อันเมตตาธรรมก็คือความรัก ความหวังดี ความปรารถนาดีต่อกัน ความต้องการที่จะให้เขามีความสุข ที่แสดงออกให้เห็นว่าตนเองนั้นมีความรักหวังดีต่อผู้ใดผู้หนึ่ง ด้วยกริยาท่าทางบ้าง ด้วยการเสียสละช่วยเหลือกันบ้าง จะแสดงออกมาในรูปแบบใดก็ตาม หากเป็นไปด้วยความรักความหวังดีเป็นที่ตั้งแล้ว เรียกว่าเมตตาธรรมได้ทั้งสิ้น

จากบทเทศนา ปัณฑิตกถา ๑๔ พฤศจิกายน ๒๕๔๐

รวบรวมจากหนังสือ บทธรรมนำชีวิต โดย พระมหาโพธิวงศาจารย์ ทองดี สุรเตโช ผู้อ่าน Olive Oil

การทำตัวให้เล็กลงในที่นี้หมายถึงการถอนความรู้สึกว่าเป็นตัวเป็นตน ความรู้สึกว่าตัวเองใหญ่ สร้างความรู้สึกอยู่เสมอว่าตัวเองก็เป็นเหมือนกับคนอื่น ไม่มีอะไรดีวิเศษไปกว่าคนอื่น ถอนองค์ประกอบชีวิตไว้นอกความรู้สึก เมื่อปลดเปลื้องสิ่งที่เกาะกุมใจเกาะกุมความคิดออกได้ ตัวตนก็จะเล็กลง

ยิ่งตัวตนเล็กลงในความรู้สึกได้มากเท่าไร ได้ชื่อว่าประพฤติธรรมได้สำเร็จมากเท่านั้น

หากถึงขั้นรู้สึกว่าตัวตนไม่มี รู้สึกว่าตัวตนหมดไป ไม่มีอะไรเป็นตัวตนอีกต่อไป ทุกสิ่งเป็นอนัตตาหมด ก็เรียกได้ว่าประพฤติธรรมบรรลุถึงขั้นสุดยอดแล้ว

จากบทเทศนา ธัมมจริยากถา ๑๔ สิงหาคม ๒๕๒๗

รวบรวมจากหนังสือ บทธรรมนำชีวิต โดย พระมหาโพธิวงศาจารย์ ทองดี สุรเตโช ผู้อ่าน J Puu 🦀

ผู้ที่เคยทำคุณงามความดีแก่ตนมาก่อน แม้เพียงเล็กน้อยแม้เพียงครั้งเดียว ก็ควรถือว่าเขาได้ทำสิ่งที่ทำได้ยากแก่เราไว้แล้ว แม้ว่าเขาจะมิได้ทำมิได้ให้อะไรแก่เราอีก ก็ไม่ควรดูถูกดูหมิ่นว่าทำแค่นี้ให้แค่นี้ไม่น่าจะถือเป็นบุญคุณอะไร เพราะความดีที่เขาทำแก่เรานั้นย่อมสำคัญเสมอ หากว่าเขาไม่ให้ไม่ช่วยอะไรเราไว้ตอนนั้น เราอาจลำบาก เราอาจไม่ได้เป็นอย่างที่เป็นอยู่ทุกวันนี้ก็ได้

ดังเช่นพ่อแม่ แม้ท่านจะไม่ได้เลี้ยงดูเรา เพียงให้กำเนิดเรามาเท่านั้น แต่สิ่งที่ท่านให้ก็มีอยู่และสำคัญที่สุด สิ่งนั้นคือชีวิตและร่างกายของเราทั้งหมดซึ่งเป็นสิ่งสูงสุด หาไม่ได้จากคนอื่นอีกแล้ว

หรืออย่างครูบาอาจารย์ซึ่งเคยสั่งสอนอบรมให้ความรู้ตนมา แม้เพียงชั่วระยะเวลาหนึ่งแล้วก็ไม่ได้พบกันอีกเลย ก็ต้องถือว่าท่านเหล่านั้นมีพระคุณต่อตนอย่างสูงสุด

จากหนังสือ ธรรมสารทีปนี

วบรวมจากหนังสือ บทธรรมนำชีวิต โดย พระมหาโพธิวงศาจารย์ ทองดี สุรเตโช ผู้อ่าน Tim

การดูแลรักษา การปรับปรุงสิ่งแวดล้อมให้ดี และไม่ทำสิ่งแวดล้อมให้เสียหาย ล้วนเป็นประโยชน์แก่ตัวเราทั้งนั้น เมื่อจัดการสิ่งแวดล้อมดี บ้านก็จะน่าอยู่ บริเวณบ้านก็จะสวยงาม ถนนหนทางก็จะร่มรื่น แม่น้ำลำคลองก็จะสะอาด บ้านเมืองก็จะปลอดมลพิษทั้งปวง เป็นเรื่องดีทั้งนั้น

ตรงกันข้ามถ้าเราไม่ดูแลจัดการสิ่งแวดล้อมให้ดี มีแต่ทำลายสิ่งแวดล้อมที่ดีลงทุกวัน คนที่จะเดือดร้อนจริงๆ เพราะถูกสิ่งแวดล้อมลงโทษก็คือตัวเรานี่เอง

จากหนังสือเรื่อง คำพ่อคำแม่

รวบรวมจากหนังสือ บทธรรมนำชีวิต โดย พระมหาโพธิวงศาจารย์ ทองดี สุรเตโช ผู้อ่าน nhws

สุขภาพจิตจะดีได้ก็ด้วยการรักษาอารมณ์ให้ดี อย่าให้อารมณ์เสีย สิ่งที่จะทำให้อารมณ์เสียนั้นมีมาก ผ่านมาทางตาบ้าง ทางหูบ้าง ทางความคิดบ้าง วันหนึ่งๆ คนเรามักจะรับอารมณ์ร้ายๆ ร้อนๆ เข้าไปไว้ในจิตใจกันคนละมากๆ แล้วเก็บสั่งสมไว้เรื่อยๆ จนกลายเป็นกองขยะอารมณ์อยู่ในจิตใจ

คนที่มีขยะอารมณ์อยู่มาก สุขภาพจิตก็จะเสียไปมาก คนที่มีสุขภาพจิตเสียมากก็มักจะอารมณ์เสียบ่อย หงุดหงิดง่าย กลายเป็นคนเจ้าอารมณ์ไปโดยไม่รู้ตัว

จากหนังสือเรื่อง คำพ่อคำแม่

รวบรวมจากหนังสือ บทธรรมนำชีวิต โดย พระมหาโพธิวงศาจารย์ ทองดี สุรเตโช ผู้อ่าน nhws

…แต่เมื่อสละสิ่งนั้นระบายสิ่งนั้นออกไปโดยการให้ผู้อื่นได้ ก็เท่ากับว่าได้ระบายทุกข์ออกจากตัวออกจากจิตใจนั่นเอง เมื่อทุกข์ออกไปแล้ว สุขก็เกิดขึ้นมาแทนที่ ดังนั้นคนที่เสียสละบริจาคสิ่งของของตนให้แก่คนอื่นได้นั้นจึงได้รับความสุขทางใจอย่างประหลาด เป็นความสุขที่ลึกซึ้ง คนที่ไม่เคยให้อะไรแก่ใครด้วยใจบริสุทธิ์ย่อมจะไม่มีโอกาสได้สัมผัสกับความสุขเช่นนี้แน่นอน และความสุขเช่นนี้ไม่อาจซื้อหาหรือยกให้แก่กันได้ นอกเสียจากว่าผู้ต้องการความสุขจะเป็นนักให้เป็นนักเสียสละด้วยตัวของตัวเองเท่านั้น

อย่างที่มีคำพูดว่า “สุขนี้ไม่มีขาย ใครอยากได้ต้องทำเอง” นั่นแล

จากบทเทศนา ทานานุภาวกถา ๑๙ มกราคม ๒๕๓๗

รวบรวมจากหนังสือ บทธรรมนำชีวิต โดย พระมหาโพธิวงศาจารย์ ทองดี สุรเตโช ผู้อ่าน J Puu

อันความซื่อสัตย์ซื่อตรงนั้นเป็นเรื่องของหน้าที่ เป็นเรื่องที่จะต้องมีต้องทำ แต่ความจงรักภักดีเป็นเรื่องของจิตใจ เป็นเรื่องนอกเหนือไปจากหน้าที่ และบังคับกันให้มีไม่ได้

ความจงรักภักดีเกิดจากจิตใจที่ศรัทธาและรักเคารพเจ้านายด้วยใจจริง และเมื่อมีความจงรักภักดีแล้วก็เป็นเหตุให้เกิดความซื่อสัตย์และซื่อตรงต่อเจ้านายด้วยใจจริงอีกชั้นหนึ่งนอกเหนือไปจากทำตามหน้าที่ ดังนั้นผู้ที่มีทั้งความซื่อสัตย์ ความซื่อตรง และความจงรักภักดีต่อเจ้านายนั้น นับได้ว่าเป็นลูกน้องที่ประเสริฐ หาไม่ได้ง่ายนัก

จากหนังสือเรื่อง คำพ่อคำแม่

รวบรวมจากหนังสือ บทธรรมนำชีวิต โดย พระมหาโพธิวงศาจารย์ ทองดี สุรเตโช ผู้อ่าน nhws

การสร้างความสามัคคีในหมู่คณะเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่ง ความสามัคคีนั้นสร้างขึ้นมาได้ด้วยความจริงใจต่อกันและความเสียสละเป็นสำคัญ ขาดสองอย่างนี้แล้วความสามัคคีจะเกิดขึ้นได้ยาก

แต่ศัตรูสำคัญของความสามัคคีก็คือคำพูด ระวังคำพูดไว้ได้ สามัคคีก็ไม่แตก

คำพูดที่ควรระวังคือคำพูดของพวกเดียวกันเองที่พูดโดยขาดความระมัดระวัง กับคำพูดของคนอื่นที่พูดเพื่อให้ทะเลาะและระแวงกันเอง คนในหมู่คณะจะต้องหนักแน่นในเรื่องของคำพูด ไม่หูเบา ไม่เชื่อง่าย ต้องมีสติและปัญญาพิจารณาให้ถ่องแท้อยู่เสมอ มิเช่นนั้นจะรักษาสามัคคีกันไว้ไม่ได้

จากหนังสือ ธรรมสารทีปนี

รวบรวมจากหนังสือ บทธรรมนำชีวิต โดย พระมหาโพธิวงศาจารย์ ทองดี สุรเตโช ผู้อ่าน Tim

…ซึ่งก็เป็นธรรมดาของสรรพสิ่งทั้งหลายในโลกที่ต้องพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน ถ้าสิ่งหนึ่งให้สิ่งหนึ่งพึ่งพาไม่ได้ หรือสิ่งหนึ่งพึ่งพาสิ่งหนึ่งไม่ได้ ก็อยู่ด้วยกันไม่ได้ เมื่อสิ่งนั้นอยู่ไม่ได้ต้องสูญสิ้นไป อีกสิ่งหนึ่งที่ไม่ยอมให้สิ่งอื่นพึ่งพาอาศัยก็จะอยู่ไม่ได้ด้วยเช่นกัน ทุกสิ่งทุกอย่างจำเป็นต้องประสานประโยชน์ ต้องเอื้อประโยชน์แก่กันและกัน จึงจะอยู่รอดด้วยกันและอยู่ด้วยกันอย่างมีปกติสุข …

จากบทเทศนา ทานานุภาวกถา ๑๙ มกราคม ๒๕๓๗

รวบรวมจากหนังสือ บทธรรมนำชีวิต โดย พระมหาโพธิวงศาจารย์ ทองดี สุรเตโช ผู้อ่าน J Puu

เกิดเป็นคนแม้หากรูปไม่งามก็อย่าเป็นคนใจไม่งามตามไปด้วย จะไม่มีดีอะไรเลย ทำตัวให้เป็นคนใจงามเข้าไว้ก่อนแหละดี

คนใจงามก็คือคนที่มีน้ำใจ มีจิตใจอ่อนโยน เห็นอกเห็นใจคนอื่น ไม่ถือสาเมื่อผู้อื่นผิดพลาด ไม่โกรธเคืองเมื่อคนอื่นล่วงเกิน ไม่เก็บเรื่องไร้สาระมาเป็นอารมณ์ ปล่อยวางได้ ไม่คิดอาฆาตมาดร้าย และไม่นำเรื่องไม่ดีของคนอื่นมานินทาว่าร้ายให้เขาเสียหาย …

จากหนังสือเรื่อง คำพ่อคำแม่

รวบรวมจากหนังสือ บทธรรมนำชีวิต โดย พระมหาโพธิวงศาจารย์ ทองดี สุรเตโช ผู้อ่าน nhws