Τα podcasts στο Επίκεντρο

Στο παρόν δοκίμιό του ο Pierre-André Taguieff εκθέτει με απλό, κριτικό και συνοπτικό τρόπο όλες τις θεωρητικές επεξεργασίες και έρευνες, έως τις πλέον πρόσφατες, περί «συνωμοσιολογίας», αναλύει τα χαρακτηριστικά της, την «λογική» και τους μυστικοποιητικούς μηχανισμούς της, τα πρόσωπά της και τον λόγο της.

Το βιβλίο επισημαίνει την επικινδυνότητα του συνωμοσιολογικού φαινομένου για τις πλουραλιστικές δημοκρατίες που αποτελούν ταυτόχρονα –λόγω της ελευθερίας της έκφρασης που παρέχουν– την «πηγή, αλλά και το αντίδοτο» για τις συνωμοσιολογικές αφηγήσεις.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Woke, ο αόριστος δηλαδή του ρήματος wake που κατά λέξη σημαίνει «Αφυπνίσου» και μεταφορικά «Μείνε σε εγρήγορση, διότι το δικαστικό και κοινωνικό σύστημα, μπορεί να στραφεί εναντίον σου». Ωστόσο τα τελευταία χρόνια ο όρος έχει αποκτήσει μια διφορούμενη σημασία. Οι υποστηρικτές του woke κινήματος το θεωρούν πιστοποιητικό προοδευτικότητας. Αντιθέτως, οι επικριτές, χρησιμοποιούν τον όρο woke ειρωνικά. Όταν τον εκφέρουν, είναι για να στιγματίσουν την εμμονή στην εφαρμογή της πολιτικής ορθότητας που έχει οδηγήσει στην ηθικολογία, στην κουλτούρα της ακύρωσης και τελικώς στη λογοκρισία.

Το βιβλίο της Susan Neiman εκθέτει με συστηματικό τρόπο τα βασικά συστατικά της woke αντίληψης και πρακτικής. Με το βιβλίο αυτό η συγγραφεύς τίθεται ευθέως απέναντι στη woke αντίληψη — όχι όμως για να την καταγγείλει με τον τρόπο της λαϊκιστικής δεξιάς ή του Τραμπ, αλλά για να απευθύνει μια επείγουσα προειδοποίηση προς την ίδια την Αριστερά. Ότι, αν δεν διαχωρίσει τη θέση της από τον woke δογματισμό και την αυτοαποκαλούμενη «ριζοσπαστική αριστερά», αν συνεχίσει να απομακρύνεται από τις ηθικές και φιλοσοφικές ρίζες της, θα ενισχύει την εντύπωση ότι έχει πάψει να εξυπηρετεί τις ανάγκες που τη γέννησαν, θα αποξενώνεται ολοένα από τους πολίτες που είχαν μακροχρόνια δέσμευση με την κοινωνική δικαιοσύνη, και τελικώς θα συνεχίσει να χαρίζει πολιτικές νίκες στη λαϊκιστική δεξιά και στην ακροδεξιά.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Το βιβλίο αφηγείται την ιστορία του Μπρούνο Μπερτόλντι, ενός Ιταλού λοχία που βρέθηκε από τα βουνά της Αλβανίας στην Κεφαλονιά, κι από εκεί στη Ρωσική στέπα, πριν γυρίσει μετά από εννέα χρόνια στην πατρίδα του.

Κι η ιστορία αυτή είναι συναρπαστική, όπως κάθε ιστορία ενός προσώπου που η ανθεκτικότητά του και η τύχη του βοήθησαν να επιβιώσει. Και πράγματι ο Μπερτόλντι κατάφερε να βγει ζωντανός, πρώτα από μια από τις μεγαλύτερες φρικαλεότητες που διέπραξε η Βέρμαχτ στην Ευρώπη, κι ύστερα από τις απάνθρωπες συνθήκες κράτησης στα σοβιετικά στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Η αληθινή ιστορία ενός ανθρώπου που επέζησε από τη σφαγή, τα γκουλάγκ της Σιβηρίας και την ίδια την Ιστορία.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Φανταστείτε ένα ταξίδι στον χρόνο. Ένα ταξίδι στην ιστορία μιας πόλης. Μόνο που αυτή την φορά ο ξεναγός σας, σκοπεύει να την αφηγηθεί αντίστροφα. Να ξεκινήσει δηλαδή από το παρόν της. Αυτό το ταξίδι μπορεί να το πραγματοποιήσετε κρατώντας στα χέρια σας τον ιστορικό και περιηγητικό οδηγό «Η Θεσσαλονίκη του 20ού αιώνα». Ξεναγός σας θα είναι ο Χρίστος Ζαφείρης.

Ένας οδηγός για την πολύπτυχη παρουσία της Θεσσαλονίκης στον 20ό αιώνα με άξονα τα σωζόμενα ντοκουμέντα της περιόδου που συνθέτουν το πανόραμα του συγκλονιστικού 20ού αιώνα της αγαπημένης μας πόλης.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Ο Μουμτζής παραθέτει μία διαφορετική ιστορία για τον Εμφύλιο από εκείνη που επικρατούσε μέχρι τα μνημονιακά χρόνια, σε μία χώρα όπου ο αστικός μύθος έλεγε ότι η Ελλάδα θα ήταν καλύτερη χώρα αν τον Εμφύλιο τον είχαν κερδίσει οι κομμουνιστές.

Ο Μουμτζής δεν είναι, ούτε προσποιείται τον ιστορικό. Ανήκει όμως σε μια γόνιμη παράδοση της ιστοριογραφίας που ό,τι στερείται σε δυνατότητα πρόσβασης σε πρωτογενές υλικό, το αναπληρώνει διαθέτοντας ένα οξύ – πολιτικό εν πολλοίς– κριτήριο που την καθιστά ικανή να κατανοεί στη διαδρομή του ιστορικού χρόνου, τις εποχές και τα σύνθετα ιδεολογικά και κοινωνικά φαινόμενά τους.

Βεβαίως στην περίπτωση του Μουμτζή, το κριτήριο αυτό συνοδεύεται από μια διαυγή ιδεολογική προδιάθεση την οποία ποτέ δεν έχει αποκρύψει από τους αναγνώστες του, και σε αυτό αλλά και σε όλα τα άλλα βιβλία του. Ο Μουμτζής διαπιστώνει το αυτονόητο. Ότι ο δημόσιος λόγος, κατά τη Μεταπολίτευση και εντεύθεν, έχει κυριαρχηθεί από τις ιδέες της Αριστεράς, πυρήνας των οποίων είναι ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύει και αφηγείται την Αντίσταση και τον Εμφύλιο, ώστε να ωραιοποιεί τον εαυτό της και να δαιμονοποιεί τους αντιπάλους της.

Σε αυτόν λοιπόν τον κυρίαρχο λόγο ο Μουμτζής θέτει ένα απλό ερώτημα: Τι θα είχε συμβεί αν από τη σύγκρουση των δυο στρατοπέδων είχε βγει νικήτρια η Αριστερά;

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Το βιβλίο του Διονύση Καραχάλιου αποτελεί μια συστηματική απόπειρα ερμηνείας του ιδεολογικού τοπίου που έχει διαμορφωθεί στη σύγχρονη Ελλάδα. Το κεντρικό του ερώτημα εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο οι ιδέες της Αριστεράς κατάφεραν να κυριαρχήσουν στον δημόσιο λόγο από την πτώση της δικτατορίας το 1974 μέχρι και τις μέρες μας.

Ενώ σε ολόκληρο τον δυτικό κόσμο οι μαρξιστικές και σοσιαλιστικές αντιλήψεις αντιμετωπίζονται με δυσπιστία, στην Ελλάδα εξακολουθούν να ασκούν γοητεία και να συμβάλλουν στην διαιώνιση προκαταλήψεων που ενισχύουν την ειδυλλιακή εικόνα με την οποία η Αριστερά προβάλλει τον εαυτό της.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Το βιβλίο πραγματεύεται ένα διαδεδομένο, αλλά άγνωστοστις λεπτομέρειές του φαινόμενο του σύγχρονου κόσμου. Τη διείσδυση των εταιρειών συμβούλων σε ένα μεγάλο μέρος των συστημάτων – από την οικονομία, την ενέργεια, και τις μεταφορές ως την εκπαίδευση και την υγειονομική περίθαλψη – που διέπουν την καθημερινή μας ζωή.

Τι ακριβώς κάνουν οι εταιρείες συμβούλων στις οποίες οι κυβερνήσεις και οι επιχειρήσεις αναθέτουν κρίσιμες δραστηριότητές τους; Γιατί έχει αυξηθεί τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο η αγορά συμβουλευτικών υπηρεσιών; Πώς τελικά πρέπει να αξιολογείται η συμβολή των εταιρειών αυτών στην ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχουν οι εντολείς τους και στην οικονομία γενικότερα;

Για την Mazzucato και τη συνεργάτιδά της, η αντιμετώπισητων μεγάλων προκλήσεων του σύγχρονου κόσμου, από τις πανδημίες, ως την κλιματική κρίση, απαιτούν φιλοδοξία, δεινότητα και εμπειρογνωμοσύνη. Πράγματα δηλαδή που δεν εξαιρούν τις συμβουλευτικές εταιρείες από την επίλυση των κρίσεων αυτών. Φτάνει όμως να ενεργούν συμπληρωματικά και να συνεργούν προς την παραγωγή πραγματικής και όχι ονομαστικής αξίας.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Με το παρόν βιβλίο ολοκληρώνεται η δίτομη εργασία του Σάκη Μουμτζή για την «κόκκινη βία» κατά την χρονική περίοδο 1943-1950, που αποτελεί ένα από τα καλύτερα κείμενα ιστορικής κατανόησης της λογικής, της στρατηγικής αλλά και των εσωτερικών αντιφάσεων της Αριστεράς.

Τον Δεκέμβριο του 1945 ένα ιδιόρρυθμο περιστατικό συνέβη στις φυλακές της Λαμίας. Δέκα κρατούμενοι, στελέχη του ΚΚΕ, υπέγραψαν ένα πρωτόκολλο. Και με μια δόση χιούμορ –δεδομένων των συνθηκών– όρισαν στο πρωτόκολλα αυτό, ότι η επόμενη συνάντησή τους, τον Δεκέμβριο του 1955, θα γινόταν στα γραφεία του ΚΚΕ ή του ΕΑΜ και ότι θα τη γιόρταζαν τραγουδώντας αντάρτικα.

Γνωρίζοντας κανείς όσα είχαν προηγηθεί, θα έβγαζε αβίαστα το συμπέρασμα πως οι άνθρωποι αυτοί –που λαχταρούσαν την αποφυλάκισή τους και την ένταξή τους σε μια ομαλή πολιτική ζωή– το τελευταίο που θα επιθυμούσαν, θα ήταν η εμπλοκή τους σε μια εμφύλια διαμάχη.

Κι όμως η ιστορία τους διέψευσε. Η Ελλάδα κύλησε σε έναν Εμφύλιο πόλεμο που δεν στοίχισε μόνον σε ανθρώπινες ζωές. Άφησε πίσω του μια, χώρα που έχοντας βγει 5 περίπου χρόνια αργότερα, από κάθε άλλη ευρωπαϊκή, από τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο,  ήταν μια χώρα με κατεστραμμένες υποδομές και γεωργία και σημαδεμένη από ένα βαρύ τραύμα, που την ουλή του, ψαύουμε ακόμη και σήμερα.

Τι ακριβώς συνέβη, ώστε η χώρα να μην ακολουθήσει τον δρόμο των άλλων δυτικών δημοκρατιών που επούλωσαν γρήγορα τις πληγές τους και προχώρησαν στον δρόμο της εθνικής συνεργασίας και της οικονομικής ανασυγκρότησης. Και ειδικότερα: Γιατί η Ελλάδα δεν μπόρεσε να επωφεληθεί από τομικρό παράθυρο που άνοιξε στο μεσοδιάστημα από την Άνοιξη του 45 ως το Φθινόπωρο του 46, ώστε να ομαλοποιήσει την πολιτική της ζωή, και να μην οδηγηθεί στην αιματηρότερη στην ιστορία της, εμφύλια σύρραξη;

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

20 χρόνια από τότε που το Επίκεντρο αποφάσισε να κάνει κάτι που δεν ήταν καθόλου αυτονόητο: Να εκδίδει βιβλία που δεν είναι διάττοντες αστέρες. Βιβλία που προκαλούν τον στοχασμό και ανοίγουν συζητήσεις. Βιβλία που δεν γράφτηκαν για να ξεχαστούν.

Βιβλία που, εδώ και δύο δεκαετίες, χρησιμοποιούνται ως εγχειρίδια και διδακτικά βοηθήματα σε όλα σχεδόν τα ελληνικά πανεπιστήμια.

Γιατί αυτό είναι το Επίκεντρο: η διαχρονία. Το βιβλίο που μένει επίκαιρο, ζωντανό, και που ο αναγνώστης θέλει να επιστρέφει, ξανά και ξανά, σ΄αυτό. Και βέβαια η επιθυμία, να μην είναι απλώς ένας ακόμη εκδοτικός οίκος, αλλά το επίκεντρο μιας κοινότητας συγγραφέων και αναγνωστών που αλληλεπιδρούν και αναπτύσσονται μαζί.

Και τώρα… 20 χρόνια μετά, είναι ώρα να το γιορτάσουμε όπως του αξίζει.

Σας περιμένουμε όλους το Σάββατο 13 Δεκεμβρίου στις 5 το απόγευμα στο βιβλιοπωλείο των Εκδόσεων Επίκεντρο, στην Πλατεία Ναυαρίνου 9 στη Θεσσαλονίκη, να γιορτάσουμε την επέτειο των 20 χρόνων εκδοτικής παρουσίας μας, να τα πούμε από κοντά, να κεραστούμε και να ευχηθούμε και στα επόμενα!

Το δίτομο έργο του Μουμτζή για την «κόκκινη βία» κατά την χρονική περίοδο 1943-1950 αποτελεί ένα από τα καλύτερα κείμενα ιστορικής κατανόησης της λογικής, της στρατηγικής αλλά και των εσωτερικών αντιφάσεων της Αριστεράς.

Ένας ιστορικός σημείωνε σε κάποιο βιβλίο του: «Το παρελθόν είναι εξ ορισμού δεδομένο. Όμως η γνώση μας, γι’ αυτό συνεχώς μεταβάλλεται». Και το βιβλίο του Σάκη Μουμτζή, εντάσσεται στις απόπειρες επανατοποθέτησης και επανεξέτασης ενός παρελθόντος, που όσο οι εκκρεμότητές μας με αυτό παραμένουν, τόσο αυτό θα τρυπώνει, πεισματικά, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο στην πολιτική μας ζωή.Η καρδιά του συγγραφικού εγχειρήματος του Μουμτζή εντοπίζεται –παραφράζοντας τον Τζων Ρίντ– στις «33 ημέρες που συγκλόνισαν την Αθήνα», στα δραματικά δηλαδή γεγονότα του Δεκεμβρίου του 1944 που έχουν μείνει στη συλλογική μας μνήμη, ως Δεκεμβριανά. Και η αλληλουχία των παλμών της που ξεκινά από τη γενεσιουργό αιτία των Δεκεμβριανών, συνεχίζεται ως την κορύφωση του αιματηρού Εμφυλίου και την προδιαγεγραμμένη κατάληξή του.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.