczne, tajemnicze i mroczne światy. Patrzę czasem z niepokojem w te otwarte okna sztuki, bywa, że na chwilę odwracam od nich wzrok, ale potem wracam, bo chcę się przyjrzeć widokowi z bliska, czasem bywa i tak, że nabieram ochoty, by wejść w ten świat, ale zdarza się i tak, że chcę zamknąć szczelnie okiennice mej świadomości. Jedno jest pewne, żadna z prac Damiana Leszczyńskiego nie pozostaje obojętna.

Podczas odsłonięcia Piety dłuta Michała Anioła papież Aleksander VI przyglądał się z bliska twarzy Madonny, dotykał opuszkami palców wyrzeźbionych zwłok Chrystusa. Kręcił głową z niedowierzaniem dotykając skrytych pod skórą i doskonale wymodelowanych ścięgien i żył, które sprawiały wrażenie, jakby przed chwilą przestały pulsować krwią, nie wierzył, że pod dłonią dotykającą zwiewnej szaty Madonny czuje zimno marmuru, a nie miękkość tkaniny. Patrzył na ślady po gwoździach w stopach. Rzeźba była starannie wykończona i wypolerowana pumeksem i lśniła bielą. Od postumentu aż bił żal i smutek matki, która utraciła syna, pomimo tego, że jej twarz była nieruchoma, jakby wyprana z emocji.

Ilekroć patrzę na obrazy Damiana Lechoszesta, to myślę sobie, że są one doskonałym przykładem tego, co pisał o obrazie w renesansie Leon Battista Alberti. Obraz, wedle renesansowego teoretyka, winien być jak okno w ścianie, które jest łącznikiem między naszym wnętrzem, a tym co na zewnętrz. Jeżeli obraz za oknem nas zainteresuje, to chcemy przez takie okno wyglądać, patrzeć, nabierać chęci, by wyjść na zewnątrz. Osobiście, kiedy patrzę na obrazy Damiana Lechoszesta, to zawsze sobie myślę, w takim świecie chciałbym żyć, takimi widokami się karmić na co dzień. Co więcej można chcieć od sztuki?

Ron Mueck jest mistrzem w aranżowaniu napięć, wywoływaniu emocji, bo jego rzeźby jednocześnie przyciągają i ale i niepokoją. Spotkaniom z figurami antropomorficznymi, do ułudy przypominającymi żywą postać, towarzyszy poczucie niepewności i konsternacji, bo rzeźby artysty łączą w sobie cechy osób żywych, jednocześnie zachowując charakter przedmiotu nieruchomego, martwego, na dodatek w innej niż zazwyczaj znamy skali. Twórczość Rona Muecka jest dziś rzadkością choćby z tego względu, że jest współczesnym artystą, który nie potrzebuje krytyków ani kuratorów, do tego, by tłumaczyć jego twórczość.

Dorobek artystyczny Chmielewskiego jest dziś, w porównaniu na przykład z Wyczółkowskim czy Fałatem, dość mizerny, to zaledwie 61 obrazów olejnych, 22 akwarele i 15 rysunków. Do dziś większość szkiców, obrazów niestety zaginęła. Co w obrazach Chmielowskiego jest takiego wyjątkowego, by nimi się zajmować? By odpowiedzieć na to pytanie, warto poznać kilka faktów z jego biografii.