Τα podcasts στο Επίκεντρο

Ο Ανδρέας Πανταζόπουλος στο βιβλίο αυτό διερευνά αν στο έργο του Ντοστογιέφσκι, ενυπάρχουν τα στοιχεία μιας ορθόδοξης θεολογίας του πολιτικού φαινομένου. Αν δηλαδή είναι βάσιμη η πρόσληψη του Ντοστογιέφσκι, ως ενός λογοτέχνη που εξέφερε θεωρητικό λόγο για τις ιδεολογίες και τα πολιτικά ρεύματα της εποχής του.

Και στην ερμηνευτική προσέγγιση του Πανταζόπουλου, αναδεικνύεται ένας πολιτικός Ντοστογιέφσκι, που παρεμένει επίκαιρος – και προς αποκάλυψη – υπό το φως των απαντήσεων που δίνει η ορθόδοξη θεολογία του, στο σύγχρονο πρόβλημα της αντιπροσώπευσης. Της κρίσης δηλαδή νοηματοδότησης και συνεπώς νομιμοποίησης του πολιτικού φαινομένου και των πολιτικών εξουσιών.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Στους καιρούς διαδικτύου, της άμεσης πληροφορίας και της συνοπτικής γνώσης έχουν τάχα νόημα οι περιηγητικοί και ιστορικοί οδηγοί των πόλεων; Ή μήπως ανήκουν σε έναν κόσμο αργό και υπομονετικό που έχουμε αφήσει πλέον πίσω μας; Την πιο πειστική απάντηση στο ερώτημα δίνει το βιβλίο που παρουσιάζεται σήμερα. Είναι ο ιστορικός και περιηγητικός οδηγός του Χρίστου Ζαφείρη, με τίτλο: «Η Θεσσαλονίκη των Οθωμανών». Με το βιβλίο αυτό ο συγγραφέας αποδεικνύει ότι οι κατάλογοι με τα αξιοθέατα, τις προτεινόμενες διαδρομές, αυτά που πρέπει να δεις ή να προσπεράσεις, δεν είναι παρά πληροφορίες. Κι ότι αν θέλεις πραγματικά να κατανοήσεις μια πόλη, είτε ως επισκέπτης της είτε ως κάτοικός της, οφείλεις να στραφείς στις μνήμες της.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Στο βιβλίο του «Η ταυτότητα της πολιτικής στη μεταπολεμική Ελλάδα», ο Ανδρέας Πανταζόπουλος επιχειρεί να ερμηνεύσει τις ανασυνθέσεις της κομματικής και πολιτικής σκηνής στην Ελλάδα, από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια έως σήμερα, καθώς και να προσδιορίσει τις ιδεολογικές και αξιακές προσηλώσεις που τις καθόρισαν, εξετάζοντάς τες υπό το πρίσμα του εθνικολαϊκισμού.

Καθώς ο Πανταζόπουλος είναι ένας από τους εγκυρότερους μελετητές του εθνικολαϊκισμού στην Ελλάδα, μπορεί εύλογα να γεννηθεί στον αναγνώστη το ερώτημα, μήπως ο συγγραφέας τεντώνει αδόκιμα το θεωρητικό του σχήμα πέραν της πρόσφατης περιόδου κατά την οποία διέλαμψε. Στο ερώτημα αυτό ο Πανταζόπουλος απαντά ήδη από την εισαγωγή του βιβλίου του, γράφοντας πως το έργο του –που δεν είναι ένα βιβλίο πολιτικής ιστορίας- είναι ένας στοχασμός πάνω στην επιρροή του εθνικολαϊκισμού, ως ενός συνεχούς του οποίου οι απαρχές φθάνουν έως και στις αρχές του 20ού αιώνα.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Το βιβλίο "Ο Αριστερός εθνικολαϊκισμός. Από την αντιπολίτευση στην εξουσία", του Ανδρέα Πανταζόπουλου, Αναπληρωτή καθηγητή πολιτικής επιστήμης στο ΑΠΘ, αποτελεί συλλογή κειμένων που δημοσιεύτηκαν στο διάστημα 2013–2016 σε εφημερίδες, περιοδικά και ιστοσελίδες. Αντικείμενό τους είναι η ανάλυση του αριστερού εθνικολαϊκισμού και της πορείας που ακολούθησε, ώστε οι εκφραστές του, με εφαλτήριο την εργαλειοποίηση του κινήματος των Αγανακτισμένων, να διεκδικήσουν και να αναλάβουν την άσκηση κυβερνητικής εξουσίας.

Από τα κύρια γεγονότα που σηματοδότησαν τη διαμόρφωση της Ελληνικής εκδοχής του εθνικολαϊκισμού έχουν περάσει περισσότερα από 10 χρόνια. Ωστόσο, τα κείμενα του Πανταζόπουλου διατηρούν ακέραια τη φρεσκάδα τους. Και όχι μόνο γιατί όσα επεσήμαινε επαληθεύτηκαν κατά γράμμα στα χρόνια που ακολούθησαν. Κυρίως διότι, αν και οι βασικοί πρωταγωνιστές του έχουν αποχωρήσει από το πολιτικό προσκήνιο ή έχουν αποδυναμωθεί σημαντικά, ο εθνικολαϊκισμός ως ιδεολογικοπολιτικό φαινόμενο είναι εδώ και απειλεί εξίσου τη φιλελεύθερη–πλουραλιστική δημοκρατία.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Ο Χρίστος Ζαφείρης, συγγραφέας του περιηγητικού και ιστορικού οδηγού που παρουσιάζουμε σήμερα, ξεναγεί τον αναγνώστη στους αιώνες της μακραίωνης ιστορίας της Θεσσαλονίκης που σφραγίστηκαν από τη θάλλουσα εβραϊκή κοινότητά της. Στις σελίδες του οδηγού του ο Ζαφείρης δίνει φωνή στα εναπομείναντα σιωπηλά τοπόσημα της κοινότητας αυτής. Ξαναζωντανεύει τους ήχους, τη γλώσσα της και τα τραγούδια της που αντηχούσαν στις επαύλεις των εβραίων επιχειρηματιών, και στους δρόμους των σεφαραδίτικων συνοικιών της. Με τον τρόπο του λοιπόν, εξοφλεί ένα χρέος μνήμης στην κοινότητα που αφανίστηκε, λίγο πριν τα μέσα του 20ου αιώνα από τους Ναζί κατακτητές.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Στο σημερινό επεισόδιο παρουσιάζεται το βιβλίο του διακεκριμένου Γάλλου φιλόσοφου, ιστορικού των ιδεών και πολιτικού επιστήμονα Pierre-Andre Taguieff: Ο νέος εθνικολαϊκισμός.

Στις σελίδες του ο Taguieff αναλύει την άνοδο των εθνικολαϊκιστικών κινημάτων στην Ευρώπη και εξετάζει το ύφος τους και τη ρητορική τους. Ταυτόχρονα όμως διερευνά τις προκλήσεις που θέτουν στις σύγχρονες φιλελεύθερες πλουραλιστικές δημοκρατίες, καθώς και την ανθεκτικότητα των δημοκρατιών αυτών, έναντι των απειλών που αντιμετωπίζουν.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Επίκαιρες σκέψεις του Γάλλου φιλόσοφου, ιστορικού των ιδεών και πολιτικού επιστήμονα Pierre-Andre Taguieff.

Μία συλλογή 5 κειμένων, τα οποία περιστρέφονται γύρω από τον εξτρεμισμό και τις σύγχρονες μορφές του: τον τζιχαντισμό και την άκρα δεξιά, τις οποίες ο συγγραφέας συνυφαίνει με τα φαινόμενα του λαϊκισμού, της νέας εβραιοφοβίας και την εισβολή της συνωμοσιολογικής σκέψης.

Ο Taguieff –αυτός ο υπερασπιστής της φιλελεύθερης πλουραλιστικής δημοκρατίας– προτείνει να ακολουθήσουμε την προτροπή του Λένιν: Να μάθουμε τον εχθρό μας, καλύτερα απ’ ό,τι αυτός ξέρει τον εαυτό του.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

«Εύανδρο», «πολυύμνητο», «λαμπροτάτη», είναι μερικοί από τους χαρακτηρισμούς που χρησιμοποιήθηκαν για να εγκωμιάσουν την αίγλη και την καλλιτεχνική και πνευματική ακτινοβολία της Θεσσαλονίκης, κατά τη διάρκεια των βυζαντινών χρόνων.

Και η όμορφη πόλη επαληθεύει, ως σήμερα, έναν προς έναν τους επαίνους που ακούστηκαν γι’ αυτήν. Τα παλαιοχριστιανικά και βυζαντινά αρχιτεκτονικά μνημεία της, που βρίσκονται διάσπαρτα ανάμεσα στα σύγχρονα κτίρια, την καθιστούν μια πόλη ανοικτό μουσείο. Μια πόλη, που όπως έχει λεχθεί, φτάνει να την περπατήσει κανείς, για να μελετήσει και να διανοηθεί την τέχνη του Βυζαντίου.

Σε αυτή λοιπόν την πόλη μας ξεναγεί ο συγγραφέας Χρίστος Ζαφείρης με το βιβλίο του «Η Θεσσαλονίκη των Βυζαντινών».

Και το βιβλίο του μοιάζει με έναν οδηγό που καθοδηγεί τα βήματα του επισκέπτη στη σύγχρονη πόλη, και ταυτόχρονα, τον μεταφέρει νοερά στη συμβασιλεύουσα. Στη δεύτερη καρδιά στην οποία έπαλλε, η ισχύς και η δόξα του Ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Από το 2008, με τη νεανική «εξέγερση» του Δεκέμβρη, τους Αγανακτισμένους και τις εκλογές του 2012 μέχρι το νέο κυπριακό ζήτημα, οι κοινωνικο-πολιτικές εξελίξεις σφραγίσθηκαν από την επέλαση του εθνικολαϊκισμού, δεξιού και αριστερού.

Το βιβλίο που παρουσιάζεται σήμερα –ένα σύνολο αδημοσίευτων αλλά και επικαιροποιημένων δημοσιευμένων άρθρων του αναπληρωτή καθηγητή Ανδρέα Πανταζόπουλου– επιχειρεί να ερμηνεύσει τα κοινωνικοπολιτικά φαινόμενα της περιόδου 2008-2013, υπό το φως του εθνικολαϊκισμού, τον οποίο ο συγγραφέας θεωρεί μόνιμο και δομικό συστατικό της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής κουλτούρας.

Θα μπορούσαμε να πούμε πολλούς λόγους για το οποίους το βιβλίο αυτό είναι ενδιαφέρον και χρήσιμο. Ας αρκεστούμε, στο ότι αν και εκδόθηκε το 2013, οι αναλύσεις του για το αμάλγαμα και τις συνέπειες του αριστεροδέξιου λαϊκισμού επαληθεύτηκαν πλήρως, στα χρόνια που ακολούθησαν.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Το βιβλίο του Roger Scruton περιστρέφεται γύρω από έναν πυρήνα ιδεών, στον οποίο δεσπόζει η θέση ότι οι διανοούμενοι της Νέας Αριστεράς –που έλκονται από την ιδέα μιας σχεδιασμένης κοινωνίας, υπό τον όρο ότι θα ανατεθεί σε αυτούς η διεύθυνσή της– δεν προσφέρουν στην πραγματικότητα ούτε συνεκτική θεωρία ούτε πρακτικά εφαρμόσιμη πολιτική σκέψη. Ο λόγος τους –ο συχνά περίπλοκος, ασαφής και ασυνάρτητος– ενδιαφέρεται περισσότερο να αποδομήσει την έννοια της οικουμενικής αλήθειας, της ορθολογικής επιχειρηματολογίας και της κοινής εμπειρίας, και να διαστρέψει την πραγματικότητα, παρά να την περιγράψει.

Μια συντριπτική κριτική της σύγχρονης αριστερής σκέψης. Σε αυτήν την αναζωογονητικά σώφρονα απάντηση στην τρέχουσα αριστερή φιλοσοφία ο Scruton ρωτάει πώς και γιατί αυτοί οι συγγραφείς έγιναν τόσο δημοφιλείς, και γιατί άλλες φωνές εκτός της αριστερής διανόησης περιθωριοποιήθηκαν.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.