Kuwentong Pilipino sa Tagalog at Ilocano

Kabilang sa tribung Ghale na bahagi ng lahing Gurung sa Nepal si Gaje Ghale. Isinilang ito sa pook ng Barpak sa distrito ng Gorkha si Gaje noong unang araw ng Agosto MIL NUEBE SIYENTOS DIYES Y OTSO (bagaman sinabi niya na ika a-UNO ng HULYO ang petsa ng kanyang kapanganakan. Noong taong MIL NUEBE SIYENTOS TRENTA’Y KUWATRO. nagpalista siyang batang bagong kaanib. Noong matapos ang kanyang pagsasanay, sumapi siya sa ikalawang batalyon, panglimang grupo ng Riple ng Gurkha Para sa Hari- pangunang puwersa (2nd batallion, 5th Royal Gurkha Rifles – Frontier Force). Nanilbihan siya sa Waziristan, rehiyon ng probinsiyang Khyber Pakhtunkhwa sa bansang Pakistan. Mula MIL NUEBE SIYENTOS TRENTA’Y NUEBE hanggang MIL. NUEBE SIYENTOS KUWARENTA’Y DOS, nagtrabaho siyang tagasanay o tagaturo ng sentro ng rehimente sa Abbotabad sa Pakistan. Noong ika – BEYNTE KUWATRO ng Mayo, MIL NUEBE SIYENTOS KUWARENTA’Y TRES (1943), mayroon noong isangmalakas na puwersang militar ang mga Hapon na naghahangad na makarating sa Chin Hills. Masukal na kabundukan ang lugar na ito sa norteng patimog ng Burma (myanmar na ngayon). Isiniguro noon ng mga kaaway na Hapon ang kanilang posisyon sa bundok na tinawag na Basha East Hill dahil mahalaga ito upang makapunta ang kanilang malaking puwersa sa Chin Hills. Kinailangan ngayong maagaw LABIMPITUNG (17th) DIBISYON ng mga Indiano na kinabibilangan noon ni Gaje, ang Basha East Hill mula sa kamay ng mga kaaway. Ang puwersang Hapon na kinailangan nilang harapin noon ay ang pang-tatlumpu’t tatlong dibisyon.Ang Basha East Hill ay bahagi ng daang Tiddim (Tedim) Road na may haba na DALAWANG DAAN ANIMNAPU’T LIMANG (265) kilometro. Landas noon itong namag-ugnay ng siyudad ng Imphal sa India at Chin Hills sa kanlurang bahagi ng Burma. Iyong aakyatan noong lugar patungo sa posisyon ng mga Hapon ay mahabang tagiliran ng dalisdis. Ang ibang bahagi nito ay may sukat na labinlimang talampakan (15 ft) lamang ang kanyang kalapad. Dalawang beses na noong tinangka ng kanilang batalyon na bihagin ang lugar subalit hindi sila nagtagumpay. Kinayan silang pinaulanan ng bala at mga paputok ng masinggan ng mga Hapon kasama na ng artileri at mortar sa bandang makubling bahagi ng kagubatan.Sa sitwasyon nila noon sa basha East Hill sa buwan ng Mayong iyon, malaki na ang nawala sa puwersa ng dibisyon nina Gaje. Ngunit upang maharangan nila ang pag-abanse ng mga kaaway na malaking puwersa papuntang Chin Hills, kinakailangan nilang maagaw ang Basha East Hill mula sa mga Hapon. Datapwa’t unti-unti na sila noong nauubos, naatasan si Gaje na maging ‘acting havildar’ at gumanap na pansamantalang sarhento ng grupo.Please listen to the podcast for the full story.

Sa publikasyon ng pahayagang London Gazette noong Martes, IKATLO ng Oktubre 1944, nailahad ang papapagawad ng Krus ni Victoria (Victoria Cross- VC) sa sundalong si Agansing Rhai. Kasama sa artikulo ang salaysay ng kaganapan na naging dahilan kung bakit siya pinarangalan.“Ikinalulugod ng Hari na patibayin ang kanyang pagsang- ayon sa parangal na Krus ni Victoria na maibigay kay Bilang ANIM-TATLO-DALAWA-ISA- SIYAM (63219) ‘Rifleman’ o Tagabaril Agansing Rai, ng “Ikalimang Riple ng Gurkha na nanininlnihan sa Hari – Puwersang Unahan (5th Royal Gurkha Rifles-Frontier Force), ng Militar ng India.” – linagdaan noong ika LIMA (5) ng Oktubre, 1944. (Mula sa Opisina ng Digmaan /War Office). Sa mga huling araw ng Hunyo 1944, ang ika-LABIMPITUNG dibisyon ng militar ng India (17th Indian Division) ay kasalukuyan pa noong nakikipag-laban sa Bishenpur ng Timog-Kanlurang bahagi ng siyudad na Imphal. Ang siyudad ng Imphal ay siyang pangunahing siyudad ng estadong Manipor na bahagi ng India. Ito ay mahalagang pagdadaanan para sa mga suplay at iba-iba pang mga kakailanganin at parang landasin lamang na naipit sa mga bundok na kinalikawan niya. Ito ay papuntang Silchar na distrito ng estado ng Assam ng India. Matindi pa rin ang bakbakan sa mga kabundukang ito noon. Naipabalikat sa mga mandirigmang nasa grupo ng PANG LIMANG GURKHA (5th Gurkhas) ang paghadlang at pampahinto sa mga masigasig na.panlulusob ng mga Hapon sa lugar ng Imphal. Kapag mapagwawagiang agawin ng mga kaaway ang Imphal, magiging madali na lamang na makalusot ang mga ito papuntang India. Hawak noon ng mga Gurkha ang daang Bishenpur-Silchar na siyang lugar na kinaganapan ng malaking digmaan.Noong ika BEYNTE KUWATRO (24) at BEYNTE SINGKO (25) ng Hunyo MIL 1944, sa Burma, pagkalipas ng mabangis na labanan, nabihag ng mga kaaway na Hapon na noon ay may malalaking puwersa ang dalawang posisyon na tinawag na “Water Piquet” at “Mortar Bluff.” Natutunghayan ng Water Piquet ang Mortar Bluff na humigit kumulang sa dalawang daang yarda lamang ang kalayo mula doon. Nagsusuportahan sa bawat isa ang dalawang posisyong ito kaya kinailangang pareho silang mabawi.Sa kanlurang gilid ng mga posisyong ito ay masukal na kagubatan. Subalit sa kabilang gilid nila ay patag na tuyot at paakyat papunta sa dalisdis. Ang huling walong daang yarda ay maliwanag na kitang-kita ng mga kaaway. Bago ng kanilang kinaroroonang posisyon ay burol na harang kung kaya nag-iisa lamang ang kanilang maaring daanang entrada. Ang lugar ay lantad sa mata ng mga kaaway at labis na mapanganib para sa sinumang tatawid doon papunta sa target nilang posisyon. Anumang galaw o panlulusob ay kitang kita at sinumang aakyat sa walumpung yardang madulas na dalisdis ay mapapaglaruang pagbabarilin lamang ng mga kaaway bago pa man ito makarating sa ibabaw. Please listen to the podcast for the full story.

Salaysay ito tungkol sa buhay ng isang lalaking kilala sa pangalang Andres. Kilala siya sa kanyang bayan dahil sa dagsa na kanyang mga ginagawang pagtulong sa mga tao at pagsilbi sa komunidad. Marami siyang mga isinagawang personal na sakripisyo dahil sa habag niya sa mga tao at upang makatulong. Malimit siyang tumatayong sandalan ng mga taong walang kakayahan. Masigla siayng tumutulong sa mga nangangailangan ng tulong. Hindi siya nababagot na gumawa ng lahat ng kanyang makakaya upang ipagtanggol ang mga mahihirap at naa-alipusta. Habang siya’y nagkakaedad, minithi ng mga taong kanyang tinulungan na parangalan siya. Subalit tumanggi siyang tumanggapng anumang parangal na gustong igawad sa kanya ng komunidad.

Sa unang pagkatataon, isinalaysay niya ang isang pangyayaring bumalot sa kanyang prinsipyo sa buhay.Panahon noon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdigan. Labing tatlong taon si Andres at siya ay nakatira sa bayan ng Austria noong dumating ang mga Aleman na sumakop sa bayang ito. Matapang at mataas ang kumpiyansa sa sarili ng mga mamamayan sa Austria at ipinasiya nilang lalaban sila.

Sa bayan na kinaroroonan noon ni buong pamilya ni Andres, nagkaisa lahat ang mga lalaki, bata o matanda , na sisirain nilang isabotahe ang planta ng elektrisidad sa bayan na iyon upang hindi ito magamit ng mga sumakop na mga Aleman laban sa kanila.Alam lahat ng mga natipun na mga lalaking mamamayan na ang kanilang isasagawang sabotahe ay magiging sanhi ng pagpapahirap sa kanila ng mga Aleman dahil doon din galing ang elektrisidad ng gamit ng sambayanan.

Subalit ang hindi nila napaghandaan ay ang agad-agarang pagpaparusa na isasagawa ng mga mananakop na Aleman sa kanila.Kina-umagahan ng araw na kanilang isinagawa ang pagsira sa planta ng elektrisidad, dumating ang sunod-sunod na mga trak na lulan ang mga Alemang sundalo. Narinig ng mga mamamayan ang ugong ng mga dumating na mga sasakyan bago nagbukang liwayway.

Listen to the podcast/ audio for the full story.

Noong nagtapos ang Pangalawang Digmaang Pangsandaigdigan, naipadala ang mga nahuling mga bilanggong Hapones na sundalo sa mga kampo na hawak ng mga puwersang Alyansa sa nasyon na Burma. Ang bayang ito ay kilala ngayon sa pangalang Myanmar.

Isa sa mga grupong militar na Hapon na nabilanggo ay nagngangalang Kiku (Chrysanthemum). Naipadala ito sa kampo sa siyudad na Rangoon ng bansang Burma. Isang masukal at ilang na kakahuyan ang kanilang nilinis at ginawang kampo. Nabakuran ito ng alambreng may tinik. Ang mga guwardiya doong may hawak na mga bayoneta ay mga sundalong gurkha na nasa otoridad ng Britania. Ang mga sundalong gurkha ay mga galing sa bayan ng Nepal subalit naninilbihan sa militar na Ingles ng Britania.

Nagpatayo ang mga bihag na Hapon ng tolda magmula sa mga suplay na ibinigay ng militar ng Britania at nagtipun-tipon silang malaking lupon. Kinukulang ang naibibigay sa kanilang pagkain.Naitakda ang sukat ng kanilang kakainin at malimit na tuyong mga gulay ang naibibigay sa kanila. At gaya ng inaasahan hindi sila nabibigyan ng tabako o sigarilyo. Namumulot noon ang mga bihag na Hapon ng upos ng sigarilyo kapag sila’y naipapadala sa siyudad upang magtrabaho. Ito ang kanilang sinisipsip at ginagawang tabako.

Isang araw, nagulat ang mga Hapon noong mayroong naipamahagi sa kanilang sake na nasa maliit na lata na iniinuman.Nagpasapasahan nila noon ang lata. Bawat isa ay lumunok ng isang lunok para makikibahagi silang lahat sa naroong inumin sa maliit na lata. Marami sa kanila ang napaluha kahit man lamang sa amoy na pamilyar na iyon na nakapagpaala-ala sa kanila ng pananabik sa kanilang sariling lupa.

Listen to the podcast/audio for the full story.

Sumabog ang digmaan ng nasyong Korea magmula 1950 hanggang 1953. Ang digmaan ay sa pagitan ng Norteng Korea at ang Timog Korea. Nangyari ang labanan na ito dahil sa magkasalungat na sistema ng kanilang gobyerno at sosyedad. Komunista ang Norteng Korea at demokratiko ang Timog.Nagsimula ang digmaan sa pagitan nila noong nilusob ng hukbo ng Norteng Korea sa ilalim ni Kim Il Sung ang Timog na bahagi ng bansa.

Dahil sa pangyayaring ito, namunong maghikayat ang Estados Unidos na lider ng demokrasia sa mundo ng tulong at suporta para sa Timog Korea. Isa ang Pilipinas sa DALAWAMPU’T DALAWANG (22) nasyong demokratiko na nagpadala ng tulong at suportang militar sa Timog Korea. Ang Norteng Korea ay siunportahan din ng Rusya at Tsina na kapwa komunista ang sistema ng kanilang gobyerno at pamumuhay.

Ang Pilipinas ang siyang pinaka-unang nasyon ng Asya at ikatlong nasyon sa buong mundo na nagpadala ng tulong na militar sa Timog Korea. Sumunod na nagpadala dito ang Estados Unidos at Britania.Nagpadala din ang iba-ibang mga nasyon ng Timog-silangan (Southeast) ng Asya ng kanilang mga sundalo sa Timog Korea magmula 1950 hanggang 1955.

Dumating ang unang tropa ng mga sundalo sa bayan ng Busan noong ika 19) ng Setyembre,1950. Mayroon na noong karanasan ang mga Pilipino dahil hindi pa noon naglalaon na nagtapos ang Ikalawang Digmaang Pangsandaigdigan. . Marami sa mga sundalong Pilipino ang mga kabataan noong sila’y ipinadala sa Timog Korea. Bumilang ng 7,420 ang mga sundalong Pilipino na nambuo ng limang batalyon na nagsilbi sa digmaan na iyon. 112 ang mga sundalong Pilipino na napatay a hindi na nakuha ang bangkay o nahana (missing in action); 288 ang nasugatan o nasugatan ng malubha, 16 ang hindi na nahanap at naibalik at 41 ang nahuli at naging bihag sa digmaan.

Sa digmaang ito, may sumibol na mga sundalong Pilipino na nakilalang bayani at pinarangalan ng Estados Unidos ng pinakamataas na gawad na maaring maibigay ng gobyerno ng Estados Unidos sa isang sundalong hindi Amerikano subalit kaalyansa. Ito ang Krus ng Ulirang Serbisyo (Distinguished Service Cross). Sa digmaang ito, 794 ang medalyang iginawad ng Estados Unidos na Distinguished Service Cross. Labing tatlo lamang ang nagawaran nito na hindi Amerikano.Ang parangal na ito ay pangilala sa kakaibang kagitingan at kadakilaan na sakripisyo sa serbisyong militar sa digmaan.

Dalawang Pilipinong sundalo ang naparangalan nito. Ito ay sina Kapitan Konrado Yap at Tenyente Jose Artiaga, Jr. Namatay ang dalawang bayaning ito habang sila ay nasa serbisyo bilang sundalo ng bayan dahil sa ang Pilipinas ay miyembro sa Napag-isang Liga ng mga Nasyon (United Nations Organisation).

Naigawad sa kanilang mga naulilang pamilya ang kanilang mga medalya ng parangal at pasasalamat sa kanilang serbisyo.Kasapi si Kapitan Conrado Yap bilang komander ng Pang- sampung Batalyon ng Hukbong Mandirigma (10th BCT Combat Team). Nagsilbi din siyang pinuno ng platun na nasa pangangasiwa noon ni Tenyente Jose Artiaga, Jr.

Nakalahad sa dokumento ang pangilala sa mga nagawa ni Kapitan Yap ang mga sumusunod na naisulat noong ika14ng Disyembre, 1951):“…Ang Presidente ng Estados Unidos ng America, sa ilalim ng mga probiso ng “Act of Congress” na naaprobahan noong ika 9 ng HULYO, 1918, ay buong pagmamapuring maggagawad ng Bantog na Krus ng Serbisyo (Distinguished Service Cross) (Posthumously-sa ala-ala)kay Kapitan Conrado D. Yap, ng Hukbong Militar ng Pilipinas, para sa kanyang kakaibang kabayanihan sa mga operasyong militar laban sa mga armadong kaaway ng Liga ng mga Nasyon habang siya’y naninilbihan sa Ika-sampung Batalyon ng Hukbo ng mga Mandirigma, ng Puwersang Ekspedisyonarya ng Pilipinas (Philippine Expeditionary Force) sa Korea, sa bakbakan laban sa mga kaaway sa Yuctong, Korea noong ika 22 at 23 ng Abril, 1951…

Isang bihag ng digmaan ang naipadala sa isang pook na nagngangalang Baofeng sa siyudad ng Pingdingshan. Ang lugar na ito ay sakup ng probinsiya ng Henan sa Tsina. Si Uchida Kanji ay nasa destino noon bilang opisyal sa lugar na Lushan.

Noong dumating ang bihag na Tsino sa garison ng mga Hapon, pinaupo ng opisyal na Hapon ang bihag sa opisina ng naatasang opisyal na pinuno ng garison.Noong dumating ang gabi, nagpakuha si Uchida Kanji ng pagkain para sa bihag mula sa kusina ng kampo. Ang pagkaing pinakuha niya ay kagaya ng kanyang sariling pagkain bilang opisyal. Habang sinasabihan ni Kanji ang bihag na tikman muna lang niya ang pagkain at baka may lason iyon, isinabay din niyang pinaluwagan ang posas sa mga kamay ng bihag.

Napansin ni Kanji na parang nagutom nang husto ng ilang araw ang bihag dahil mabilis niyang nilunok ang pagkain nang wala nang nguya-nguya pa.Sa sumunod na araw , naghintay si Uchida ng utos at instruksiyon mula sa opisyal na nasa itaas niya at habang siya’y naghihintay, nang-atas siya ng guwardiyang magbantay sa bihag sa gabi upang hindi ito makatakas. Binabalaan din niya ang bihag na huwag na huwag siyang magtangkang tumakas.

Sa sumunod na umaga, nakatanggap ng bilin si Uchida mula sa Unang Tenyente sa itaas niya. Ibinilin sa kanya na kailangan niyang patayin ang bihag.Naisip ni Unchida na kapag dalhin niya ang bihag sa sulok ng pook, masisilayan ng mga residente na mga sibilyan ito. Makikita nila ang kanyang isasagawa. Ang pook na iyon ay teritoryo ng mga kalaban sa mga nakaraang buwan bago naokupahan ng mga sundalo ito ng Hapon. Sa gayun, malaki ang posibilidad na mayroong sundalong kalaban na nagpapanggap na sibilyan sa mga nakatira sa pook.

Natanto ni Uchida na kung papatayin niya ang bihag, ito ang magiging dahilan na titindi ang pagkamuhi ng mga taga pook na iyon sa mga sundalong nakadestino doon. Sa mga panahon na iyon, bumibilang ng limampu sina Uchida kasama ng ibang mga sundalong Hapon na naroroon at nasa ilalim ng Tenyente sa garison ng Baofeng. Ang mga sundalong ito ay mga naihiwalay sa kani-kanilang mga grupo dahil hindi na sila makakayang makipagdigmaan.Dagdag pa doon, iyong tatlong naatasang mga opisyal nila, pati na si Uchida ay mga kalalabas lamang sa ospital dahil sa kanilang mga pinsalang natamo sa pakikipagdigmaan. Sa totoo lamang, wala sila sa kundisyon na lumaban.Dalawa sa mga bihag ang Koreano at isa sa kanila ang hindi nakakapagsalita ng salitang Hapon. Sa kanilang pagpunta noon sa kabayanan, ang unang bihag ay naisakay sa kariton na hinihila ng kabayo.

Marami sa mga nakatira sa pook na nakalinya sa tabi ng daan, ang nakakita kina Uchida at sa mga bihag na hawak nila. Malinaw ang pagkapoot sa mga mata ng mga mamamayan na nakatingin kina Uchida.

Listen to the podcast for the full story