Người Thành Công

Vì sao Trung Quốc thống trị ngành đóng tàu toàn cầu?Chiếc xe đạp bạn đang dùng, bộ sofa trong phòng khách, món đồ chơi của con bạn, hay thậm chí cả chiếc ô tô gia đình – rất có thể chúng đã vượt muôn trùng đại dương trên một con tàu nào đó. Và những con tàu ấy, cũng như phần lớn hàng hóa chúng chuyên chở, nhiều khả năng được sản xuất tại Trung Quốc. Một thực tế rõ ràng: Trung Quốc hiện là quốc gia đóng tàu lớn nhất thế giới, vượt xa các đối thủ cạnh tranh. Nhưng làm thế nào một quốc gia từng chỉ nắm giữ một phần nhỏ thị trường lại có thể vươn lên thống trị một ngành công nghiệp mang tính chiến lược toàn cầu như vậy? Hành trình trở thành bá chủ đại dương của Trung Quốc ẩn chứa những câu chuyện thú vị về tầm nhìn, chiến lược và cả những biến đổi địa chính trị sâu sắc.

DISCORD - GÓC KHUẤT CỦA ỨNG DỤNG MIỄN PHÍ TỶ ĐÔDiscord – một cái tên đã trở nên quen thuộc với hàng trăm triệu người dùng trên khắp thế giới. Đây là một ứng dụng giao tiếp hoàn toàn miễn phí, không hiển thị quảng cáo, và cam kết không bán dữ liệu người dùng – ít nhất đó là những gì họ công bố. Thế nhưng, chỉ sau vài năm ngắn ngủi kể từ khi ra mắt, nền tảng này đã được định giá lên đến hàng tỷ đô la, vượt qua nhiều tên tuổi lớn trong làng công nghệ và thậm chí còn thẳng thừng từ chối lời đề nghị mua lại trị giá 12 tỷ đô la từ gã khổng lồ Microsoft. Điều gì thực sự ẩn chứa đằng sau thành công phi thường và có phần khó lý giải này? Làm thế nào một nền tảng tưởng chừng như "cho không" lại có thể sở hữu giá trị khổng lồ đến vậy? Hành trình vén màn bí mật về mô hình kinh doanh thực sự của Discord sẽ hé lộ những góc khuất đầy bất ngờ, phức tạp hơn nhiều so với những gì chúng ta vẫn tưởng.

Tại Sao Microsoft Thất Bại Liên Tục Nhưng Vẫn Là Kẻ Chiến Thắng?Microsoft dường như là một tập đoàn của những nghịch lý. Họ liên tục vấp ngã, tung ra những sản phẩm thất bại thảm hại: Internet Explorer, Microsoft Edge, Windows Phone, Teams trong giai đoạn đầu, Bing, Xbox One, và nhiều phiên bản Windows gây tranh cãi. Hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đô la đã bị lãng phí vào những dự án không thành công. Họ chi 8.5 tỷ đô la chỉ để mua Skype, rồi lại tự xây dựng một đối thủ cạnh tranh và cuối cùng đóng cửa chính Skype. Vậy làm thế nào mà một công ty với chuỗi thất bại dài dằng dặc như vậy lại có thể trở thành một đế chế trị giá 3 nghìn tỷ đô la? Rõ ràng, có một câu chuyện khác đang diễn ra phía sau bức màn những thất bại này. Bên dưới bề mặt của sự vụng về, Microsoft đã làm được điều gì đó hoàn toàn độc đáo. Đây là câu chuyện về cách Microsoft chiến thắng ngay cả khi họ dường như thất bại ở mọi mặt trận.

Tại sao người giàu ngày càng giàu?

Trong những năm gần đây, một điều kỳ lạ đang diễn ra trên toàn cầu. Trong khi hàng triệu người phải vật lộn từng ngày để mua một vỉ trứng hay một bịch sữa, thì ở phía bên kia của xã hội, tài sản của các tỷ phú lại không ngừng tăng lên – thậm chí tăng với tốc độ chưa từng thấy trong lịch sử. Hãy nhìn vào những cái tên như Elon Musk, Jeff Bezos, Mark Zuckerberg hay Sundar Pichai – những người đang đại diện cho sự giàu có không tưởng. Tổng giá trị tài sản của riêng bốn người này đã vượt qua 700 tỷ USD. Và cho dù thị trường chứng khoán có đôi lúc sụt giảm, thì với họ, mọi thứ vẫn đủ yên ổn để ngủ ngon mỗi đêm.Chỉ tám năm trước, khái niệm "centi-billionaire" – tức người sở hữu trên 100 tỷ USD – còn gần như không tồn tại. Nhưng đến năm 2025, theo danh sách tỷ phú mới nhất của Forbes, đã có đến 15 người cán mốc này, tăng vọt so với con số 6 người của năm 2023. Thậm chí, khi Forbes lần đầu lập danh sách vào năm 1987, họ phải chật vật mới tìm được hai người Nhật sở hữu khối tài sản tương đương 28 tỷ USD tính theo lạm phát. Còn bây giờ, với con số đó, bạn chưa chắc đã lọt nổi vào top 50.Thực tế là, giới siêu giàu không chỉ tiếp tục giàu lên – mà họ giàu nhanh đến mức chóng mặt. Riêng trong năm 2024, tổng giá trị tài sản của các tỷ phú toàn cầu đã tăng thêm 2.000 tỷ USD. Tốc độ này cao gấp ba lần so với tốc độ tăng trưởng của toàn bộ nền kinh tế thế giới. Một hiện tượng chưa từng có. Tồi tệ hơn, lần đầu tiên trong lịch sử nước Mỹ, tầng lớp giàu nhất hiện nay đang phải nộp thuế ít hơn cả người lao động.Câu hỏi đặt ra không còn là "tại sao bất bình đẳng lại tồn tại", mà là: điều gì đang diễn ra trong hệ thống để cho phép nó phát triển đến mức này? Vì sao người dân đang chật vật để duy trì bữa ăn hằng ngày, trong khi người giàu lại có thể kiếm thêm hàng trăm triệu đô mỗi ngày như thể không có gì xảy ra? Và nếu xu hướng này tiếp tục, điều gì sẽ xảy ra với nền kinh tế toàn cầu? Liệu tầng lớp trung lưu có biến mất hoàn toàn? Và làm sao để chúng ta có thể ngăn điều đó lại?

Tại sao các quốc gia nghiện nợ nần?Trên các bản tin tài chính, người ta thường nghe những con số khổng lồ về nợ quốc gia – hàng nghìn tỷ đô la được chi tiêu mà không ai hiểu rõ nguồn gốc. Nhưng thật ra, khái niệm "nợ quốc gia" không hề xa lạ. Ví dụ trong trường hợp của Mỹ, đó chính là tổng số tiền mà chính phủ trung ương – chứ không phải từng tiểu bang hay cá nhân – đang nợ. Trong giới tài chính, nó còn được gọi là nợ công, nợ chính phủ, hay nợ chủ quyền.Hãy tưởng tượng một người dân bình thường, khi không đủ tiền chi tiêu, họ có thể vay mượn từ ngân hàng hoặc người quen. Các chính phủ cũng vậy – họ vay tiền khi chi tiêu vượt quá khoản thu thuế mà họ thu được. Nhưng thay vì chỉ vay từ một nguồn duy nhất, chính phủ các nước thường vay từ nhiều đối tượng khác nhau: các quốc gia khác, các tổ chức tài chính lớn, và thậm chí cả chính công dân của mình.Ví dụ, khi nhắc đến nợ quốc gia của Hoa Kỳ, người ta chỉ đang nói đến khoản nợ mà chính phủ liên bang gánh chịu, chứ không bao gồm nợ của từng bang như California hay Texas. Mỗi bang ở Mỹ có thể tự vay tiền cho các nhu cầu riêng của họ – và khoản nợ đó hoàn toàn tách biệt khỏi nợ của liên bang.Không chỉ vậy, nợ quốc gia cũng không bao gồm các khoản nợ cá nhân. Những khoản vay như thẻ tín dụng, vay sinh viên hay vay mua nhà mà người dân đang gánh chịu, đều không được tính vào bức tranh nợ công của quốc gia. Vì vậy, con số nợ quốc gia bạn thường thấy trên truyền thông chỉ phản ánh phần "nợ tập thể" do chính phủ trung ương tạo ra – không phải là toàn bộ bức tranh tài chính của đất nước.Khi hiểu rõ điều đó, chúng ta mới có thể đặt ra câu hỏi quan trọng hơn: vì sao các chính phủ lại chọn con đường vay nợ, và điều đó ảnh hưởng đến nền kinh tế – và cả đời sống người dân – như thế nào? Đó sẽ là nội dung của chương tiếp theo.

Cú trượt dài của AcerAcer – một thời từng là biểu tượng của máy tính giá rẻ, chất lượng chấp nhận được, tràn ngập khắp các kệ hàng phương Tây vào cuối thập niên 2000 và đầu 2010. Trong giai đoạn hoàng kim của mình, họ là một trong những đại diện tiêu biểu cho làn sóng công nghệ châu Á càn quét thị trường toàn cầu, sánh vai cùng Lenovo và Asus. Đỉnh cao của Acer rơi vào năm 2009, khi họ chiếm tới hơn 13% thị phần máy tính toàn cầu, chỉ đứng sau duy nhất HP.Nhưng rồi, trong khi Lenovo và Asus tiếp tục mở rộng vị thế của mình, Acer lại dần tụt lại phía sau. Từng bước một, họ mất dần thị phần vào tay các đối thủ. Chỉ sau năm năm, đến cuối 2014, Acer không còn nằm trong top 5 thương hiệu máy tính bán chạy nhất thế giới. Và cho đến hiện tại, thị phần của họ chỉ còn khoảng 6,7% – tức là khoảng một nửa so với thời kỳ đỉnh cao.Sự sụt giảm về thị phần kéo theo những tổn thất lớn về tài chính. Doanh thu của Acer tụt dốc từ 20 tỷ đô la xuống chỉ còn hơn 8 tỷ. Lợi nhuận ròng – vốn dĩ trước đây đã không đáng kể – nay cũng không cải thiện được bao nhiêu. Trong suốt thời gian tồn tại, Acer hiếm khi ghi nhận được mức lợi nhuận nổi bật, phần lớn chỉ xoay quanh mức hòa vốn.Và khi hiệu suất kinh doanh không còn thuyết phục, nhà đầu tư cũng dần quay lưng. Vốn hóa thị trường của Acer từ mức 8 tỷ đô la sụt giảm chỉ còn 1 tỷ vào thời điểm thấp nhất. Sau này, cổ phiếu của họ có phục hồi phần nào, nhưng vẫn chỉ mới đạt khoảng một nửa so với thời kỳ đỉnh, chưa kể đến tác động của lạm phát theo thời gian.Điều đáng nói là sự đi xuống của Acer không phản ánh một xu hướng chung của các thương hiệu công nghệ châu Á. Bởi nếu quan sát thị trường điện tử hiện nay, ta vẫn dễ dàng nhận thấy sự thống trị của các ông lớn đến từ châu Á. Thị trường TV chẳng hạn, đang nằm trong tay Sony, Samsung, LG – và cả TCL, một cái tên mới chỉ gia nhập thị trường Bắc Mỹ từ năm 2013. Trong ngành máy tính, Lenovo hiện kiểm soát đến một phần tư thị phần toàn cầu – minh chứng rõ ràng cho sức mạnh không hề suy giảm của các thương hiệu châu Á. Vậy thì điều gì đã khiến Acer rơi vào hoàn cảnh như hiện tại? Điều gì đã khiến họ – từ một tên tuổi từng làm mưa làm gió – lại trở nên mờ nhạt trong chính thị trường từng giúp họ cất cánh?

Tại sao các quốc gia giàu và nghèo?Giải thưởng Kinh tế học danh giá mà thế giới vẫn quen gọi là "Nobel Kinh tế" thực chất có tên đầy đủ là Giải thưởng của Ngân hàng Trung ương Thụy Điển tưởng niệm Alfred Nobel. Khác với những giải Nobel gốc – như Vật lý, Hóa học hay Văn học – vốn được chính tay Alfred Nobel đặt ra trong di chúc của mình, giải Kinh tế lại là "thành viên mới" trong đại gia đình Nobel, ra đời muộn hơn nhờ sự tài trợ riêng biệt từ Ngân hàng Trung ương Thụy Điển.Người ta thường đùa rằng, các nhà kinh tế học đã cố gắng chen chân vào bàn tiệc của các ngành khoa học thực thụ, và cách duy nhất là… nhờ một ngân hàng trung ương chi tiền. Dù mang hơi hướng châm biếm, câu nói ấy cũng phản ánh phần nào thực tế. Tuy vậy, cũng không thể phủ nhận rằng kinh tế học, khi được ứng dụng đúng đắn, có thể thay đổi cuộc sống của hàng tỷ người trên thế giới – tương tự như những ngành khoa học khác. Và có lẽ, chưa có minh chứng nào rõ ràng hơn cho điều đó bằng ba cái tên vừa được vinh danh năm 2024.Ba nhà kinh tế học – Daron Acemoglu, Simon Johnson và James A. Robinson – không chỉ được trao giải cho những đóng góp cụ thể trong lĩnh vực khoa học xã hội, mà họ còn là những gương mặt có tầm ảnh hưởng hàng đầu trong giới học thuật toàn cầu. Với độc giả đại chúng, Acemoglu và Robinson có lẽ được biết đến nhiều nhất qua cuốn sách Why Nations Fail (Tại sao các quốc gia thất bại) – một bản tóm lược súc tích nhưng đầy sức nặng về công trình nghiên cứu giúp họ giành giải Nobel.Tuy nhiên, những đóng góp của họ không chỉ gói gọn trong những trang sách. Các lý thuyết, phân tích và khuyến nghị của cả ba đã tạo ra tác động rõ nét trong việc hoạch định chính sách – từ những quốc gia đang đối mặt với vô vàn thách thức, cho tới các nền kinh tế phát triển đang nỗ lực duy trì vị thế của mình.Xét về chỉ số học thuật thuần túy, Daron Acemoglu hiện là nhà kinh tế học được trích dẫn nhiều thứ ba trên thế giới. Công trình của ông còn được nhắc đến nhiều hơn cả Paul Krugman, Milton Friedman, hay thậm chí là John Maynard Keynes – những tượng đài của kinh tế học hiện đại. Nhưng điều khiến họ giành giải không nằm ở số lượng trích dẫn hay danh tiếng, mà nằm ở việc họ đã giải thích được một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại hóc búa bậc nhất trong toàn bộ lĩnh vực kinh tế vĩ mô: Tại sao có những quốc gia giàu và những quốc gia thì mãi nghèo?

Vị tỷ phú đang âm thầm điều khiển chính trường MỹTrong lịch sử nước Mỹ, có những con người mà ảnh hưởng của họ lan rộng vượt khỏi lĩnh vực tài chính hay công nghệ. Peter Thiel là một trong số đó. Một nhân vật lập dị, bí ẩn và đầy mâu thuẫn – người không chỉ góp phần làm thay đổi nước Mỹ mà còn có ảnh hưởng sâu rộng đến toàn cầu, từ những quyết định trong chính trường cho đến triết lý vận hành của Thung lũng Silicon.

Tại sao Mỹ phá giá đồng đô la?Từ khi kết thúc Thế chiến thứ hai, đồng đô la Mỹ đã dần trở thành đồng tiền trung tâm của thế giới – vừa là thước đo cho giá hàng hóa, vừa là nơi trú ẩn an toàn cho các dòng tiền quốc tế. Nhưng chính vị thế quá lớn ấy lại khiến nền sản xuất trong nước của Hoa Kỳ phải chịu một cái giá rất đắt.Những năm 1980, xe hơi Mỹ đối mặt với làn sóng cạnh tranh dữ dội đến từ Nhật Bản và châu Âu. Không chỉ thua kém về chất lượng lắp ráp, xe Mỹ còn có giá thành cao hơn nhiều so với đối thủ. Người tiêu dùng Mỹ đổ xô mua xe nhập khẩu, trong khi Nhật và Đức lại rất ít khi mua xe từ Hoa Kỳ. Chính quyền tổng thống Reagan khi đó bắt đầu cảm thấy lo ngại. Những chiếc xe sản xuất tại Mỹ, vốn phụ thuộc nhiều vào thép giá rẻ nhập khẩu, lại không thể bán được ở nước ngoài vì mức giá quá cao.Một trong những nguyên nhân được giới chức Mỹ đưa ra là đồng đô la bị định giá quá cao. Điều đó khiến hàng xuất khẩu của Mỹ kém cạnh tranh hơn, đẩy ngành sản xuất vào thế yếu. Trước áp lực phải vực dậy ngành công nghiệp nội địa, chính phủ Mỹ tin rằng đã đến lúc cần hành động – để nước Mỹ không còn bị “dắt mũi” trên sân chơi thương mại toàn cầu.Tháng 9 năm 1985, trước tình trạng hàng hóa Mỹ đắt đỏ, khó tiêu thụ ở nước ngoài và ngành công nghiệp đối mặt với áp lực cạnh tranh khốc liệt, năm cường quốc kinh tế lớn – Mỹ, Anh, Pháp, Tây Đức và Nhật Bản – đã quyết định ngồi lại với nhau. Địa điểm là khách sạn Plaza ở New York. Mục tiêu là đưa ra một chiến lược điều chỉnh tỷ giá hối đoái, làm suy yếu đồng đô la để hỗ trợ xuất khẩu của Mỹ. Thỏa thuận này đi vào lịch sử với cái tên: Plaza Accord.Hiểu một cách đơn giản, Plaza Accord là một chiến dịch can thiệp có phối hợp vào thị trường ngoại hối – một nơi đặc biệt, nơi mà các đồng tiền được mua bán… bằng chính các đồng tiền khác. Khi bạn muốn biết “giá” của một đồng đô la Mỹ là bao nhiêu, bạn sẽ phải hỏi nó trị giá bao nhiêu yên Nhật, bao nhiêu mark Đức, hay bao nhiêu franc Pháp.Và cũng vì thế, giá trị của đô la không chỉ phản ánh nội lực kinh tế Mỹ, mà còn bị tác động bởi nhu cầu toàn cầu với đồng tiền này. Khi người ta cần mua hàng hóa, dịch vụ từ Mỹ – họ cần đô la. Khi dầu mỏ, vốn được định giá bằng đô la, là mặt hàng thiết yếu – họ cũng cần đô la. Khi các nhà đầu tư, doanh nghiệp và thậm chí cả người dân ở nhiều nước không tin vào đồng nội tệ – họ tìm đến đô la. Tất cả những điều đó tạo ra một áp lực cầu khổng lồ với đồng tiền này, đẩy giá trị của nó lên cao, vượt xa mức mà một nền kinh tế sản xuất như Mỹ mong muốn.Sau hiệp định Plaza Accord, các ngân hàng trung ương bắt đầu hành động. Nhật và Tây Đức – hai quốc gia có thặng dư thương mại lớn với Mỹ – bán tháo đồng đô la trên thị trường. Ngược lại, Mỹ mua vào đồng yên Nhật và mark Đức. Khi các quốc gia lớn cùng phối hợp hành động, thị trường buộc phải phản ứng. Giá đô la sụt giảm, đúng như mong muốn.Đó là khoảnh khắc mà chính sách tài khóa và chính trị quốc tế giao nhau tại điểm nút của tiền tệ. Một chiến thắng ngắn hạn cho sản xuất Mỹ, nhưng không phải là một giải pháp lâu dài. Bởi lẽ, sức mạnh của đồng đô la không chỉ đến từ các con số hay chính sách điều hành, mà còn đến từ niềm tin. Và niềm tin ấy – như lịch sử cho thấy – rất khó thay đổi bằng mệnh lệnh hay sự can thiệp đơn lẻ.

Nếu nước Mỹ vỡ nợ, cả thế giới sẽ ra sao?Từ năm 1980 đến nay, nợ công của Mỹ đã tăng với tốc độ phi mã. Nếu như vào năm 1980, mỗi hộ gia đình Mỹ gánh khoảng 39.000 đô la tiền nợ quốc gia, thì đến năm 2024, con số này đã vọt lên hơn 260.000 đô la. Còn nếu tính theo đầu trẻ em, mỗi đứa trẻ sơ sinh tại Mỹ đang gánh trên vai tới 484.000 đô la nợ quốc gia.Tại thời điểm thực hiện video này, tổng nợ liên bang của Hoa Kỳ đã vượt qua mốc đáng kinh ngạc: 36 nghìn tỷ đô la – tăng hơn 10 nghìn tỷ chỉ trong vòng 5 năm kể từ 2020. Đáng nói hơn, riêng trong năm nay, nước Mỹ sẽ chi hơn 1 nghìn tỷ đô la chỉ để trả tiền lãi cho số nợ đó – một khoản còn lớn hơn cả ngân sách quốc phòng và gần bằng tổng GDP của Thụy Sĩ.Nhưng đây không chỉ là một loạt con số khổng lồ trên giấy tờ. Đằng sau những con số ấy là một vấn đề vô cùng nghiêm trọng – một gánh nặng đang ngày càng lớn dần và đè nặng lên vai các thế hệ tương lai. Và nó không chỉ là chuyện riêng của nước Mỹ. Khi "quả bom nợ" này phát nổ – dù theo cách nào – hệ lụy của nó sẽ lan ra toàn cầu. Bởi nếu nước Mỹ không thể trả nợ, thì toàn bộ nền kinh tế thế giới sẽ bị ảnh hưởng theo. Trong video này, chúng ta sẽ cùng khám phá câu chuyện về khủng hoảng nợ công Hoa Kỳ – nó bắt đầu từ đâu, tại sao lại tăng nhanh đến vậy, và tương lai sẽ ra sao nếu tình trạng này tiếp diễn.