Het is zomervakantie, dus we gaan er met z’n allen op uit. We verplaatsen ons soms meer dan duizend kilometer, met stress, file en gedoe, zodat we daarna kunnen uitrusten. Is het idee. Maar laat het ons echt uitrusten? Of worden we er alleen maar gestresst van? In deze aflevering bespreken psychologen Lennard Toma en Thijs Launspach wat de wetenschap zegt over op vakantie gaan en hoe dat invloed heeft op onze mentale welzijn. Ze vertellen wat volstaat als een goede vakantie en wat misschien minder handig is om te doen op vakantie. Fijne vakantie!!

Bronnen:

- De Bloom, J., Kompier, M., Geurts, S., De Weerth, C., Taris, T., & Sonnentag, S. (2009). Do we recover from vacation? Meta-analysis of vacation effects on health and well-being. Journal of Occupational Health, 51, 13–25.

- De Bloom, J., e.a. (2010). Effects of vacation from work on health and well-being: Lots of fun, quickly gone. Work & Stress, 24(2) — het vakantiegevoel verdampt binnen een week.

- Nawijn, J., Marchand, M. A., Veenhoven, R., & Vingerhoets, A. J. (2010). Vacationers Happier, but Most not Happier After a Holiday. Applied Research in Quality of Life — het anticipatie-effect.

- Sonnentag, S., & Fritz, C. (2007). The Recovery Experience Questionnaire — de vier herstelervaringen: onthechting, ontspanning, mastery, controle. Journal of Occupational Health Psychology.

- Observationele studie naar werkmail buiten werktijd, psychologische onthechting, slaap en cortisol bij IT-werknemers (2021, PMC8626826) — mailen ondermijnt herstel.

- Knoope, M. (1998). De Creatiespiraal: natuurlijke weg van wens naar werkelijkheid — leven met de seizoenen, de noodzaak van een "winter" om af te koppelen.

Waarom beginnen we een goed punt vaak met “misschien is dit een domme opmerking” of “ik kan het helemaal mishebben, maar…”? In deze aflevering duiken Thijs en Lennard in indektaal: de kleine zinnetjes en woorden waarmee je jezelf alvast indekt voordat je überhaupt iets hebt gezegd. Ze bespreken waarom vooral onzekerheid, bescheidenheid en de angst om arrogant over te komen ervoor kunnen zorgen dat je jezelf kleiner maakt in gesprekken, vergaderingen of therapie. Want hoewel het vriendelijk of voorzichtig lijkt, kan indektaal je punt juist minder sterk maken en ervoor zorgen dat mensen je minder serieus nemen.

Dat je dit nu leest of luistert naar de podcast, laat zien dat je blijkbaar ergens bewust van bent. Dat je bewustzijn hebt. Maar wat is er eigenlijk nog meer allemaal bewust? Zijn alle dieren bewust? Zijn planten en bomen bewust? Wat is bewustzijn nou eigenlijk en waar komt het vandaan? Lange tijd geloofden we (en we geloven nog steeds soms) dat bewustzijn door het brein wordt gegenereerd. Maar veel wetenschappers van verschillende disciplines, zijn daar niet meer zo zeker van. In deze ontzettend verwarrende aflevering duiken psychologen Lennard Toma en Thijs Launspach in de bewustzijn materie. Mede op basis van het nieuwe boek van bestseller auteur Michael Pollan. Als je aan het eind van deze aflevering nog minder snapt van wat bewustzijn is, dan hebben we ons werk goed gedaan. Zoals bewustzijn wetenschapper Christoff Koch tegen Michael Pollan ook zei, nadat Pollan toegaf dat hij er nu minder van begrijpt: ‘Dat is goed. Dat is vooruitgang.’

Bronnen:

- Michael Pollan (2026). A world appears - A journey into consciousness.

- Over integrative information theory http://en.wikipedia.org/wiki/Integrated_information_theory

- Check ook Essentia Foundation Youtube over alles rondom Idealisme en Bernardo Kastrup: https://www.youtube.com/@essentiafoundation

- Wat het is om een vleermuis te zijn van Thomas Nagel: https://en.wikipedia.org/wiki/What_Is_It_Like_to_Be_a_Bat%3F

- Een discussie tussen Christoff Koch, Anil Seth en Bernardo Kastrup, drie bewustzijn wetenschappers / filosofen over bewustzijn en de werkelijkheid https://www.youtube.com/watch?v=zTqFZwbX3Zc

Waarom vinden we psychedelica spannend, maar kijken we nauwelijks op van een vrijgezellenfeest dat uitloopt op de zoveelste kroegentocht? Naar aanleiding van een opmerkelijke ervaring op een bachelorparty duiken Thijs en Lennard in de normalisering van alcohol, de angst rondom psychedelica en het belang van keuze, vertrouwen en setting. Want hoewel paddo’s en LSD zeker geen middelen zijn die je “even voor de grap” doet, zegt onze nonchalance over alcohol misschien minstens zoveel over hoe vreemd onze ideeën over drugs eigenlijk zijn.

Er zijn in Nederland elk jaar meer dan 1200 festivals te bezoeken. Van kleine tot enorme waar meer dan een kwart miljoen mensen op af komen. Het is zweterig, je moet ver reizen, ver lopen, in een klein rot tentje slapen, in de rij staan voor douchen, gore wc’s en muntjes om weer in de rij te staan voor bier. Om daarna hutje mutje tegen elkaar aan te staan bij de ene band, zodat je geen tijd hebt om de andere te zien. Waarom in godsnaam zouden we dat willen doen? Psychologen Thijs Launspach en Lennard Toma duiken in de aantrekkingskracht van festivals en waarom we dat eigenlijk als erg prettig ervaren. En wat er psychologisch gebeurt als duizenden mensen tegelijkertijd bij elkaar zijn. Ow, en iets met drugs.

Bronnen:

- Durkheim, É. (1912). Les formes élémentaires de la vie religieuse — oorsprong van het begrip collective effervescence (collectief bruisen).

- Haidt, J., Seder, J. P., & Kesebir, S. (2008). Hive psychology, happiness, and public policy. The Journal of Legal Studies — collectief bruisen als zelf-transcenderende emotie.

- Zumeta, L. N., e.a. (2022). Emotional processes, collective behavior, and social movements: a meta-analytic review of collective effervescence outcomes. Frontiers in Psychology.

- Schwartz, B., & Ward, A. (2002). Maximizing versus satisficing: Happiness is a matter of choice. Journal of Personality and Social Psychology — maximizers zijn minder gelukkig.

- Iyengar, S. S., & Lepper, M. R. (2000). When choice is demotivating (het "jam-experiment") — meer keuze, minder tevredenheid.

- Przybylski, A. K., Murayama, K., DeHaan, C. R., & Gladwell, V. (2013). Motivational, emotional, and behavioral correlates of fear of missing out. Computers in Human Behavior — eerste wetenschappelijke definitie van FOMO.

- Epley, N., & Schroeder, J. (2014). Mistakenly seeking solitude. Journal of Experimental Psychology: General — praten met vreemden maakt blijer dan verwacht.

- Dunn, E. W., Aknin, L. B., & Norton, M. I. (2008). Spending money on others promotes happiness. Science — iets voor een ander doen verhoogt geluk (uit Thijs' talk).

- Motieven druggebruik: Motivational characteristics of recreational drug use among emerging adults in social settings (Frontiers in Public Health, 2023); A qualitative investigation exploring why dance festivals are risky environments for drug use (Harm Reduction Journal, 2022); Hughes e.a., Substance Use and Attendance Motives of EDM Event Attendees (2023).

- Eigen werk Thijs: talk Je bent niet belangrijk (School of Life / Lowlands).

Wat gebeurt er met je brein als je urenlang TikToks kijkt, je sociale leven steeds digitaler wordt en zelfs AI straks een soort vriend voor je kan zijn? Aan de hand van een talk van Jonathan Haidt duiken Thijs en Lennard in brainrot, schermtijd, social media en de vraag wat al die technologie doet met onze aandacht, mentale gezondheid en relaties. Want hoe handig smartphones, schermen en AI ook kunnen zijn, ze nemen ook iets over wat kinderen en jongeren juist nodig hebben: echt contact, verveling, concentratie en tijd in de fysieke wereld. Dus moeten we technologie blijven omarmen, of is het tijd om wat technosceptischer te worden?

In de vorige aflevering hebben we het uitgebreid gehad over niemand minder dan Sigmund Freud. De grootvader van de psychologie en therapie die we nu kennen. In die aflevering hadden we het over zijn levensloop en belangrijkste ideeën en hoe die in zijn tijd te plaatsen. In deze tweede aflevering van de deepdive in Sigmund Freud, duiken psychologen Lennard Toma en Thijs Launspach in wat er over is van zijn ideeën en waar er kritiek op is. Wat wordt er nog gebruikt in therapie van wat Freud bedacht en wat hebben we terecht overboord gegooid?

BRONNEN

- Freud, S. (1899/1900). *Die Traumdeutung* [De Droomduiding]. Franz Deuticke.

- Freud, S. (1923). *Das Ich und das Es.* Internationaler Psychoanalytischer Verlag.

- Freud, A. (1936). *The Ego and the Mechanisms of Defence.* Hogarth Press.

- Gay, P. (1988). *Freud: A Life for Our Time.* Norton.

- Popper, K. (1963). *Conjectures and Refutations.* Routledge. *(Kritiek op falsificeerbaarheid van psychoanalyse)*

- Kahneman, D. (2011). *Thinking, Fast and Slow.* Farrar, Straus and Giroux.

- Launspach, T. (2024). *We doen allemaal maar wat* — hoofdstuk "Van hypnose naar praattherapie". Spectrum.

We gaan weer een deepdive maken in een figuur die belangrijk was voor de psychologie. En wat voor een. Dit is de grootvader, de OG van de psychologie en therapie zoals we het nu kennen, niemand minder dan Sigmund Freud. In twee afleveringen vertellen psychologen Thijs Launspach en Lennard Toma over zijn geschiedenis, belangrijkste ideeën, de kritiek die er op zijn werk is en wat we daarvan hebben overgehouden en zeker moeten bewaren. In deze eerste aflevering alles over zijn herkomst en grote ideeën. Want, wat waren die ideeën, waarom waren die zo radicaal en had Freud eigenlijk gewoon gelijk over een hele hoop?

Bronnen:

-Check ook onze aflevering over verdedigingsmechanismen: https://open.spotify.com/episode/59zzl0xcXt5xT1K9Mq36Da?si=5cc104fefe6340e7

- Freud, S. (1899/1900). Die Traumdeutung [De Droomduiding]. Franz Deuticke.

- Freud, S. (1923). Das Ich und das Es [Het ik en het es]. Internationaler Psychoanalytischer Verlag.

- Freud, A. (1936). The Ego and the Mechanisms of Defence. Hogarth Press.

- Freud, S. (1905). Drei Abhandlungen zur Sexualtheorie [Drie verhandelingen over de theorie van de seksualiteit].

- Larkin, P. (1974). "This Be The Verse." In High Windows. Faber & Faber.

- Gay, P. (1988). Freud: A Life for Our Time. Norton. (Standaard biografie)

- Launspach, T. (2024). We doen allemaal maar wat — hoofdstuk "Van hypnose naar praattherapie". Spectrum.

Waarom ben je helemaal jezelf als je alleen bent, maar raak je jezelf kwijt zodra er een potentiële partner in beeld komt? Je hebt je leven op orde, weet wie je bent en voelt je gelukkig, totdat je iemand ontmoet die je écht leuk vindt... Aan de hand van een luisteraarsvraag duiken Thijs en Lennard in hechting, verliefdheid en de neiging om jezelf te verliezen in de behoefte aan liefde, aandacht en bevestiging. Want hoe leuk liefde ook is, het kan ook onzekerheid, hechtingsproblemen, gepieker en pleasing-tendencies naar boven halen.

Gender en alles wat erbij komt kijken is een gevoelig, complex en voor velen een moeilijk te begrijpen onderwerp. Wat is gender? Wat is het verschil tussen gender en geslacht? En wat heeft seksuele voorkeur daarmee te maken? En waarom iets leren van chimpansees? In deze aflevering proberen we er wat licht op te schijnen. Psychologen Lennard Toma en Thijs Launspach duiken het onderwerp in via primatoloog Frans de Waal, die met zijn boek Anders laat zien dat in het dierenrijk verschillen in gender, seksuele voorkeur en geslacht heel normaal zijn.

Bronnen:

- De Waal, F. (2022). Anders: Gender door de ogen van een primatoloog. Atlas contact.

- Wikipedia over Kinsey schaal: https://en.wikipedia.org/wiki/Kinsey_scale

- Bagemihl, B. (1999). Biological exuberance: Animal homosexuality and natural diversity. Macmillan.

- Homoseksueel gedrag in schapen https://en.wikipedia.org/wiki/Homosexual_behavior_in_sheep