ROBBERT’S PODCAST

Verkondiging over Mattheus 3:13-17, "de Zalving van de Ware Koning"

In het OT werd de koning eerst gezalfd door de profeet met olie - symbool van de Heilige Geest. Daarna pas werd hij door het volk bevestigd. Datzelfde patroon dat we ook vinden bij Saul en David, vinden we ook bij de Heer Jezus. Gezalfd door God Zelf met de Heilige Geest in de gedaante van een duif - een offerdier - en dan later de Intocht in Jeruzalem om de bevestiging van het volk te ontvangen. Die kwam er echter niet en in plaats daarvan hebben zij Hem gekruisigd. 

Maar deze drievoudige ceremonie van de zalving van de Koning is een opmerkelijk feit aan het begin van het evangelie. de Koning is eerst gelegitimeerd door Zijn herkomst - we vinden dat Mattheus begint met het geslachtsregister van de zoon van David. daarna komt Hij in het vlees, de geschiedenis van de geboorte. Dan laten de wijzen uit het oosten - zij die door hun astrologische kennis en geheime wijsheid koningen in het oosten konden aanstellen of bevestigen - die hun aanbidding betonen aan de nieuw geboren Koning in Bethlehem. Daarna vinden we de bedreiging van de Koning door Herodes en de kindermoord in Bethlehem. De Zoon van God, de ware Koning, wordt "uit Egypte geroepen" en keert pas na de dood van Herodes terug in Israël. Daarna vinden we de aankondiging van de Koning door de laatste profeet van Israël: Johannes de Doper, de voorloper, die het volk oproept de "weg van de Heere rtecht te maken", zodat de Koning zonder omwegen of kronkelpaden Zijn volk benaderen mag.

In ons gedeelte komt na dertig jaar anonimiteit deze koning voor het voetlicht van de geschiedenis. Hij vereenzelvigt Zich met de mensen die zich willen bekeren, zich willen toewijden aan de komende Messiaanse vorst, en daarom afstand doen van hun verleden en onder belijdenis van hun zonden zich laten dopen. De Heer Jezus verklaart zich in alle nederigheid solidair met hen. Voor deze mensen komt Hij in de eerste plaats, want Zijn koningschap reikt verder dan de uiterlijke omstandigheden. Hij wil niet alleen heersen - zoals een goede Herder - maar ook bevrijden, en dan niet alleen van Romeinse overheersers, maar bovenal van de macht van de zonde en de dood. Om die bevrijder te kunnen zijn moest deze Koning Zijn leven geven als een offerdier.

De Heilige Geest betuigt het door op Hem te rusten. Johanne de Doper getuigt van Hem. En tenslotte klinken de woorden waarmee God uit de hemel geklonken heeft voor duizenden getuigen: Deze is Mijn geliefde Zoon in Wie Ik al Mijn welbehagen heb. Laten we dat niet vergeten: Hij is niet alleen het hoogste, maar ook het enige gezag over ons leven. Hij is de Koning der Koningen, en Hij deelt Zijn gezag met niemand hier op aarde. Zo is Hij zowel onze Koning en Heere, als ook onze Bevrijder en Verlosser. die twee zaken gaan altijd samen. De Heer die ons liefhad en Zichzelf overgaf in de dood is ook de Koning van ons leven die recht heeft op onze gehoorzaamheid.

Preek in de avonddienst op 30 december 2018 in de Hervormde Kerk van Westbroek.

Waar kom je vandaan en waarheen ga je? Dat is de vraag van de Engel des Heeren als Hij Hagar ontdekt, op de vlucht geslagen voor Saraï, onderweg terug naar Egypte.

Het is ook een vraag die wij ons mogen stellen: bewegen we ons weg van de lichtkring van Gods belofte en zegen? Zoals Hagar deed toen het leven te moeilijk werd? Of zijn we juist vastberaden weggegaan uit Egypte, hebben we definitief gebroken met dat verleden van dood en slavernij? Nemen we ook afstand van alles wat er in het oude jaar is misgegaan en hebben we het voornemen de Heere God te dienen en de Heilige Geest Zijn werk in ons te laten doen? Dat zou een waarachtig Christelijk voornemen zijn op de valreep van het Nieuwe Jaar. 

We zijn maar al te vaak in de situatie van Hagar: vluchtende van voor het aangezicht van Saraï, d.w.z. wegvluchtend van Gods aangezicht. Maar gelukkig ziet God ons aan en komt Hij te hulp. Gewoon door deze vraag in ons hart te leggen. Waarheen gaan we? Als die vraag komt weten we weer dat Hij ons ziet, en weet wie we zijn. Zijn opdracht is Gods zegen te zoeken, maar niet buiten de moeilijkheden van het leven, maar juist in die moeilijkheden. Gods hand leren zien waar het alles mis lijkt te gaan, Gods liefde leren zien in wat ons klein houdt en onze arrogantie en ons streven naar onafhankelijkheid tegenwerkt. Wat de Catechismus noemt: het afsterven van de oude mens. Dan wordt God voor ons in het nieuwe jaar de Roï, d.w.z. Hij die mij ziet. Dan krijgen we deel aan de macht van de opstanding, die in ons vreugde en gehoorzaamheid brengt. Moge ons leven dan een teken zijn voor de Levende die mij ziet!

De preek was gebaseerd op de lezing volgens het oecumenisch rooster: Lukas 1:39-45.

Maria zoekt bevestiging voor haar geloof bij Elizabeth - haar nicht of tante - omdat deze haar situatie begrijpen kan. Elizabeth is immers zelf op wonderbaarlijke wijze zwanger geraakt, zelfs op hoge leeftijd.

Met Zacharias, nog steeds doof na de bestraffing door de engel, in de kamer, spreken zij nu met elkaar. Maria krijgt een drievoudige bevestiging. In de eerste plaats beseft Elizabeth dat niets voor de Heere te wonderlijk is. Zij gelooft de woorden van Maria - die haar zwangerschap ongetwijfeld voor ouders en voor haar verloofde Jozef nog verborgen heeft gehouden.

In de tweede plaats is er de krachtige beweging van Johannes de Doper, de nu nog ongeboren foetus, in haar schoot. "Van vreugde sprong hij op", weet en voelt Elizabeth, want haar ongeboren kind weet de Messias in zijn directe nabijheid.

En dan is er het woord dat Elizabeth spreken mag door de Heilige Geest: Jij bent gezegend onder de vrouwen en gezegend is de vrucht van jouw schoot.

Met die bevestiging komt Maria nu tot aanbidding. Haar hart stort zij uit de woorden van het Magnificat. Daar staat een 13 jarig meisje te zingen, in de moeilijkste omstandigheden die een verloofd meisje van die leeftijd in die cultuur maar kan meemaken: zwanger zonder tussenkomst van een man, voorwerp van spot en minachting en nog erger vanuit haar hele omgeving. Met alleen maar de ongeloofwaardige woorden van de engel tot haar verdediging. Maar nu kan ze zingen, in het besef ook dat ze door Elizabeth gesteund zal worden: Mijn ziel maakt groot de Heere, want wonderbaarlijke dingen heeft Hij gedaan."

Ook voor ons is er die drievoudige bevestiging: van anderen die ons in geloof voorgaan, die gerijpt zijn in tegenslagen en door twijfel héén zijn gegaan. (Zou niet elke Maria een Elizabeth moeten hebben in de gemeente?) En dan hebben we de bevestiging nodig van de ervaring: van Gods wonderbare hulp, van Zijn verrassende en troostende nabijheid in ons leven - misschien de ervaringen ook van anderen, zoals Maria de ervaring van Elizabeth hoort, het opspringen van vreugde van het kind in haar schoot.

Maar het belangrijkste is ongetwijfeld dat Elizabeth, door de Heilige Geest gedreven, profetische woorden gaat spreken, woorden van de Heere God zelf zijn dat. En dan kan Maria in volle rust en zekerheid geloven. Zozeer zelfs dat ze niet langer bij Elizabeth blijft, maar de reis van vijf à zes dagen naar huis onderneemt, nog vóór de geboorte van Johannes de Doper. Zo hebben wij de woorden van de Schrift nodig waarmee de Heilige Geest tot ons spreekt. Als wij osn hart er maar voor open stellen en Ja durven te zeggen. 

Als wij maar Ja zeggen tegen deze Kerstboodschap, als we maar Ja zeggen tegen het geschenk dat God ons in de Kerstnacht geven wil, als we maar geen Nee zeggen, gedreven door sleur, angst of ongeloof. Dan kan Hij ons opnieuw, elk jaar weer, de bevestiging van ons geloof geven als we samen het Kerstverhaal horen en dan zingen tot Zijn eer - en dan mogen we met Kerst - na al die weken van Advent, na al die weken van voorbereiding, met de Engelen samen jubelen, zoals nu al op 4e Advent:

Lof zij God in 't hemelrijk,

Vader, Zoon en Geest gelijk,

nu en overal altijd

nu en tot in eeuwigheid.

(Lied 433:5)

Vrije weergave van de preek van Karl Barth op de 4e Advent, 21 december 1913 in Safenwil. Tekst was Jesaja 60:1, 2,

"Sta op, word verlicht, want uw licht komt, en de heerlijkheid van de HEERE zal over u opgaan."

Gesprek op de dinsdagmiddag. Nu over Jesaja 14 en Ezechiël 28 als bron voor een diepe begrip van de oorsprong van het kwade.

We hebben gesproken over een "beschermende cherub", die een zorgende taak had in de Hof van Eden. Zijn grote heerlijkheid werd alleen overtroffen door die van God Zelf. Maar die rijkdom en heerlijkheid schiep de mogelijkheid voor de zonde - de zonde zelf heeft geen oorzaak, en wordt in heel de Schrift beschreven als iets dat zomaar "gebeurt", zoals wanneer je van de rand van een kloof valt. De omstandigheden en het karakter zorgen voor de voorwaarde van de mogelijkheid, maar het zijn geen voldoende voorwaarden. Het zijn geen oorzaken die niet kunnen worden beteugeld. Uiteindelijk is de zonde een "stom feit", een "val", zoals Kaïn werd overvallen door de zonde toen hij zich te dicht bij de deur waagde waar zij op de loer lag. 

Natuurlijk: de begeerte van de ogen en het vlees, en de hoogmoed van het leven geven het fundament. Zij zijn de richtingen waarin de zonde ons beweegt, de aanknopingspunten voor haar macht. Maar de zondeval van de Satan heeft uiteindelijk geen verklaring. Is het trots die leidt tot zonde? Maar trots kan terecht zijn en is in zichzelf nog geen zonde. Die ligt altijd in een daad. Is de trots die tot zonde leidt zelf een zonde? Dan is de daad alleen een manifestatie van de zonde die dan eerder begint. Maar de trots is pas een zonde als zij hoogmoed wordt, en dat gebeurt alleen in de daad die realiteit geeft aan de trots, die er de vorm van de zelfstandigheid, van de onverbondenheid met God, aan verleent. Alleen de daad doet dat. Zo is ook de begeerte van Eva naar de verboden vrucht geen zonde, maar wel de daad die verboden was. 

Ezechiel 28 en Jesaja 14 gaan rechtstreeks over de Koning van Babel en de Koning van Tyrus. Sommigen zeggen uitsluitend over de Duivel, anderen zeggen uitsluitend over deze koningen. Maar is er geen sprake hier van een "composiet"? We kijken a.h.w. door de gestalte van de koningen héén naar datgene wat hen beweegt en in de greep houdt. En dan vinden we achter de "beesten" uit de zee en de aarde staat dan de Draak; zoals achter Babel en Tyrus de "Morgenster", Lucifer, de beschermende cherub die zich wilde losmaken van zijn verantwoordelijkheden. En daarna nog alleen maar kon volhouden wie hij was en wat hij deed, aangezien er voor de engelen geen zondoffer is.

Audio opname van een conversatie over straf en oordeel. Wat is het karakter van de aardse straffen van God? De "straf" dus die in dit leven zichtbaar wordt, zoals bij voorbeeld de vervloeking van Kaïn en de verwarring van de talen. In het gesprek vooral veel aandacht voor het idee van "kareth", het afgesneden worden van het leven tijdens het leven zelf.

Audio opname van het eerste deel van een gesprek over de betekenis van de zonde in Gods schepping en heilsplan. Heeft God de zonde gewild? Of heeft de zonde van de mens Hem verrast? Beide opties zijn eigenlijk onaanvaardbaar. Vanuit Gods eeuwige raadsbesluit is de zonde een factor waar Hij gebruik van maakt om het karakter van Zijn liefde in Christus te openbaren en Zijn Heiligheid in degenen die uiteindelijk onder het oordeel vallen. Dat is het perspectief van Gods wrekende gerechtigheid en soevereine handelen aan de mens - zoals bij voorbeeld uitgedrukt in de TULIP variant van het Calvinisme). 

Tevens: wat is eigenlijk Gods antwoord aan Jobs vraag, waarom de rechtvaardigen in deze wereld moeten lijden? Waar is Gods actieve gerechtigheid dan eigenlijk? Het antwoord ligt enigszins verhuld in de passage over Behemoth en Leviathan - en niet in het nijlpaard en de krokodil - van Job 42.

Willem Barnard maakt zijn versie van een beroemd adventslied: Rorate coeli desuper, dat in vele versies is uitgevoerd. Zowel Haydn, als Bach, en ook Palestrina en Schüz hebben een fraaie melodie gemaakt bij dit oorspronkelijke middeleeuwse adventsgedicht. In het Nieuwe Liedboek is dit gezang niet langer aanwezig, vermoedelijk omdat de inhoud als te zwaarmoedig werd aangezien en de melodie van Johann Crüger (1653) niet fraai te zingen was. 

Barnard bouwde het refrein om tot het 6e couplet. Dit is de oorspronkelijk tekst van het Rorate coeli in een Nederlandse vertaling:

Refrein: Dauwt, hemelen, van boven, gij, wolken, beregene de rechtvaardige.

 

Wees niet langer vertoornd, o Heer,

denk niet langer aan onze zonden.

Zie, de heilige stad is tot woestijn geworden,

Sion is tot woestijn geworden.

Jerusalem is verdord,

het huis van Uw heiliging en Uw heerlijkheid,

waar onze vaderen U geprezen hebben. - Refrein

 

We hebben gezondigd en zijn onrein geworden

en zijn ter aarde gevallen als een blad,

en onze zonden hebben ons als de wind weggeblazen.

U hebt Uw aangezicht verborgen voor ons

en ons verpletterd door de zwaarte van onze schuld. - Refrein

 

Aanschouw, Heer, de droefheid van Uw volk,

en zend ons degene, die U zenden wil.

Zend het Lam, de heerser van de Aarde,

van de rotsen der woestijn tot de berg van de dochter van Sion,

opdat hij het juk van onze knechting wegneemt. - Refrein

 

Ge zult getroost worden, getroost worden, Mijn volk!

Spoedig zal uw heil komen.

Waarom verliest u zich in verdriet,

terwijl dit juist uw smart verdiept heeft?

Vrees niet, Ik zal u redden.

Want ik ben de Heer, uw God,

De eerste preek van Augustinus over de eerste brief van Johannes behandelt de tekst van 1 Joh. 1:1 tot en met 2:4. Die preek moet de gemeente twee uur lang hebben bezig gehouden, zonder enige pauze, want ze is in de Engelse editie meer dan 7 pagina's lang en kent 16 paragrafen.

In deze aflevering een samenvatting en (korte) bespreking van deze preek, dat wil zeggen alleen van de eerste 7 paragrafen. In die paragrafen behandelt Augustinus eerst de notie van het getuigenis van de apostelen en onze relatie daartoe, en gaat vervolgens in op de vergeving van de zonden als een belangrijke voorwaarde voor de gemeenschap van de kerk. Die is immers ook een gemeenschap met de Vader en de Zoon. Geen "goedkope genade"! Maar werkelijk berouw van de zonde, belijdenis tegenover God, en het aandurven in het gericht te treden - want Jezus Christus is de Rechtvaardige die onze Voorspraak is en die het zoenoffer voor al onze zonden gebracht heeft.

Wat opvalt is het sterk Protestantse karakter van de preek - hoewel Augustinus anders dan wij zouden doen geen nadrukkelijk onderscheid maakt tussen de zondevergeving bij de bekering en de vergeving als werkzame macht in het dagelijks leven van een Christen.

Wat verder opvalt is af en toe het gebruik van de allegorische methode, zoals wanneer Augustinus Psalm 19 - de bruidegom, de Zon, die als een held door de hemel trekt - gebruikt om de vleeswording van Christus in de maagd Maria uit te leggen.

Het oorspronkelijke lied van Ambrosius van Milaan - 4e eeuw - begon met een couplet over de komst van Israëls koning. Populair werd echter vooral het tweede couplet dat begint met de woorden: Veni, Redemptor Gentium; kom, o heiland van de heidenen. Luther vertaalde het lied nogal vrij in het Duits, vooral omdat het een sterke en mannelijke benadering had van de Kerstnacht. Hier vinden we geen sentimentele schildering van het pasgeboren kind in de kribbe, maar het is een lied dat vooruitkijkt naar de overwinning over de zonde door de komst van de Heiland. Het oorspronkelijke lied kreeg een toonzetting in het Gregoriaans, de Lutherse vertaling kreeg een andere van Praetorius, een van J.S. Bach en tenslotte ook werd het gezongen op een oude volkswijs. In het Nederlands werd het lied vertaald door J.W. Schulte Nordholt - Kom tot ons, de wereld wacht... In deze aflevering vooral veel verschillende versies: de Latijnse, de Duitse versie uit het Evangelisch Liedboek en uiteraard ook een samenzang uit de Gereformeerde Kerk in Vlagtwedde - waar ik vroeger regelmatig gepreekt heb - met Dennis Wubs aan het orgel.