پیش از شروع جلسه گفتگویی درباره یکی از نسخه‌های خطی رساله موش و گربه عبید زاکانی بین مهرزاد و علی اصغر درگرفته بود که چون حدس زدم شاید برای بعضی جالب باشد حذف نکردم

چند بابی که در این نشست خواندیم بر روی دربار سلطان و تشریفات و لوازم آن تمرکز داشتند. فصل کوتاه شانزدهم ضرورت وکیل خاص را گوشزد می‌کند که به نوعی مدیر داخلی دربار بوده و مسائل مطبخ و سراها و حواشی را رتق و فتق می‌کرده. فصل هفدهم درباره ندیمان پادشاه است و شرح وظایف‌شان و بعضی از تشریفات حضورشان. فصل نوزدهم و بیستم درباره «مفردان» و سلاح‌های مرصع و زینتی بارگاه است و تاکید می‌کند که سلطان نباید خود را از این تشریفات بی‌نیاز بداند و باید متناسب با شان مملکت ساز و برگ زینتی داشته باشد.

بعد از این چند فصل درباره تشریفات بارگاه، فصل بیست و یکم به احوال و روش رسولان می‌پردازد و حکایت جالبی هم از خود نظام الملک ذکر می‌کند که چطور سفیر خان سمرقند با دیدن انگشتری که خواجه در بازی شطرنج برده بود و در دست راست کرده بود به اشتباه افتاد و خیال کرد که او رافضی است.

فصل سیزدهم که درباره ضرورت جاسوس گماشتن در مملکت و خبرداشتن شاه از جزئیات اوضاع دوست و دشمن است، با دو حکایت نسبتا طولانی تزيین شده است از عضدالدوله دیلمی و سلطان محمود غزنوی و قاضیان خیانتکارشان. در حکایت اول عضدالدوله به واسطهٔ یکی از جاسوسانش خبردار می‌شود که قاضی بغداد دو آفتابه پر از طلا از جوانی امانت گرفته و پس نمی‌دهد و با حیله‌ای قاضی را رسوا می‌کند. در حکایت دوم منهیان و جاسوسان نقشی ندارند ولی باز هم قاضی دو کیسه سر به مهر طلا از کسی امانت گرفته و وقتی پس داده کیسه‌ها پر از مس بوده. سلطان به حیله‌ای رفوگری که این کار را کرده پیدا می‌کند و او بر علیه قاضی شهادت می‌دهد.

فصل‌های چهاردهم و پانزدهم هر کدام یک پاراگراف بیشتر نیستند. اولی اشاره می‌کند که سلطان باید پیک‌های آماده در فواصل بگمارد تا خبرها به او سریع برسند و دومی درباره فرمان‌هایی است که در حال سرخوشی و مستی صادر می‌شوند.

بخشی از باب دهم را در نشست قبل خواندیم. در این جلسه از میانه‌ی حکایت سلطان محمود و دزدان کوچ و بلوچ شروع می‌کنیم که چطور نماینده سلطان اول دزدان را با سیب سمی مسموم کرد و سپس عامل کرمان بر خانه‌هایشان تاخت و نابودشان کرد. در انتهای باب نظام الملک انتقادی از سلجوقیان می‌کند که چرا مانند شاهان پیش از خود به کار گماشتن منهیان اهتمام ندارند و حکایتی هم از الپ ارسلان در این باره نقل می‌کند فصل یازدهم درباره بالا بردن احترام فرمان‌های پادشاه است و این که حاکم چطور باید رفتار کند که زیردستانش به حکمش احترام بگذارند و کسی را که از حکمی سرپیچی کرد چگونه باید مجازات کند خصوصا تاکید می‌کند که مجازات کردن به عهده پادشاه است و زیردستان او حق ندارند حتی غلام زرخریدشان را مجازات کنند. در این باره دو حکایت یکی از سلطان محمود غزنوی و یکی از خسرو پرویز نقل شده است. فصل دوازدهم یک پاراگراف بیشتر نیست و تاکید می‌کند که سلطان نباید بگذارد غلامانی که از درگاه به کاری می‌روند بیشتر از حق خود از مردم چیزی بگیرند.

کلمهٔ جُعل به معنی مزد و رشوه در این فصل برایمان تازگی داشت.

 

#سیاستنامه #تاریخ #تاریخ_ایران #سیاست_نامه# #نظام_الملک #ادبیات_فارسی #کتاب_صوتی #ایران #فارسی #سلجوقیان

کار من بالا نمی‌گیرد در این شیب بلادر مضیق حادثاتم بستهٔ بند عنامی‌کنم جهدی کزین خضرای خذلان بر پرمحبذا روزی که این توفیق یابم حبذاصبح آخر دیدهٔ بختم چنان شد پرده درصبح اول دیدهٔ عمرم چنان شد کم بقابا که گیرم انس کز اهل وفا بی‌روزیممن چنین بی‌روزیم یا نیست در عالم وفادر همه شروان مرا حاصل نیامد نیم دوستدوست خود ناممکن است ایکاش بودی آشنامن حسین وقت و نااهلان یزید و شمر منروزگارم جمله عاشورا و شروان کربلاای عراق الله جارک نیک مشعوفم به تووی خراسان عمرک الله سخت مشتاقم تو راگرچه جان از روزن چشم از شما بی‌روزی استاز دریچهٔ گوش می‌بیند شعاعات شماعذر من دانید کاینجا پای بست مادرمهدیهٔ جانم روان دارید بر دست صباتشنهٔ دل تفته‌ام از دجله آریدم شرابدردمند زارم از بغداد سازیدم دوابوی راحت چون توان برد از مزاج این دیارنوشدارو چون توان جست از دهان اژدهاپیش ما بینی کریمانی که گاه مائدهماکیان بر در کنند و گربه در زندان سراگر برای شوربائی بر در اینها شویاولت سکبا دهند از چهره آنگه شوربامردم ای خاقانی اهریمن شدند از خشم و ظلمدر عدم نه روی، کانجا بینی انصاف و رضا

باب هشتم سیاستنامه کوتاه است و سلطان را نصیحت می‌کند که با علمای دین زیاد نشست و برخاست کند و مسائل دینی از آنها بیاموزد و در حضور او مباحثه و مناظره برگزار کنند. چند حدیث و یک حکایت کوتاه در باب مستجاب شدن دعای عمر بن عبدالعزیز هم در تایید این پیام ذکر شده‌اند باب نهم یک پاراگراف بیشتر نیست و تاکید می‌کند که سلطان باید کسانی را که به درستکاری آنها اعتماد تمام دارد به عنوان «مشرف» به همه گوشه و کنار مملکت بفرستد تا به کل جزئیات امور اشراف داشته باشد. باب دهم در ضرورت جاسوس و منهی داشتن و صاحب برید گماشتن در مملکت است و با حکایت طولانی‌ای از سلطان محمود و دزدان کوچ و بلوچ تزيین شده است که نیمی از آن را در این جلسه خواندیم و بقیه ماند برای نشست بعد.

 

#سیاستنامه #تاریخ #تاریخ_ایران #سیاست_نامه# #نظام_الملک #ادبیات_فارسی #کتاب_صوتی #ایران #فارسی #سلجوقیان

امیرحسین قاضی‌سعیدی قصیده اول از دیوان خاقانی را برایمان می‌خواند

باب ششم پادشاه را نصیحت می‌کند که چگونه باید عدل و داد را در کشورش برقرار کند و قاضیانی که نصب می‌کند چه ویژگی‌هایی باید داشته باشند و چطور دست قاضی باید قوی باشد و کسی گستاخی آن را نداشته باشد که از رفتن به محکمه قاضی سرپیچی کند. اشاره کوچکی هم به صلاحیت‌های خطیبان دارد ولی حکایت‌های این باب همه درباره قضا و قضاوت است.

این باب را امیرحسین قاضی‌سعیدی برایمان خواند

#سیاستنامه #تاریخ #تاریخ_ایران #سیاست_نامه# #نظام_الملک #ادبیات_فارسی #کتاب_صوتی #ایران #فارسی #سلجوقیان

باب پنجم، «اندر مقطعان و بررسیدن از احوال تا با رعایا چون می‌روند»، همانطور که از عنوانش پیداست به لزوم نظارت بر کسانی می‌پردازد که ملکی به اقطاع دارند و به نوعی واسطهٔ بین رعیت و خزینه شاه اند. اما حکایت طولانی‌ای که در این باب نقل شده است مستقیما به اقطاع و سهم مقطعان ربط ندارد و درباره عدل انوشیروان و دادورزی او در حق پیرزنی است که ملکش را والی آذربایجان به زور از او گرفته بوده است و بعد هم افسانه مشهور زنجیر عدل و خری که خود را به آن مالید. این باب را هم مانند باب‌های پیشین دکتر علی اصغر ابراهیمی وینیچه برایمان خوان

د #سیاستنامه #تاریخ #تاریخ_ایران #سیاست_نامه# #نظام_الملک #ادبیات_فارسی #کتاب_صوتی #ایران #فارسی #سلجوقیان

قسمت عمده‌ی این باب از سیاستنامه با عنوان «اندر عمّال و پرسیدن احوال وزیران و دبیران» به لزوم نظارت پادشاه بر زیردستانش می‌پردازد و عمده آن دو حکایت از بهرام گور است که پیش از این داستان‌شان را به نظم هنرمندانه نظامی در هفت پیکر خوانده‌ایم.

 

#سیاستنامه #تاریخ #تاریخ_ایران #سیاست_نامه# #نظام_الملک #ادبیات_فارسی #کتاب_صوتی #ایران #فارسی #سلجوقیان

سیاست‌نامهٔ خواجه نظام الملک کتابی است که خطاب به سلطان سلجوقی نوشته شده است تا اصول مملکت‌داری را به او یاد دهد. هر فصل درباره نکته‌ای از نکات کشورداری و اداره دربار و دیوانیان نوشته شده است. بعضی فصول بسیار کوتاهند و در یکی دو پاراگراف فقط نکته‌ای را شرح می‌دهند ولی اکثر فصل‌ها با ذکر حکایت‌ها و روایت‌ها از شاهان و پهلوانان معاصر و قدیم نکته را شرح و بسط می‌دهند. در نشست اول دکتر علی اصغر ابراهیمی وینیچه باب‌های اول تا سوم را برایمان می‌خواند.

 

#سیاستنامه #تاریخ #تاریخ_ایران #سیاست_نامه# #نظام_الملک #ادبیات_فارسی #کتاب_صوتی #ایران #فارسی #سلجوقیان