Het zal de gemiddelde burger worst wezen. Maar hoe mysterieus het ook klinkt, het besluit waar de coalitie op het moment zo verdeeld over is kan grote gevolgen hebben. Het kan namelijk zo maar zijn dat er weer bezuinigingen aankomen, terwijl de economie draait als een tierelier en er een flink overschot staat op de Rijksbegroting.

Wat is er aan de hand? Aan het begin van een nieuwe regeerperiode spreken de nieuwe coalitiepartijen met elkaar af hoeveel geld er de komende vier jaar maximaal uitgegeven mag worden: het begrotingskader. Binnen dat kader kunnen de partijen naar hartenlust schuiven met geld. Zolang het maximum maar niet wordt overschreden. Het belangrijkste gevolg is dat eventuele tegenvallers gecompenseerd moeten worden door bezuinigingen op iets anders. Extra geld lenen om onvoorziene kosten te dekken is niet toegestaan. Het systeem is bedacht als zelfverdediging tegen politici die zonder externe dwang nooit zullen stoppen met het uitgeven van geld dat er niet is.

Op de begroting staat onder de streep van inkomsten en uitgaven het begrotingstekort. Of op dit moment dus: een overschot. Dat is het saldo. Is er een overschot, dan daalt de staatsschuld. Is er een tekort, dan stijgt de schuld. Nu heeft Rutte III anders dan Rutte II - vorige zomer besloten om de gaswinning gewoon op de begroting te zetten. Dus binnen de kaders en niet in het saldo. Rutte II deed dat expliciet niet en trok de gasinkomsten af van het begrotingstekort. Rutte III zette het wel op de begroting, omdat het nieuwe kabinet ervan uitging dat ze vier jaar lang dezelfde hoeveelheid gas zouden winnen. Ze dachten dus te kunnen rekenen op een stabiele inkomstenbron. En alle reguliere inkomsten horen in de begroting, dus ook de gaswinning.

Maar toen kwam de nieuwe aardbeving in Zeerijp. En het besluit om te stoppen met de gaswinning. Er verdwijnt op termijn ongeveer 2 miljard euro per jaar aan inkomsten. Omdat die inkomsten binnen de kaders staan, moeten de kosten dus ergens anders op de begroting gedekt worden. En daar draait het meningsverschil over. De ene partij is bang voor tweestrijd in het land als er voor Groningen bezuinigd wordt op Defensie en Onderwijs. Maar andere partijen zijn rechtlijniger: we hebben nu eenmaal minder inkomsten, en dus kunnen we ook minder uitgeven. De ChristenUnie wil de gasinkomsten dus alsnog van de begroting halen, VVD en CDA liever niet. Helemaal ingewikkeld wordt het omdat er niet alleen minder inkomsten zijn vanwege het stoppen met Groningen, maar ook meer uitgaven. Zo loopt de schade-afhandeling van de bevingen en het versterken van de gebouwen straks via de girorekening van minister Wiebes. En dan moet er ook nog geïnvesteerd worden in nieuwe gasinfrastructuur voor de import van Russisch gas.

Het is minister Hoekstra van Financiën die op dit moment zijn hoofd breekt over een oplossing. Het is mogelijk dat hij binnenkort het Journaal haalt met de zin: We laten de gaswinning in het saldo lopen. Dat is Haags voor: we hebben geen zin om te bezuinigen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is druk in de wandelgangen van het Binnenhof. Verslaggevers moeten nummertjes trekken bij de deuren van woordvoerders van de nieuwe coalitiepartijen. Het Grote Lekken over het regeerakkoord, dat komende week wordt gepubliceerd, is begonnen. En zoals dat gaat met lekken: het is een aanbod-gestuurde markt. De pers krijgt alleen te horen wat de partijen kwijt willen.

Zo stond er vanochtend een verhaal in de Volkskrant over de loondoorbetaling bij ziekte. Kleine werkgevers gaan het tweede jaar loondoorbetaling straks mogelijk collectief financieren. En er zou een 'stimulering' aankomen voor het aannemen van vaste krachten. Klinkt als goed nieuws: werknemers kunnen met wat ondersteuning uit Den Haag hopen op een contract en kosten en risico's dalen voor werkgevers.

Maar het slechte nieuws wordt niet gelekt door de regeringspartijen. Terwijl dat er wel is. Waarschijnlijk. Niemand aan het Binnenhof wil het bevestigen, maar in de 'Polder' verwachten werknemers en werkgevers geen duidelijke teksten over de problemen van de zzp'ers. Een bron bij werkgevers heeft het over 'denkrichtingen' en 'het activeren van processen'. En dat terwijl de tijd tikt. Na de afschaffing van de VAR ontstond er grote onrust op de arbeidsmarkt. Bedrijven wisten niet meer of ze nog met zzp'ers konden werken. Het nieuwe systeem van modelovereenkomsten nam de zorgen niet weg. En in afwachting van een oplossing werd de controle op schijnzelfstandigheid opgeschort. Tot twee keer toe.

De nieuwe deadline is nu 1 juli 2018. Vanaf die datum kunnen bedrijven en zzp'ers boetes krijgen als ze de zzp-wetgeving misbruiken door de regels over vaste contracten te omzeilen. Voor die tijd moeten er nieuwe definities komen over wat een zelfstandige nu eigenlijk is en wanneer zelfstandig werken mag en wanneer niet.

Om de deadlines te halen moet er in het regeerakkoord meer staan dan 'vage teksten'. Maar de vrees is dat het inderdaad weinig concreet zal zijn. Het 'proces komt op de rails', meer is het niet. Er komt mogelijk een arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen. Maar meer niet. De kern van het probleem blijft dat er geen werkbare juridische definitie gevonden is voor het verschil tussen een werknemer en een zelfstandige.

Het wreekt zich nu dat werkgevers en werknemers het zelf ook niet eens konden worden over een hervorming van de arbeidsmarkt. Want de zzp-problemen staan niet op zich. Ze hangen samen met de toekomst van het vaste contract en de rechten van flexwerkers. Zolang er geen visie is op de arbeidsmarkt van de 21ste eeuw die door de bonden en de werkgevers gesteund wordt, is er ook geen oplossing voor de zzp'ers.

Vandaar dat in de Polder verwacht wordt dat het regeerakkoord zal bestaan uit ambities om te komen met oplossingen en een hernieuwd verzoek aan FNV en VNO-NCW om opnieuw te gaan praten. En tot die tijd zal de deadline voor het handhaven op schijnzelfstandigheid nog wel een paar keer worden verlengd.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mark Rutte heeft de afgelopen jaren de het zwijgen tot een kunst verheven. De radiostilte die al maanden rond de formatie hangt is het hoogtepunt van een tactiek die hij al jaren voert. Zodra een probleem ingewikkeld, onoverzichtelijk en langdurig wordt, sluit Rutte de deuren. Bijna niets komt naar buiten, hoe hard de pers ook staat te beuken.

Het gesloten front is een van de pijlers geweest onder het succes van de coalitie met de PvdA. Het systeem van zwijgzaamheid en een perfect geënsceneerd publiek optreden werkt alleen als het aantal spelers beperkt is en iedereen het belang van samen optrekken deelt. Maar dat wordt als het nieuwe kabinet straks op het bordes staat anders.

Niet twee, maar vier spindoctors die op de wandelgangen hun versie van de werkelijkheid verkopen. Niet twee, maar vier fractiespecialisten die elk willekeurig dossiers de geheime achtergronden kunnen lekken. Niet twee, maar vier partijen die geen van allen de verkiezingen willen verliezen en ervoor moeten zorgen dat zij de oorlog in de beeldvorming winnen.

En dat is goed nieuws voor journalisten die openheid van bestuur eisen waar politici de zaak gesloten willen houden. Nu al is het in de gangen van het Kamergebouw drukker dan onder het vorige kabinet. De wandelingen worden langer. Meer hoeken van het gebouw moeten bezocht worden. Er wordt meer gefluisterd en gelekt.

Maar er is ook een gevaar. Als vier spindoctors in plaats van twee hun versie van de werkelijkheid geven, heb je als verslaggever vier werkelijkheden in plaats van twee. Wat is de waarheid? Normaal kijk je waar de overlap zit tussen wat de spindoctors zeggen. Maar hoe meer versies, hoe kleiner de overlap.

En dus neemt niet alleen het lekken toe straks, maar ook de hoeveelheid ruis en desinformatie. De pers staat niet per se sterker in die chaos, want zonder feiten kun je geen verslag doen.

Een voorbeeld: Ik probeerde afgelopen week uit te zoeken wanneer de formerende partijen nou exact besloten het eigen risico niet te verhogen. Het besluit kwam naar buiten op de dag na Prinsjesdag. Maar is er niet al eerder over gesproken? Vóór Prinsjesdag? Dat zou pikant zijn, want dan had het besluit ook gewoon al in de begroting kunnen staan en was dat hele gedoe met de noodwetgeving niet nodig geweest. En wie zou voordeel hebben gehad bij het ophouden van het besluit tot na Prinsjesdag?

Ik ben er niet achter gekomen. De versies van de spindoctors verschillen te veel. Drie zeggen dat er al eerder over gesproken is. De vierde bestrijdt dat ten zeerste. Er is geen overlap. Geen feit en dus geen conclusie.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De vier onderhandelende partijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie besloten gisteren dat het eigen risico volgend jaar toch niet omhoog moet. Informateur Zalm vroeg minister Edith Schippers een spoedprocedure in gang te zetten om de stijging van het eigen risico te voorkomen. Eigenlijk had minister Schippers op het briefje van Zalm moeten antwoorden: 'Beste Gerrit, ik snap het probleem. Ik kijk uit naar het besluit van de Tweede Kamer.'

Want daar horen besluiten genomen te worden. Met debatten in de openbaarheid waar alle Kamerleden aan deel kunnen nemen. Nederland wordt niet geregeerd vanuit de voor het publiek afgesloten Stadhouderskamer waar de informateur nu al maanden de scepter zwaait. Zalm heeft een mandaat voor het formeren van een kabinet. Niet voor het als plaatsvervanger van de premier ministers aansporen om wetten te wijzigen. Dat de Kamer waar hij vergadert de Stadhouderskamer heet, betekent niet dat hij een stadhouder is.

Nederlanders hebben het niet zo op formaliteiten. Dat geldt voor de zakenwereld waar je je baas gewoon bij de voornaam noemt en dat geldt ook voor de politiek in Den Haag. We lossen liever een probleem pragmatisch op. Ook als het formeel eigenlijk een beetje gek is.

Maar zonder formaliteiten is het hek van de dam. Daags na het staatsrechtelijke novum, gecreëerd door de informateur, ziet Henk Nijboer van de PvdA zijn kans. Want als het zo makkelijk is om het probleem te omzeilen dat er geen missionair kabinet is, dan heeft hij ook nog wel wat wensen. Nijboer vraagt vandaag een tweede brief van formerende partijen. Of Zalm misschien ook nog even wil kijken naar 'de toeslagen, het kindgebonden budget en andere fiscale regelingen'. Deadline 15 oktober.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Door politiek verslaggever Laurens Boven

Drie maanden en 24 dagen later belt FNV-voorman Han Busker op een zondagavond inderdaad VNO-baas Hans de Boer met slecht nieuws. Er komt geen nieuwe deal over de arbeidsmarkt. Wat is hier gebeurd? Frustreert de PvdA via de vrienden van de vakbond de vorming van het nieuwe kabinet?

Het belletje van Busker aan De Boer is slecht nieuws voor de formatie van Rutte-III. Want zonder deal in de polder is de door de rechtse partijen gewenste hervorming van de arbeidsmarkt veel verder weg. Natuurlijk kunnen de formerende partijen zelf nieuwe regels over ontslag, ziekte en flexwerk opstellen. Maar dat is vragen om problemen: demonstraties en stakingen. En als de vakbonden dan ook nog een coalitie sluiten met de linkse partijen in de Kamer, dan kunnen ze het met zijn allen Rutte en diens 76-zetel-coalitie knap lastig maken.

Is dat dus wat er nu gebeurt? Heeft Asscher een sluwe list bedacht en een val opengezet voor Rutte? Zet Asscher nog voor het nieuwe kabinet rond is al een monsterverbond met de vakbonden in de steigers? Nee, er is absoluut geen afstemming geweest tussen de PvdA en de FNV over het besluit om de onderhandelingen te staken. De mensen die het kunnen weten ontkennen het me in alle toonaarden.

Natuurlijk, de Bond en de PvdA-leiding hebben veel contact. Asscher en Busker bellen veelvuldig. Asscher komt regelmatig langs op FNV-bijeenkomsten. Het nieuwe PvdA-Kamerlid Gijs van Dijk (ex-FNV-bestuurder) wordt continu bijgepraat over de gesprekken met VNO. De PvdA-politici adviseren de nog onervaren Han Busker over de Haagse onderhandelingstechnieken.

'Pas dingen aan, maar hou de kern overeind. Sluit alleen een deal als je je er goed bij voelt'. Dat was het advies van Asscher aan Busker. Asscher rekende op hem. In plaats van het smeden van een strategisch monsterverbond was Asscher met heel iets anders bezig. De FNV was niet de pion in een sluw oppositiespel van de PvdA-leider. De FNV was veel meer de laatste verdedigingslinie van de scheidend vice-premier.

De VVD maakt er geen geheim van dat het sociaal akkoord uit 2012 - in Den Haag noemen ze het de erfenis van Asscher - overboord gaat zodra er een meerderheid voor is. Het ontslagrecht moet soepeler. De loondoorbetaling bij ziekte moet korter. De WW natuurlijk ook. Als klap op de vuurpijl willen de liberalen de rol van de vakbonden beperken bij cao-onderhandelingen. Asscher wil dat allemaal voorkomen. Na de verloren verkiezingen was zijn laatste hoop gevestigd op de FNV. De onderhandelingen bij de SER tussen bonden en werkgevers moesten voorkomen dat Rutte zijn agenda zou kunnen uitvoeren. Een poldercompromis als dijk tegen een tsunami van rechts beleid.

Asscher moet nu omdenken. Zijn erfenis staat vol in de wind, omdat er geen poldercompromis mogelijk bleek. Was het strategisch monsterverbond tussen de linkse partijen en de bonden niet het oorspronkelijke doel, het kan wel het gevolgd zijn van wat er deze week gebeurde. Wat dat betreft is het opvallend dat uitgerekend eergisteren de eerste staking al aangekondigd werd. Op 5 oktober komen de basisschoolleraren demonstreren. Niet op het Malieveld, maar in het Zuiderpark. Dat is ook in Den Haag.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De partijen vragen namelijk een debat aan over het rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid over de middenklasse in Nederland. Dat ze nu gezamenlijk een debat aanvragen is een pril teken dat het linkse oppositieblok rond is en er straks zal staan, verklaart Boven.

Asscher bevestigde het aan Boven: De PvdA, GroenLinks en SP kunnen elkaar vinden op de onderwerpen bescherming en het behoud van de verzorgingsstaat. Ik vind het heel mooi dat we dat nu voortzetten. GroenLinks stuurde er gisteravond zelfs een persbericht over, benadrukt Boven.

Boven verwacht ook tijdens het reces nog meer linkse initiatieven, maar het wordt geen formele samenwerking, er wordt geen fusie van fracties of een gezamenlijk links akkoord besproken. Wel zoeken ze naar overeenkomsten op themas. Samen hebben ze 37 zetels, dat zijn er meer dan wanneer je je als drie partijen uit elkaar laat spelen, zegt hij.

Gek genoeg is het debat waarop Asscher de oppositierol pakt, precies het onderwerp waar hij als minister jarenlang verantwoordelijk voor was. Maar Asscher strijdt al jaren voor middengroepen die gevaar lopen en risicos lopen, zegt Boven. Flexibilisering, weinig vaste contracten, werkloosheid: dat verhaal vertelt Asscher al langer. Zelf zegt Asscher dat het helemaal niet raar is dat hij nu hiermee overstapt naar de oppositie. Dat was mijn agenda en is nog steeds mijn agenda. En hier wordt juist het verschil tussen links en rechts zichtbaar, laat hij aan Boven weten.

Als drie sociaal-economisch rechtse partijen niet een motorblok gevormd hadden, was Asscher misschien wel in het kabinet gaan zitten, zegt hij daarnaast. De afgelopen jaren kon hij als sterke PvdA tegenover de VVD een deuk in een pakje boter slaan. Nu kan hij dat met 9 zetels niet, dus kiest hij voor een oppositierol, legt Boven zijn argumenten voor de oppositierol uit.

Ook niet geheel onbelangrijk is de rol van D66 in dit geheel, zegt Boven. Die wordt nu door die drie andere linkse partijen in het rechtse blok geplaatst. En laat dat nou weer belangrijk zijn voor de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen van volgend jaar. Reken maar dat dit het verhaal van de linkse partijen wordt als het kabinet rond komt; ze gaan D66 op dit soort punten ervan langs geven; jullie zijn rechts geworden en daarom gaan wij jullie verslaan bij de gemeenteraadsverkiezingen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

19 September, dat is over 82 dagen. Maar voor de Haagse politiek is dat hetzelfde als overmorgen. Een politicus en een spindoctor van twee formerende partijen rekenen het aan de bar van het perscentrum Nieuwspoort voor me uit. Als je voor Prinsjesdag klaar wilt zijn, dan betekent dat dus dat het nieuwe kabinet de begroting moet presenteren. En omdat dat natuurlijk hun eigen begroting moet zijn (zonder de vingerafdrukken van de PvdA), schuift de deadline voor de formatie opeens anderhalve maand naar voren: begin augustus moet de begroting wel zon beetje af zijn, omdat het Centraal Planbureau en de Raad van State er nog overheen moeten.

We rekenen verder terug: voor een deal over de begroting begin augustus zijn zeker twee weken onderhandelingen nodig. Het nieuwe kabinet moet daar dus uiterlijk in de laatste week van juli aan beginnen. Dus een kabinet op Prinsjesdag, betekent dat 24 juli de formatiedeadline is. En laat dat nou exact de dag zijn waarop de onderhandelingen twee weken plat gaan voor de zomervakantie. Dat die nu al is ingeboekt, betekent dat informateur Gerrit Zalm geen seconde heeft overwogen ook maar te proberen om Prinsjesdag te halen.

En dat is eigenlijk te gek voor woorden. Iedereen zegt de hele tijd dat het zo ingewikkeld is, omdat de verschillen zo groot zijn. Maar is dat nou echt zo? Zijn VVD, CDA, D66 en de ChristenUnie nu echt zo extreem verschillend? Ik denk het niet.

Natuurlijk, ze willen verschillende dingen. Kijken anders aan tegen het leven (en de dood). Daarom zijn het ook verschillende partijen. Als individu is een D66'er een heel ander mens dan iemand van de ChristenUnie. Maar de combinatie van de vier is helemaal niet zo gek. Eigenlijk heel Hollands. Liberaal, christelijk en een tikje rechts van het midden. Een club mensen dus zoals er in de Nederlandse polders en steden miljoenen families wonen.

Iedereen kent wel die jaarlijkse familiefeestjes. Waar de van hun geloof gevallen neven een taartje eten met hun christelijke ooms en tantes. Waar opas en omas in hun luie stoel stilletjes terugverlangen naar het oude Nederland, waar een dubbele achternaam nog wat voorstelde en kleinkinderen nog gewoon trouwden voor ze gingen samenwonen. Waar een aangetrouwde zwager je tot vervelendst toe uitlegt hoe hij de fiscus ook nu weer te slim af was. Natuurlijk, er is altijd wel weer die atheïstische oom Alexander die ruzie zoekt met de gereformeerde tante Carola. Maar ja, zo is Alexander nu eenmaal. Waait wel weer over.

Natuurlijk, een kabinet is geen familie en er zijn wel degelijk belangentegenstellingen tussen groepen Nederlanders. Maar die groepen met tegengestelde belangen zitten niet bij Zalm aan tafel. Socialisten, milieumensen, dierenvrienden en populisten zijn buitengehouden. Laten we niet zo moeilijk doen: het zijn gewoon liberalen en christen-democraten. En sinds wanneer kunnen die niet met elkaar regeren?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De VVD-chefs nemen twee dagen nadat de tweede formatiepoging met GroenLinks is mislukt, hun collegas van de andere partijen de maat. Vooral natuurlijk die lastige types op links. Zijlstra zegt met een spottende lach:  Al die partijen die zeggen: ik wil niet in een regering. Eerlijk gezegd, ik snap er niets van!

Wat is een goed politicus? Die vraagt dringt zich op nu de Nederlandse politieke elite het al bijna 100 dagen niet lukt om ook maar een begin te maken met de formatie van een nieuw kabinet. Ze zitten vast in hun eigen gelijk, zegt men. De nieuwe generatie partijleiders zou anders dan hun voorgangers in de 20ste eeuw niet in staat zijn compromissen te sluiten. Als dat al zo is, hoe komt dat dan? Wat is er gebeurd met Polderland Nederland? Ik ga op onderzoek en wat blijkt: het ligt aan u en mij.

De theorie hebben de meeste Kamerleden wel op orde als ik ze in de wandelgangen vraag wat volgens hun een goed politicus is. Behalve de PvdA-ministers Jeroen Dijsselbloem die de vraag te abstract vindt en Bert Koenders die geen antwoord wil geven omdat hij denkt dat het een strikvraag is.

Volgens Elbert Dijkgraaf van de SGP is een goed politicus eigenlijk hetzelfde als een goed journalist: 'Degene die dingen signaleert op het moment dat je denkt "jongens, hier klopt iets niet."

Mona Keijzer van het CDA neemt haar taakopvatting letterlijk: 'Een politicus is in eerste instantie een volksvertegenwoordiger. Je moet je hier altijd realiseren voor wie je hier bezig bent.'

Maar daar zit natuurlijk ook meteen het probleem. Want als alle politici vooral hun eigen kiezers aan het vertegenwoordigen zijn, dan wordt het dus niets met het vinden van een compromis. 'Klopt', zegt Keijzer. En dus wordt een politicus een goed politicus door de eigen belangen te koppelen aan het algemeen belang. Elbert Dijkgraaf voegt toe: 'Als je op elke slak zout legt, wordt het nooit iets.' Maar dat is dus wel wat er is gebeurd: het zit vast op inhoudelijke meningsverschillen.

SP-leider Emile Roemer prijst de huidige generatie politiek leiders juist daarom: Omdat we nu politici zien die in staat zijn hun rug recht te houden. Je kunt niet alles overboord gooien. Dan geef je de politiek het stempel van niet te vertrouwen; ze doen zelf wel wat ze willen.

Maar helemaal vrijwillig is die standvastigheid niet. Als ik doorvraag komt de aap bij Roemer uit de mouw. In een opvallend moment van openheid erkent hij dat politici van nu niet eerlijker, ideologischer of standvastiger zijn dan vroeger. Maar wel banger. En super gestresst.

'Alles wat we hier doen staat binnen een paar seconden op de social media. Vroeger was er één NOS-journaal per dag. Nu is het permanente liveshow', zegt Roemer. 'Je wordt niet alleen afgerekend op standpunten, maar ook op performance.'

Politici zijn dus als laboratoriummuizen die hun kunstjes moeten doen terwijl meedogenloze onderzoekers klaar staan om een falend exemplaar onmiddellijk door de shredder te halen. En die meedogenloze onderzoekers dat zijn wij: de journalisten en de kiezers. Het is dus angst voor het Nederlandse publiek die de formatie doodslaat. En die angst is gerechtvaardigd. Het is de reactie op de genadeloosheid waarmee kiezers in maart de VVD en vooral de PvdA hebben afgedankt. Als we dus politici willen die weer risicos durven nemen, moeten we ze misschien wat meer geduld met ze hebben. Moet ook de bevolking weer leren te polderen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hij heeft er zowaar zin in om in de oppositie te zitten. Onze tijd komt wel weer, zei hij van de week tegen Amsterdamse partijleden. In een rond zaaltje in Amsterdam-Oost was het maandagavond een biechtsessie voor enkele tientallen PvdA'ers. Voor het eerst spreekt Asscher tijdens het politiek café De Rode Werf open over de fouten die zijn gemaakt de afgelopen jaren. Door hem, door zijn voorganger Diederik Samsom en eigenlijk door alle PvdA-ministers en Kamerleden.

Asscher schetst dat de ondergang van de PvdA niet het gevolg is van alleen een slechte campagne. Of alleen van de mislukte lijsttrekkersverkiezing. De fractie functioneerde jarenlang niet goed en de partij durfde geen risicos te nemen uit angst dat de coalitie niet bestand is tegen een eigen PvdA-geluid vanuit de Kamer.

'Ik denk dat zowel de ministers als de Kamerleden te weinig hebben laten zien van de strijd die we leverden. Dus je kunt een overwinning binnenhalen, maar als mensen niet hebben gezien hoe die bevochten is - met welke passie en idealen - dan komt er ook geen lof voor', sprak hij.

Kamerleden werden vanwege de coalitiebelangen kort gehouden en mochten weinig van zichzelf en hun idealisme laten zien. 'Misschien waren we wel te braaf soms. En dat Diederik niet toe kwam aan de rol die hij wilde spelen van een Rode Bolkestein, omdat er steeds een nieuwe crisis te beslechten was.'

De campagne was te kort om het tij te keren. 'De lijsttrekkersstrijd is niet goed geweest. Ik heb er zelf last van. Omdat er van mij nu een beeld is van een broedermoordenaar met een bebloede dolk in de hand. Dat vind ik ongelofelijk vervelend. Omdat ik zelf altijd probeer om op een goede, nette manier met mensen om te gaan.'

Lees ook: De implosie van de PvdA

Van het campagnevoeren zelf heeft Asscher niet genoten. Met veel zelfironie schetst hij de spanning waar hij in terecht kwam voor de tv-debatten: 'Stel je een tv-debat voor. Er kijken 3 of 4 miljoen mensen naar. Je staat heel slecht in de peilingen, op een historisch dieptepunt. Ik neem u mee in wat voor adviezen je dan krijgt. Het eerste is: gewoon jezelf zijn. Het tweede: zorg dat je aanvalt! Maar val nooit een linkse partij aan. Dat zijn onze vrienden. Val ook nooit de VVD aan, want daar heb je vier jaar mee geregeerd. Laat zien dat alles anders wordt, maar wees ook trots op alles wat je hebt gedaan. Heel veel succes!'

Lees ook: Felix Rottenberg: 'Campagne Asscher is niet goed gegaan'

Asscher geeft zichzelf acht jaar om de sociaaldemocraten weer tot leven te brengen. Hoe weet hij nog niet. Er is al een vernieuwingsbeweging ontstaan die op zoek is naar nieuwe inhoud, nieuwe toon en nieuwe vormen van politiek bedrijven. Volgende maand is er een eerste toekomstfestival. De druk is groot, want binnen een jaar zijn de gemeenteraadsverkiezingen en een nieuwe nederlaag kan de doodsklap zijn voor de 70 jaar oude partij.

Lees ook: 'PvdA moet nadenken over bestaansrecht'

Een ding wil Asscher in ieder geval niet: een eigen niche zoeken. Hij gelooft heilig in een brede linkse volkspartij en zegt met een sneer naar de Partij voor de Dieren, DENK en 50-Plus: 'Ik denk dat er wel degelijk weer een moment kan komen voor een partij die niet alleen voor de diertjes is. Of alleen voor de moslims. Of alleen voor de ontevreden-koopkracht-50-plussers, maar die verschillende belangen vertegenwoordigt vanuit idealen.... Een tijd dat mensen zeggen: Dat is hip; dat is cool. Dat is iets nieuws. Daar wil ik bij horen. En dan blijkt die partij al te bestaan. Dat zijn wij!'

Voor de nieuwe generatie politici is Asscher op zoek naar idealisten die niet op zoek zijn naar een goed betaalde bestuursfunctie. Want die heeft de PvdA voorlopig toch niet in de aanbieding. Gezellig moet het worden, met veel ruimte voor mensen met eigen ideeën: 'Als er nou één moment is waarop je een beetje risico kan nemen dan is het nu!'

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Rutte en de Stemwijzer van ProDemos zullen wel nooit echt vrienden worden. In 2006 kreeg hij voor lopende cameras het advies om op D66 te stemmen. Het bleek een fout in de software. Maar toch: pijnlijk. En nu 11 jaar later dit. De meest conservatieve christenen die rond lopen in het parlement blijken volgens de computer de natuurlijke bondgenoot van de eerste liberale premier in 100 jaar?

Rutte is inderdaad een allemansvriend. Hij laat zich niet door ideologische barrières tegenhouden en sluit links en rechts coalities. Voor hem is politiek het praktisch oplossen van praktische problemen. Ook met de SGP sloot hij al deals. Hij noemt de partij die door de rechter moest worden gedwongen om ook vrouwen op de kieslijsten toe te laten een leuke partij met leuke mensen. De premier kwam zelfs naar een congres voor de SGP-jongeren. En nu heeft de software van Prodemos dus berekend dat alle vriendelijkheid ook geleid heeft tot ideologische toenadering. Merkwaardig.

Een D66-Kamerlid dat ik daags later er naar vraag, grijpt het dan ook meteen aan om Ruttes VVD in de hoek te drukken: Ze zijn niet meer liberaal, maar conservatief. De berekening van de software als campagne-argument: stem op D66 als je liberaal bent, want de VVD is het niet.

Ondertussen zijn de VVD-ers op het Binnenhof verbaasd over de veronderstelde band met de orthodoxe SGP die pleit tegen abortus, tegen de godsdienstvrijheid en traditioneel voor de doodstraf is. `Ik ben nog altijd zeer liberaal`, zegt een VVD-Kamerlid. Een veelgehoorde verklaring: de stemwijzer vraagt bijna alleen maar naar sociaaleconomische stellingen. En omdat ook de SGP een ondernemerspartij is, liggen VVD en SGP daar dicht bij elkaar. Waren ook andere onderwerpen behandeld, was het anders geweest.

Dat erkent ook de maker van het programma: het zijn maar 30 stellingen en dat is te weinig om een goed beeld te geven van waar partijen ten opzichte van elkaar staan. Maar, vraag ik hem, hoe kan het dan dat de linkse partijen wel netjes bij elkaar zitten? Bij iemand met een 100% PvdA-advies komen GroenLinks, de SP en D66 in de top 5. Klopt de Stemwijzer dan wel? Het is geen advies. Mensen moeten niet naïef zijn.

En dat is leerzaam nu de hele wereld zijn mond vol heeft over nepnieuws. Blijf zelf nadenken en hoedt u als liberaal voor een te christelijk computeradvies. En andersom ook natuurlijk.

See omnystudio.com/listener for privacy information.