▨ نام شعر: امشب (غزلواره‌ی شماره ۱۰)

▨ شاعر: اسماعیل خویی

▨ با صدای: اسماعیل خویی

▨ موسیقی: کیهان کلهر، آلبوم شهر خاموش

▨ نقاشی پرتره‌ی پوستر: اثر امیرمحمد قاسمی‌زاده

▨ پالایش و تنظیم: شهروز

ــــــــــــــــــــــــ

امشب نمی‌دانم چه باید کرد

امشب کسی در خانه‌ی من نیست

گیرم، برون از من 

تاکِ شب از انگورِ صدها کهکشان پر بار

گیرم خُم مهتاب هم سرشار

من با که نوشم

دُردِ شادی یا غم خود را

وقتی که مستی چون تو

هم‌پیمانه‌ی من نیست؟

دیروزها وقتی که شب می‌شد

من تازه

با صد بامدادِ تازه در جانم

آغاز می‌گشتم

روزِ سیاهِ نابه‌سامان را 

چون خواب تاریک پریشانی

نوردیده

سوی نوازش، سوی آرامش

سوی نگاه و خنده‌ی تو باز می‌گشتم

اما

امشب شبِ بی‌روزنی در من

تنها، تهی، تاریک، گسترده‌ست

امشب نمی‌دانم چه باید کرد

وین تیره‌ی دل‌سرد

با من نمی‌دانی چه‌ها کرده‌ست

با من نمی‌دانی چه‌ها کرده‌ست

با من نمی‌دانی چه‌ها کرده‌ست

▨ 

اسماعیل خویی

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

▨ نام قطعه: غمگنانه‌ترین نجابت جنون

▨ شاعر: مهدی اخوان ثالث

▨ با صدای: مهدی اخوان ثالث

▨ پالایش و تنظیم: شهروز

ــــــــــــــــــ

در این برنامه می‌خواهم از جغرافیای غمگنانه‌ترین نجابتِ جنون، چند کلمه برای شما حرف بزنم.

غمگنانه‌ترین نجابتِ جنون در قلمرو زور و زر و عقل‌های مزدور و زبون

به مثابۀ فریاد و فغان‌هایی پر دریغ و درد از دوردستِ کویرهای حیرت و هیهات

در خاموشنای تاریکیِ بی‌فریاد

آن هم در روزگارهای تاراج و صلابت و سلطۀ زر و زور و بیداد 

و زمانهٔ جداییِ دردناکِ فضیلتِ عقل از شرف و سلامت نفسِ انسانی 

که پذیرفته‌ترین توجیه و تعریف عقل در بدیههٔ جاری، مثل بدیهیات رایج روزگار

تلوّن، حیله‌گری، قلاشی، قلابی و فرصت‌طلبی‌ست

و غلبه‌جویی به هر قیمت و وسیله‌ای که ممکنه

هوشمندی و فراست، معنی متداولش خویشتن‌پرستی و کسب توانایی و توانگری‌ست

از هر طریق که ممکن باشه

و فضایلِ عالی انسانی، غربت‌آلودترین ایامِ اسارت خود رو در نومیدی از هر شش‌جهت می‌گذرانند

و فریادشان ضعیف‌ترین ناله‌های نشنیدنی زمانه‌ست

و بی‌شنونده‌ترین افسانه

محو و فراموش، در هیاهوی بی‌حد و کرانه

گوید ار دیوانه گستاخ و گزاف

تو مکن از سرکشی با او مصاف

آن‌که اینجا مست و لایعقل بوَد

بی‌قرار و بی‌کس و بی‌دل بوَد

تو زبان از طعنهٔ او دور دار

عاشق و دیوانه را معذور دار

خوش بوَد گستاخیِ دیوانگان

خوش همی سوزند چون پروانگان

(عطار)

▨

مهدی اخوان ثالث

متخلص به م. امید

بخشی از اجرای مهدی اخوان ثالث در تلویزیون، به سال ۱۳۵۹

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

▨ نام شعر: نیما

▨ شاعر: نیما یوشیج

▨ با صدای: احمد کیایی

▨ پالایش و تنظیم: شهروز

ـــــــــــــــــ

از بَرِ این بی‌هنر گردندهٔ بی‌نور

هست نیما اسمِ یک پروانهٔ مهجور

مانده از فصلِ بهاران دور

در خزان زردِ غم جا می‌گزیند

بر فرازِ گلبنانِ دل بیفسرده نشیند.

دست سنگینی‌ست

در درونِ تیرگی‌های عذاب‌انگیز

که به روی سینهٔ اهریمنان و نابکاران و دروجانشان فرود آید

هم‌چنین روی جبین نازنینان و فرشتگان ...

اسم شورافکن یکی گردنده است این اسم

در زمین نه، بر فراز آسمان نه، در همه جا

در میان این زمین و آسمان

از پیِ گمگشتهٔ خود می‌شتابد

آن زمان که بر بساطِ بی‌نوای خود درآید

خواهدش از دیده خون بارَد ولیکن

آوَرَد شرم از وقارِ پهلوانی

دایماً در پیش روی او بدان‌سانی که او باشد نشسته

هم‌چو کلهٔ جغد پیری سر فرود آید از او

در کنار صفحه‌ای در وی خطوطی تیره.

با وی این پیمان کند که هیچ وقتی

نه به ترکِ راه و رسم خود بگوید.

▨ 

نیما یوشیج

شانزدهم خرداد ماه ۱۳۲۱

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

▨ نام شعر: گلوله سرِ خط

▨ شاعر: بکتاش آبتین

▨ با صدای: بکتاش ابتین

♬ پالایش و تنظیم از بنده نیست

ــــــــــــــــ

ادرارِ گرمِ تو روی خاک   ترس نبود!

گلوله سرِ خط...

از سراشیبیِ خاكريز   سكوتی لیز می‌خورَد

تو نيستی   و از پلک‌های خاموشِ تو

خورشید می‌گذرد 

زندگی مكعبی از خاطرات من بود

كه هميشه در آن تاب می‌خوردم   و عقل

نمی‌دانم   شايد كوششی عرق كرده بر پيشانی‌ام

(اون‌ورِ خاک‌ريز عقل كار نمی‌كنه سركار!) 

تجربه، خاكسترِ بعد از آتش بود

و آگاهی   آتشِ زير خاكستر

نمی‌دانم اين حرف‌ها را از كجا آورده‌ام

اما خواب   هُشیاری شيرينی بود در هيچ 

(الدخيل الدخيل

برو كنار سركار   بذار ترتيب اين بی‌شرف‌ها رو بدم 

برادر   اينا اسيرن   اسيرِ دست‌بسته كه كشتن نداره) 

اينجا جنگه سركار   اين سگ‌های هار رو

فقط خاک معالجه می‌كنه!

گلوله سرِ خط ... 

در برف   جایِ پایِ سرباز عراقی   نه

پایِ سرباز   عراقی جا مانده بود

به خانۀ مورچه آب می‌ريختم

راستی   سربازِ سرماخوردۀ پيش از جنگ [مرگ]

حنجرۀ تو   از سرفۀ كدام تانک

صاف شد؟! 

رفتم جبهه   (رفتم جبهه)

ديدم دشمن   (ديدم دشمن)

از جا پريدم   (از جا پريدم)

خنجر كشيدم   (خنجر كشيدم)

گفتم ترسو   (گفتم ترسو)

اينجا ايران است   (اينجا ايران است)

مرزِ شيران است   (مرزِ شيران است)

كی خسته‌س؟

دُش   من خسته بودم

و سایه‌های خاک‌گرفته بر سيمِ خاردار

تپه را پوشانده بود

راه قدس از هر كجا می‌گذشت

از خانۀ من دور بود!

من از تانک‌های ولگرد   جز عربده   چيزی نمی‌شنیدم! 

جنگ يقين نمناكی بر جاده بود

آب نه   سراب بود

درجا می‌زدم وخستگی را   

بر دوش جاده جا می‌گذاشتم   اما برای آزادی

بايد اين موشک را خرجِ هواپيمايی می‌كردم

           تا معاف شوم!

(خوش به سعادتت دلاور

خیلی با صفایی   اگه يه جورایی شدی

            ما   رو   هم دعا كن)

دلاور نبودم   باصفا نبودم!

فقط   کمک‌خدمۀ موشکِ سهند بودم

پشت صحنۀ اين فيلم   عكس نامزدم

اشک مرا   درآورده بود! 

شهود   قصۀ تأخیر بخارِ آب بود

من مرگ را آواره كرده بودم

و  قبر   چاله‌ای زير پايم بود

جوابِ اين همه سوال را از كجا بياورم؟

من برای خودم مبارزه می‌كردم

و آخرين هدف    من بودم

خلاصه روی دوش خودم سوار بودم

و به جرأت می‌توانم بگويم ماه

در انديشۀ من روشن می‌شد!

(گوش كن سرباز   تو بايد موشكی باشی

ضد تانک   ضد نفر

جنگ را از هر طرف بنويسی)

اما فرمانده   اگر جنگ را   برعكس بنويسم؟!!

(گوش كن سرباز

عمليات يعنی   پيش از حمله توی   قبر خوابيده باشی

زيارت عاشورا   خوانده باشی

بی‌آنكه بدانی دويده باشی   و بی‌آنكه بفهمی

لذتی گرم تو را خيس كرده باشد

شهادت يعنی   آفتابی كه آسمان را می‌سوزاند!) 

كمک‌خدمۀ موشک سهند

هواپيما را انداختی

اما غروب   خونِ لختۀ تو بود!

با تو ام كمک‌خدمۀ موشک سهند

تو به قاب عكسی تبدیل شدی

خيابان   به نام تو شد

و ريش‌های من   در عبورِ گام‌های تو   سفيد شد!

با تو ام   كمک‌خدمۀ موشک سهند

تو از شقيقۀ آسمان شره كردی

پيش از آن كه   ماه

بر آسمان   لک زده باشد!

▨ 

بکتاش آبتین

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

▨ نام شعر: ارغنون خدا

▨ شاعر: استاد شهریار

▨ با صدای: استاد شهریار

▨ پالایش و تنظیم: شهروز

ـــــــــــــــــــ

برو که خُرده گرفتن به عاشقان نه رواست

که دست عقل ِ تو از نخل ِعشق ِما کوتاست

قُماش ِ عشق به مقیاس ِ علم و عقل مسنج

که بارگاه ِ دل از کارگاه ِمغز جداست

به عشق اگر نه به سیمی، به ساز ِشعر مپیچ؛

که شعر نغمه‌ی عُشّاق ِ ارغنون ِ خداست

به سوز ِ سینه‌ی ما تعبیه است، بی‌سیمی

که ضبط صوت ِ سخنگوی عالم بالاست

چه نفحه در نی ِ داوود می‌دمد که هنوز

به جرعه‌ای که گرو وا ستاندنش مشکل

هنوز خرقه‌ی حافظ به رهن ِ میکده‌هاست

▨

 سیّد محمّدحسین بهجت تبریزی متخلص به شهریار

ـــــــــــــــــــ ▨ ـــــــــــــــــــــ

متن فوق از روی صدای شاعر پیاده شده و با شعر چاپ شده در کتاب این شاعر، کم و بیشی هایی دارد

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

▨ نام شعر: جهان در صدای تو آبی‌ست

▨ شاعر: اسماعیل خویی

▨ با صدای: اسماعیل خویی

▨ موسیقی متن: قطعه‌ی «مدار اول» از حسام ناصری و میلاد محمدی

▨ پالایش و تنظیم: شهروز

ــــــــــــــــــــــــ

صدای تو را دوست دارم‏

صدای تو از “آن” و از جاودان می‌سراید

صدای تو از لاله‌زاران که بر باد

صدای تو از نوبهاران که در یاد

می‌آید.‏

صدای تو را، رنگ و بوی صدای تو را دوست دارم‏

‏ صدای تو‏ از آن سوی شور

از پشت بیداد می‌آید،

و جان ِدل ِمن،

دلِ جانم از آن به فریاد می‌آید

صدای تو اندوه خیام را دارد

در آن دم که چون کهکشان، ابری از ماهتاب و ستاره‏

نوای غزل‌های حافظ

بر آن، شادخواران و اندوه‌گزاران، ببارد، بشارد

صدای تو،

اندوهِ شاد صدای تو را دوست دارم

‏

مخالف‌سُرای همایون و بیداد!‏

صدای تو در پرده‌ی دلکشِ شور زیباست

و بر موج‌زارانِ دشتی،‏

و بر اوج‌سارانِ ماهور

و در هرچه گوشه‌ست از هر چه پرده‌ست

حریر صدایت به تحریر، ‏چو بر صیقل برکه‌ها بازی نور، زیباست

‏ صدای تو هم‌بفتی از مخملِ آب و از طعم آتش‏

صدای تو، چون روح آیینه بی‌خش و بی‌غش‏

جهان در صدای تو آبی ست‏

و زیر و بم هر چه از اصفهان در صدای تو آبی ست‏

و هر سُنت از دیرگاهان و هر بدعت از ناگهان

در صدای تو آبی ست‏

و نو می‌شود کهنه، وقتی که از پنجره‌ی حنجره‌ی تو‏ گذر می‌کند‏

و تالارِ پژواک را در دل و جان تو به صد چلچراغ از برافروختن

چو تالار آیینه، از چار سو شعله‌ور می‌کند‏

به هر گاهی از خوش ترین‌های بی‌گاه‏ 

صدایت چو قالیچه‌ای نور ‏می‌آید

و زین آسمان ترشروی مرا می‌رباید، مرا می‌برد دور‏

سوی مخملستان ژرف پگاه‌آسمانِ نشابور‏

‏ صدای تو بیداد اندوه در شور شادی

صدای تو فریاد زنجیر و گلبانگ آزادی من‏

صدای تو آوای آبادی من‏

صدای تو هیهای ویرانی من‏

صدای تو معنای ایرانی من‏

صدای تو…

‏ ای دوست!‏ ای من!‏ کجایی؟

که از ناکجاها می‌آیی

و از من مرا می‌ربایی

و من هیچ، من هیچ‌تر ‏من نه من

من منم تا می‌آیی

و سیمِ نسیم است اینک

که بندد میان تو تا من پل، ای دوست!‏

و موسیقی غربت من نثار صدایت

سکوتِ نُتی آه دارد

که در انفجارش، من از اشکِ خونین

به روی صدایت فشانم گل ای دوست

▨ 

اسماعیل خویی این شعر را به محمدرضا شجریان تقدیم کرده

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

▨ نام شعر: در طراوت و نابودی حادثه

▨ شاعر: احمدرضا احمدی

▨ با صدای: احمدرضا احمدی

▨ پالایش و تنظیم: شهروز

ـــــــــــــ 

با اطمینان می‌فهمیدم چرا رنج، بوسه می‌شد

گفتگوی جهاتِ شمال و جنوب کافی نبود تا عشق را دشنام دهم

شب همان‌قدر پهناور بود، که درخت از شدت سرما، از من لباس بخواهد

که من چشمان را کامل کنم

که خواب را، خفته در یک سطرِ باران، ببینم.

کدام خطر جنگ بود که من هر روز سردتر، در یک لبخند تکرار می‌شدم؟

من، وفادار به سرنوشت میلیون‌ها انسان نبودم

که نه من آن‌ها را در خواب دیده بودم

و نه آن‌ها مرا در بیداری.

در دل می‌گفتم:

لباس نو که پوشیدم، قفل را که با عطر گشودم

میان قلب‌ها فرق نخواهم نهاد

رسوایی را کفن خواهم کرد

و لبخند را آن‌قدر ادامه خواهم داد

تا قلبم سرنوشت همهٔ قلب‌ها باشد.

طبل من کجا بود؟

صدای فرتوتِ من بوسه می‌خواست

بوسه می‌خواست تا شفا را، از بیماری‌های کاملِ بهار بیاورد

و من، حتی در خطرناک‌ترین دروغ‌ها، خویش را باور می‌کردم

حس من متون غم‌انگیزِ خطرناکی بود که از من، تنها، حرفه می‌خواست

من از میان جمعیت، خودم را بدست می‌آورم

خودم را انتخاب می‌کردم

تا شفا یابم.

می‌خواستم مؤدبانه گریبانِ یک عطر، یک پروانه، یک کلید

و یک گاوآهن را بگیرم

تا این وظایفِ هولناکِ صبح و شب را

به آن‌ها

تلقین کنم

و در باران مرخص شوم.

اما عقیده‌ام گمنام بود

آخرین حرفم از تقدیر بیم داشت

و عمرم

-بی‌اغراق-

کفافِ مرا نمی‌داد.

در را آهسته بستم

خود را در درگاه کاشتم

توقعات باکرهٔ من شباهتی به سال‌ها و روزها نداشت.

اکنون قدرت و حکمرانیِ من

فقر لبخندی در طراوت و نابودی حادثه است.

▨

احمدرضا احمدی

از دفتر شعر «وقت خوب مصائب»

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

▨ نام شعر: چه آتشی است مگر

▨ شاعر: حیدر یغما (متخلص به یغمای نیشابوری)

▨ با صدای: یغما نیشابوری

▨ موسیقی: کیهان کلهر

▨ پالایش و تنظیم: شهروز

ـــــــــــــــــــــ

چه آتشی است مگر در درونِ پُر مَحَن‌ام

که جان خلق بسوزد ز گرمی سخنم

چه شد که آن همه شوق گل و گلستان‌ها 

خرابه‌ها شد و چون مرغ شب‌گزین وطنم

بزرگِ مجلس وعظم؛ کجاست دستارم؟

امیرِ محفل علمم، دریده‌پیرهنم

رمیده چرخ به ویرانم و نمی‌گوید

که من به بزم ادیبان امیرِ انجمنم

کنم ز دام جهان میلِ بر گذر یغما

ولی فسوس که پابندِ ریسمانِ تنم

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

▨ نام شعر: رقصِ ایرانی

▨ شاعر: سیاوش کسرایی

▨ با صدای: سیاوش کسرایی

▨ پالایش و تنظیم: شهروز

ـــــــــــــ 

در پوستر، سیاوش کسرایی را می‌بینید به همراه دخترش بی‌بی

______

چو گل‌های سپید صبحگاهی

در آغوش سیاهی

شکوفا شو

به پا برخیز و پیراهن رها کن

گره از گیسوانِ خفته واکن

فریبا شو

گریزا شو

چو عطرِ نغمه کز چنگم تراود

بتاب آرام و در ابرِ هوا شو

به انگشتان سَرِ گیسو نگه دار

نگه در چشم من بگذار و بردار

فروکش کن

نیایش کن

بلورِ بازوان بَربند و واکن

دوپا بر هم بزن، پایی رها کن

بپر، پرواز کن، دیوانگی کن

ز جمع آشنا بیگانگی کن

چو دودِ شمعِ شب از شعله برخیز

گریزِ گیسوان بر بادها ریز

بپرداز

بپرهیز

چو رقصِ سایه‌ها در روشنی شو

چو پایِ روشنی در سایه‌ها رو

گهی زنگی بر انگشتی بیاویز

نوا و نغمه‌ای با هم بیامیز

دلارام

میارام

گهی بردار چنگی

به هر دروازه رو کن

سر هر رهگذاری جستجو کن

به هر راهی، نگاهی

به هر سنگی، درنگی

برقص و شهر را پُر های‌وهو کن

به بَر دامن بگیر و یک سبد کن

ستاره دانه‌چین کن

نیک و بد کن

نظر بر آسمان سوی خدا کن

دعا کن

ندیدی گر خدا را؛ بیا آهنگِ ما کن

من‌ات می‌پویم از پای فتاده

من‌ات می‌پایم اندر جامِ باده

تو برخیز

تو بگریز

برقص آشفته بر تارِ ربابم

شدی چون مست و بی‌تاب

چو گل‌هایی که می‌لغزند بر آب

پریشان شو بر امواجِ شرابم

▨

سیاوش کسرایی

سوم اردیبهشت ۱۳۳۲

از دفتر شعر آوا

ـــــــــــــــــــــــ 

پی‌نوشت: متن فوق از روی صدای شاعر پیاده شده و با نسخهٔ چاپ شدهٔ شعر، کم و بیشی‌هایی دارد.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

▨ نام شعر: ماه

▨ شاعر: ریاض الصالح الحسین

▨ مترجم: سینا کمال‌آبادی

▨ با صدای: محسن نیک

▨ پالایش و تنظیم: شهروز کبیری

ــــــــــــــــ

همه‌ی آن‌چه را

که چوپان به کوه و رودخانه به درختان گفته‌اند

و همه‌ی آن‌چه را

که مردم روی صحنه‌ی رقص و معرکه‌های جنگ

گفته‌اند و نگفته‌آند،

به تو گفته‌ام.

درباره‌ى دخترى كه ميان پنجره‌اى آواز مى خواند

و سنگ‌ريزه‌هايى

كه شكسته مى‌شوند زير چرخ‌هاى قطار

و از گورستانى كه قرن‌ها شادمانه خوابيده است

با تو گفته‌ام.

هر صبح گلِ تنم را

مى‌چينم و به خيابان‌ها مى‌اندازم

تا لگدمالِ اميران و دانشمندان و دزدها شود

و گلِ تنم را هر شب

گلبرگ به گلبرگ، برگ‌هاى ريخته‌اش را

برايت جمع مى‌كنم

تابا تو بگويم كه چه‌ها به من گذشته است.

یک‌بار كنار تو نشستم و گريستم

قلبم شالیزار آتش گرفته‌اى بود

و انگشتانم شبيه زبان سگ‌ها در گرماى تابستان.

مى‌خواستم با حركاتى خودم را نشان بدهم:

جامى را بشكنم

پنجره را باز كنم

بخوابم

اما نشد

نتوانستم.

از چه مى گويم بعد از بيست‌وشش سال

يا پس از بيست‌وشش گلوله‌ى شليك‌شده به خلأ.

خسته‌ام

از گفتن

از قرض

از كار

اما از آزادى هرگز.

و حالا روياى يک چيز يا چيزهاى کمى را دارم:

كه كلمه بشود نان و انگور

بشود پرنده

بشود بستر خواب

كه دست چپم روى شانه‌هاى تو باشد 

و دست راستم روى شانه‌هاى جهان

وبه ماه بكويم:

عكسى از ما بگیر.

▨

ریاض الصالح الحسین

از کتاب گزیده شعر جهان به نام «تنم را می ةوانم در شعر پراکنده کنم» نشر کارگاه اتفاق

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.