Bernard Hammelburg | BNR

De wereld kijkt met ingehouden adem naar Israël: hoe gaat de tegenreactie op de aanval van Iran eruit zien? Het Israëlische oorlogskabinet komt vandaag opnieuw bij elkaar. Dat en meer bespreken buitenlandcommentator Bernard Hammelburg en Europa-verslaggever Geert Jan Hahn met Bas van Werven in De Ochtendspits.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dit is een extra uitzending van De Alliantie, de verzamelde buitenlandprogramma’s van BNR, in verband met de directe aanval van Iran op Israël in de nacht van zaterdag op zondag. Iran vuurde meer dan 300 drones en raketten af op Israël. Dat land heeft de aanval met behulp van zijn bondgenoten af kunnen slaan, maar dit is wel een nieuwe escalatie in het conflict in het Midden-Oosten.

Hugo Reitsma praat je in deze podcast bij met experts van BNR en daarbuiten. Onder meer over de nacht die Israël heef beleefd. De wapens die Iran heeft ingezet en wat dit betekent voor de spanningen in de regio.

Luister ook | 'Zorgen over Israëlische vergelding groter dan over luchtaanval Iran zelf'

- Bernard Hammelburg, BNR's buitenlandcommentator.

- Ralph Dekkers, BNR's Israël-correspondent.

- Arend Jan Boekestijn, van Boekestijn & De Wijk.

- Rob de Wijk, van Boekestijn & De Wijk.

- Jan Postma, BNR's Amerika-correspondent.

- Pieter Cobelens, oud-directeur van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD).

- Tara Kenkhuis, BNR's Midden-Oosten-correspondent.

Houd voor het laatste nieuws ook de BNR-site en de app in de gaten. Maandagochtend brengen Bas van Werven en Iwan Verrips je het laatste nieuws in Ochtendnieuws en De Ochtendspits.

Luister ook | BNR De Wereld

Luister ook | Boekestijn & De Wijk

Luister ook | Amerika Podcast

Luister ook | De Alliantie

Luister ook | De Strateeg

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De kritiek op het handelen van Israël en Gaza neemt steeds verder toe. Daardoor valt het begrip genocide steeds vaker. Geert-Jan Knoops, advocaat bij het Internationaal Strafhof in Den Haag en hoogleraar politiek van het internationaal recht aan de Universiteit van Amsterdam, legt uit dat genocide lastig aan te tonen is en dat je dat etiket nu niet op Gaza kan plakken.

Daarnaast legt Knoops uit waarom genocide in andere voorbeelden wel of niet aangetoond kon worden en waarin andere begrippen uit het (oorlogs)recht, zoals oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid, van elkaar verschillen.

Luister ook | 'Europa is een keizer met bijzonder weinig kleren aan binnen de NAVO'

Oekraïne onder vuur

Oekraïne wordt de laatste dagen opnieuw zwaar bestookt door Rusland. Daarbij valt op dat de energievoorzieningen steeds vaker een doelwit zijn. Europa-verslaggever en maker van de Perstrojkast Geert Jan Hahn legt uit wat er op dit moment gebeurt en welke gevolgen die aanvallen voor ons kunnen hebben.

Lees ook | Bezoek Cameron aan VS draait uit op deceptie

Speaker Johnson moet iets met Oekraïne, maar wat?

Het lot van Mike Johnson, de speaker van het Huis van Afgevaardigden, hangt aan een zijden draadje. Hij moet iets met de hulp aan Oekraïne, maar de hardliners binnen zijn eigen partij dreigen hem te laten vallen. Te gast is Amerikanist Koen Petersen. Amerika-correspondent Jan Postma legt uit wat de argumenten van deze MAGA-Republicans zijn en dat pogingen uit Europa om Amerika over de brug te laten komen tot nu toe niet helpen.

Luister ook | Amerika Podcast

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als Israël wordt aangevallen door Iran, dan zal de Amerikaanse toewijding aan Israël 'ijzersterk' zijn. De Amerikaanse president Joe Biden zei dat als volgt tijdens een persconferentie. Biden en verschillende Amerikaanse functionarissen zijn bang dat er binnen enkele dagen een 'aanzienlijke' aanval wordt uitgevoerd door Iran als wraak voor het Israëlische bombardement op het consulaire gebouw in Damascus. Dat meldt Bloomberg. Je hoort Europa-verslaggever Geert Jan Hahn en buitenlandcommentator Bernard Hammelburg.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na de terugtrekking door Israël uit Khan Junis is de oorlog in Gaza, op enkele incidenten na, gestopt. Of in elk geval even stilgevallen – voor het eerst sinds die ene week in november, waarin een groep gijzelaars werd uitgewisseld tegen Palestijnse gevangenen. Iedereen houdt de adem in. Begint Israël alsnog een offensief in Rafah, of bezwijkt Netanyahu onder de enorme westerse druk om dat vooral niet te doen? En slagen de onderhandelaars erin de gevechtspauze op te rekken tot een bestand?

Minder internationale aandacht is er voor de schermutselingen langs de Israëlisch-Libanese grens. Sinds de inval door Hamas in Israël op 7 oktober, heeft Hezbollah aanvallen met raketten gestaag opgevoerd, wat leidt tot meer Israëlische represailles en bombardementen van lanceerinrichtingen. Het arsenaal van Hezbollah bedraagt naar schatting 150.000 raketten, van een veel geavanceerder type dan die van Hamas in Gaza en met een actieradius tot in het zuiden van Israël. Zo’n 80.000 Israëliërs uit de grensstreek zijn geëvacueerd, militaire verloven zijn ingetrokken.

De oorlog tussen Israël en Gaza gaat wereldwijd gepaard met grote emoties, die inmiddels hebben geleid tot een explosie van Jodenhaat. De Israëlisch-Palestijnse kwestie houdt geen direct geopolitiek gevaar in, hoewel de Houthi’s in Jemen vinden van wél. Het conflict met Hezbollah heeft daarentegen niets met Palestijnen te maken, maar is voor de westerse wereld veel gevaarlijker. Hezbollah, een marionet van Iran, maakt een confrontatie met Iran waarschijnlijker. De Amerikanen oefenen achter de schermen enorme druk uit op Iran om het niet zover te laten komen. Tot nu toe denken de inlichtingendiensten dat Iran niet uit is op een oorlog met Israël, en al zeker niet met Amerika. Het Israëlische bombardement van het Iraanse consulaire terrein in Damascus, waarbij onder meer een generaal van de Revolutionaire Gardes om het leven kwam, moest dienen als een waarschuwing, maar Iran zint op wraak. Die kan komen door een aanval op een Israëlische of Amerikaanse ambassade ergens in de wereld. Maar ook door het geheime transport van massa’s Iraanse wapens naar de Westelijke Jordaanoever, van waaruit een aanval op Israël zou kunnen worden ingezet. Westerse inlichtingendiensten weten dat de dreiging uit Iran groot en acuut is, vooral ook door de kongsi met Rusland en Syrië. Het is de hoogste tijd dat regeringen en parlementen met plannen komen om die die dreiging het hoofd te bieden.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De NAVO viert haar 75-jarig bestaan. 75 jaar waarin binnen het bondgenootschap sprake is geweest van vrede en vrijheid. Toch zijn we ons nu voor het eerst sinds de Koude Oorlog weer bewust van het gevaar van oorlog. En hoewel Europa zijn defensie weer aan het optuigen is zal het nog lang duren voor we op het juiste niveau zitten. 'Europa is een keizer met bijzonder weinig kleren aan', zegt voormalig NAVO-secretaris-generaal Jaap de Hoop Scheffer.

De Hoop Scheffer is positief over het plan van de huidige secretaris-generaal Jens Stoltenberg om een fonds van 100 miljard op te tuigen voor Oekraïnesteun. Vanuit zijn eigen rol legt hij uit wat de secretaris-generaal wel of niet kan doen. Verder denkt De Hoop Scheffer dat Mark Rutte binnenkort wel degelijk gekozen zal worden als opvolger van Stoltenberg.

Luister ook | 'De mediaoorlog is ruim en breed gewonnen door Hamas'

Oplossing oorlog in Gaza verder weg

Met de aanval op hulpverleners in Gaza die daarbij om het leven zijn gekomen is een oplossing voor het conflict weer een stukje verder weggedreven. Daar komt de Israëlische aanval op de Iraanse ambassade in Syrië nog eens bovenop. Caspar Veldkamp, buitenlandwoordvoerder in de Tweede Kamer voor Nieuw Sociaal Contract, maakt zich hier ernstige zorgen om.

Luister ook | Amerika Podcast

Abortus vs migratie | Postma in Amerika

De campagne in de Verenigde Staten staat deze week vooral in het teken van abortus versus migratie. Biden valt Trump aan op zijn abortusplannen. Trump reageert daarop door de situatie met immigranten aan te kaarten. Amerika-correspondent Jan Postma laat de spotjes horen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Oekraïense stad Charkiv is vannacht opgeschrikt door een 'double tap-aanval'. Verder is Geert Jan Hahn net teruggekeerd van de NAVO-top in Brussel waar het plan van Jens Stoltenberg voor een fonds van 100 miljard werd gepresenteerd. En het lot van House speaker Mike Johnson hangt vanwege Oekraïne aan een zijden draadje. Dat en meer bespreken buitenlandcommentator Bernard Hammelburg en Europa-verslaggever Geert Jan Hahn in Hahn & Hammelburg.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl het Amerikaanse Congres kibbelt over de budgettaire financiering van militaire steun aan Israël, blijkt de regering-Biden de leverantie van bommen, munitie, kleine wapens en gevechtsvliegtuigen gewoon door te zetten. Je kunt het trucs noemen, maar het is ook een kwestie van Amerikaans eigenbelang.

Enkele van de trucs. De regering levert momenteel 2.300 zware bommen en 25 nieuwe F-35 gevechtsvliegtuigen. Alleen die jachttoestellen zijn al 2,5 miljard dollar waard. Hoe dat kan? De levering van de F-35’s was al in 2008 goedgekeurd, dus staat het Congres er nu buiten. De leverantie van bommen en andere munitie valt volgens Biden onder de verdragsvoorwaarden met Israël waaraan de VS moeten voldoen. Dat verdrag overtroeft volgens de regering-Biden de vraag of bij het gebruik van de wapens door Israël het oorlogsrecht wordt geschonden. De levering van 14.000 tankgranaten ter waarde van 100 miljoen, en 320 miljoen aan precisiebommen viel onder ‘emergency autoriteit’ en bleven daarmee eveneens buiten parlementaire controle.

Wat zich volledig aan parlementaire controle onttrekt zijn leveringen met een waarde van minder dan 25 miljoen dollar, en soms tot 100 miljoen. Op deze wijze heeft Amerika sinds het uitbreken van de oorlog al meer dan 100 leveranties gedaan, waaronder de bommen. Bijdehand trucje van Biden? Nee, ook zijn voorganger Trump maakte gebruik van deze ruimte in de wet door 4.221 keer ‘onder de radar’ voor in totaal 11 miljard dollar wapens te leveren aan Saoedi-Arabië en de Emiraten.

De verdragsrelatie tussen de VS en Israël is inderdaad heel hecht. In het vredesverdrag tussen Israël en Egypte, uit 1978, is voor beide landen een garantie opgenomen van zo’n 3 miljard per jaar voor de aanschaf van wapens. Onder Ronald Reagan, begin jaren ’80, werd de relatie gepromoveerd tot een omvangrijk defensieverdrag, door achtereenvolgende presidenten voortdurend uitgebreid, bijvoorbeeld met het geavanceerde ‘iron dome’ systeem, waarvoor Amerika de raketten levert. Onder de Amerikaanse wet is Israël een ‘primaire niet-NAVO bondgenoot.’

Sinds 1992 heeft Amerika Israël onder het ‘Extra Defensie Goederen’ programma voor 6,6 miljard dollar aanvullend materiaal geleverd, deels via opslag bij Europese bondgenoten. Dat alles werpt een bijzonder licht op het vonnis van een Nederlands gerechtshof om de levering van reserveonderdelen voor de F-35 vanuit Nederland aan Israël te verbieden. Op het totaal maakt het niets uit, want er zijn voldoende onderdelen in andere landen en in de VS zelf. Maar het roept de vraag op wat Nederland er eigenlijk mee te maken heeft. Amerikaanse onderdelen in een Amerikaanse opslagplaats, die toevallig in Nederland ligt. De zaak ligt nu bij de Hoge Raad. Wat weegt zwaarder, de vooralsnog onbewezen stelling dat Israël het oorlogsrecht schendt, of de overeenkomst met de VS? Gokje wagen? De leveranties uit Nederland worden hervat.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Elke dinsdag- en donderdagochtend werpen Geert Jan Hahn en Bernard Hammelburg een blik op de wereld. Het gaat niet alleen over de laatste ontwikkelingen op militair en diplomatiek gebied in Oekraïne, Rusland en Europa maar ook over de volatiele situatie in het Midden-Oosten. Ook het conflict tussen Israël en Hamas heeft een grote impact op ons continent én mogelijk op de Russische oorlog in Oekraïne.

Hahn en Hammelburg bespreken de geopolitieke agenda van deze week. De agenda van deze week staat in het teken van het 75 jarige jubileum van de NAVO, de nijpende situatie waar Oekraïne in zit en een bijeenkomst van ministers van buitenlandse zaken. Geert Jan Hahn speculeert over de mogelijk nieuwe positie van Mark Rutte als secretaris-generaal van de NAVO. Verder bespreekt Geert Jan de stand van zaken aangaande artilleriegranaten die Oekraïne van Tsjechië zou ontvangen deze maand. Bernard Hammelburg vertelt waarom hij niet positief gestemd is over hoe de situatie in het Midden-Oosten zich ontwikkeld. Ook bespreekt Hammelburg de kans dat deze maand Amerikaanse steun geregeld wordt.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoewel de VN-Veiligheidsraad zich heeft uitgesproken voor een onmiddellijk staakt-het-vuren in Gaza gaat de oorlog gewoon door. Vanuit Israël, maar ook door Hamas. De aandacht is eigenlijk volledig gericht op Israël. Volgens Arabist Jan Jaap de Ruiter heeft Hamas de mediaoorlog al lang gewonnen.

Luister ook | 'Verband tussen oorlogen in Oekraïne en Gaza wordt niet begrepen'

Volgens De Ruiter komt dit voornamelijk door het slecht doordachte optreden van Israël in Gaza. 'De honger en de verwoestingen in Gaza zijn vreselijk. Dat kan Hamas gebruiken om te laten zien: zie je wat ze doen?' Tegelijkertijd benadrukt De Ruiter dat we ons niet blind moeten staren en ook naar Hamas moeten kijken.

Luister ook | Europese Commissie wil gesprekken Bosnië beginnen

Bosnië-Herzegovina bij de EU: willen we dat wel?

De EU gaat toetredingsgespreken voeren met Bosnië-Herzegovina over het lidmaatschap van de Europese Unie. Volgens Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen heeft Bosnië grote stappen gezet in het afgelopen jaar. Toch blijft het land intens verdeeld in verschillende deelrepublieken en etniciteiten. Waarom willen we Bosnië er zo graag bij? Te gast is PvdA-Europarlementariër Thijs Reuten uit de S&D-fractie.

Luister ook | Amerika Podcast

Bijbelverkoper Trump | Postma in Amerika

Donald Trump heeft iets nieuws bedacht voor zijn campagne. Hij verkoopt bijbels. Maar of Trump ook echt een bijbelkenner is valt te betwijfelen. Dat en meer over de campagnes voor de presidentsverkiezingen hoor je van Amerika-correspondent Jan Postma.

See omnystudio.com/listener for privacy information.