Lestin

Við skoðum glænýjan lista yfir bestu kvikmyndir 21. aldarinnar hingað sem birtist á vefiritinu Hugrás í byrjun vikunnar. Tæplega 150 álitsgjafar komu að gerð listans. Við setjumst yfir listann með Birni Þór Vilhjálmssyni, dósent í kvikmyndafræði við Háskóla Íslands og öðrum hvatamanninum að listanum.

Eins og margir aðrir er Eiríkur Örn Norðdahl að velta fyrir sér merkingu regnbogafánans þessa dagana. Hann flytur pistil um regnboga og umburðarlyndi.

Nýlega kom út bókin Famesick, sjálfsævisaga Lenu Dunham sem er þekktust fyrir að gera hina goðsagnakenndu sjónvarpsþætti Girls. Lóa segir frá bókinni og bókaspjalli með Dunham sem hún mætti á í London um helgina.

Nokkrir kennarar við Menntaskólann við Sund taka sig til og skipuleggja hinn fullkomna glæp, þeir ætla að ræna nemendafélagið. Það er grunnhugmyndin í nýjum íslenskum grínþáttum Hæst á Sjónvarpi Símans. Sjónvarpsgagnrýnandi Lestarinnar Brynja Hjálmsdóttir rýnir í þættina.

Við fræðumst um nýja íslenska hljóðbókaveitu, Sagnaland, sem ætlar að borga rithöfundum betur en samkeppnisaðilinn Storytel, ekki að fara í samkeppni við forlögin og ekki leyfa neina gervigreindarlesara á veitunni.

Á sunnudag eru 40 ár frá kjarnorkuslysinu í Tsjernobyl. Við ræðum hina mögnuðu bók, Tsjernobyl-bænin eftir Svetlönu Aleksíevítsj sem kom út árið 2021 í íslenskri þýðingu Gunnars Þorra Péturssonar.

Í nokkrar vikur hefur Lóa verið að ræða við fólk um ástina og ástarleit á stafrænum tímum, í innslögunum ástin á tímum Tinder. En hver voru lögmál ástarinnar í kringum aldarmótin 1900. Sigriður Kristín Þorgrímsdóttir sagnfræðingur, skrifaði bókina Piparmeyjar - Fröken Thora og saga einhleypra kvenna á Íslandi sem er að miklu leiti byggð á bréfaskriftum Thoru Friðriksson (1866 – 1958) til systur sinnar. Systirin Ida var gift og átti börn en Thora var yngsta systirin og hafði það hlutverk að annast aldraða foreldra sína, sem var algengt hlutskipti yngstu systra. Hennar draumar og þrár urðu að víkja fyrir hag stórfjölskyldunnar. Sigríður er gestur í 8. þætti af Ástinni á tímum Tinder, sem við gætum nú kallað Ástin fyrir tíma Tinder.

Svo pælum við í tónlist og tímanum. Bjarni Daníel færir okkur innslag þar sem um eitt þekktasta lag bandaríska trompetleikarans og djassöngvarans Chet Baker og hvernig það hefur haft mótandi áhrif hann á þremur ólíkum augnablikum á ævinni.

Og svo rifjum við upp goðsagnakennda tónleika Chets Baker í Reykjavík árið 1985. Við heyrum brot úr gömlum þætti eftir Vernharð Linnet þar sem hann ræðir við einn skipuleggjanda tónleikanna, Jónatan Garðarsson, og hljóðfæraleikarana þrjá sem léku með Baker: Kristján Magnússon, Svein Óla Jónsson og Tómas R. Einarsson.

Á næstu árum er óhjákvæmilegt að einhver muni þróa stórhættulega ofur-gervigreind. Það er spurning upp á líf og dauða hver það er sem muni stjórna þessari tækni. Sam Altman vill að við treystum honum fyrir því. Það eru þó ekki allir sammála því að stórhættulega ofur-gervigreindin sé óhjákvæmleg og finnst jafnvel önnur vandamál af völdum gervigreindar meira aðkallandi að leysa. Um þetta er fólk innan gervigreindargeirans ekki sammála.

Altman er kurteis, strákslegur og hefur sakleysislegt yfirbragð. Hann hefur á undanförnum árum orðið að andliti gervigreindarbyltingarinnar, hann er maðurinn á bakvið OpenAI og spjallmennið ChatGPT. Hann hefur verið kallaður mannætukóngurinn af læriföður sínum.

Efni sem við studdumst við við gerð þáttarins

Bækur

The Optimist: Sam Altman, OpenAI, and the Race to Invent the Future (2025) eftir Keach Hagey

Empire of AI (2025) eftir Karen Hao

Viðtöl

Dario Amodei hjá New York Times - https://www.youtube.com/watch?v=N5JDzS9MQYI&t=1671s

Sam Altman hjá Lex Fridman - https://www.youtube.com/watch?v=L_Guz73e6fw

Eilezer Yudkowsky hjá New York Times - https://www.youtube.com/watch?v=2Nn0-kAE5c0&t=1205s

Greinar og blogg

Blogg Sam Altman - https://blog.samaltman.com/2279512

https://openai.com/charter/

New Yorker grein um Sam Altman - https://www.newyorker.com/magazine/2026/04/13/sam-altman-may-control-our-future-can-he-be-trusted

Yfirleitt heyrum við mikið um ókosti synda og slæmra lasta, en í pistli sínum í dag telur Eiríkur Örn Norðdahl upp kosti lastanna.

Something Very Bad is Going to Happen er nýr brúðkaupshryllingur á Netflix. Sjónvarpsgagnrýnandi Lestarinnar Brynja Hjálmsdóttir tekur þá fyrir.

Við rifjum líka upp afdrifaríka strætóferð í Lestinni fyrir rúmum tveimur árum síðan, þegar við hittum skáldið og bókasafnarnn Guðmund Arnfinnsson eða Munda.

Hljómsveitin Angine de poitrine hefur vakið furðulega mikla athygli að undanförnu fyrir dansvænt míkrótóna-stærðfræðirokk og skringilega doppótta búninga. Í popplagakrufningu Lestarinnar sökkvum við okkur ofan í slagarann Sarniezz og kryfjum til mergjar.

Ryan Gosling er geimfari í Project Hail Mary og hefur myndin notið gríðarlegra vinsælda. Kolbeinn Rastrick er ómyrkur í máli í gagnrýni sinni um myndina.

Og undir lok þáttar rifjum við upp feril suðurafrísku poppdrottningarinnar Miriam Makeba.

Hvers vegna er svona óþægilegt að fara að spjalla, ódrukkinn, við sæta ókunnuga manneskju á almannafæri? Er það útaf því að við eigum að vera á Tinder eða er það útaf því að það er samfélagslega ekki viðurkennd hegðun á norðurlöndum. Við ræðum við einhleypan, gagnkynhneigðan mann í Berlín, Gunnar Örn Stephensen.

Framkoma Kanye West síðustu misseri hefur verið einhvers konar lifandi gjörningur. Svo segir Davíð Roach Gunnarsson tónlistargagnrýnandi Lestarinnar. Hann ætlar að rýna í tólftu breiðskífu brjálaða snillingsins Kanye West, Bully.

Við fáum svo dóma um tvær mjög ólíkar nýjar íslenskar kvikmyndir. Undir Ísnum er spennumynd með strákunum úr popptónlistarhópnum Tónhylur í aðalhlutverki, en Jóhanna af Örk er tilraunakennd mynd eftir Hlyn Pálmason.

Við kynnum okkur sögu fyrstu íslensku útvarpsstöðvarinnar H.F. Útvarp sem Otttó B. Arnar kom á fót fyrir 100 árum síðan, en útsendingar hófust í mars 1926. Við kíkjum á sýningu í Loftskeytastöðinni þar sem þessari sögu eru gerð skil. Viðmælendur eru þau Anna Diljá Sigurðardóttir, sýningarstjóri, og Sigurður Harðarson rafeindavirki og útvarpsáhugamaður.

Þekkiru einhvern heterópessimista? Hvernig gengur á Tinder? Er kominn tími til að leggja öppin frá sér og velta því fyrir sér hvort þetta sé yfirhöfuð þess virði?

Í þætti dagsins ræðum við við Emblu Ýr Teitsdóttur, sem hefur komist að því að önnur lífsformúla henti sér. Hún hefur lokað Tinder fyrir fullt og allt.

Undir lok þáttar fáum við pistil frá Eiríki Erni Norðdahl, sem fékk Macintosh borðtölvu 17 ára gamall.

Það er yfirleitt spennuþrungið andrúmsloft þegar styttist í Feneyjatvíæringinn, líklega nafntoguðustu myndlistarhátíð heims. Nú er aðeins einn mánuður í að hátíðin hefjist 9. maí en hún stendur fram í nóvember, og allt virðist á suðupunkti. Pólitíska ástandið í heiminum hefur smitast inn í hátíðina þetta árið svo um getur: Ísrael, Rússland, Ameríka og já svo er aðalsýningarstjórinn dáinn. Við fjöllum um myndlist og pólitík í Feneyjum í Lest dagsins og ræðum við Ólaf Ólafsson myndlistarmann um hátíðina.

Einar Már Jónsson sendir svo pistil frá París. Hann er að máta forngrísku hugtökin hubris og ate við samtímann.