Đài Hà Nội | Đọc truyện đêm khuya

Làm trợ giáo tại trường Dục Thanh (Phan Thiết), Nguyễn Tất Thành dùng phương pháp cởi mở, khơi gợi tư duy độc lập và nhanh chóng được học trò mến phục. Chặng dừng chân này giúp anh vừa gieo mầm lòng yêu nước cho thế hệ trẻ, vừa tranh thủ đọc sách, tiếp thu tư tưởng mới để nuôi dưỡng chí lớn cứu nước.

Sau cuộc biểu tình chống thuế ở Huế, Nguyễn Tất Thành chiêm nghiệm với thầy Lê Văn Miến rằng: Lòng yêu nước là chưa đủ, muốn cách mạng thành công bắt buộc phải có tổ chức, người lãnh đạo và phương pháp đúng đắn. Tư duy sắc sảo, thực tế này đã làm người thầy vô cùng cảm động và đặt trọn niềm tin vào thế hệ trẻ.

Mùa hè năm 1907, Nguyễn Tất Thành về lại Dương Nỗ nhưng thắt lòng khi biết gia cảnh Phúc đã tan tác, bạn phải đi làm thuê xứ người. Trong chuyến đi này, anh gặp lại Huệ trong dáng vẻ một thiếu nữ xinh đẹp. Cuộc gặp gỡ vừa đánh thức kỷ niệm tuổi thơ, vừa gieo vào lòng người thanh niên những cảm xúc đầu đời trong trẻo, mới mẻ giữa những biến động, lo toan của thời cuộc.

Tại trường Pháp - Việt ở Huế, Tất Thành tiếp tục được thầy Lê Văn Miến giải đáp những thắc mắc về lịch sử, chính trị và xã hội. Qua câu chuyện về khẩu hiệu tự do - bình đẳng - bác ái, thầy phân tích cho Thành hiểu bản chất của chế độ phong kiến Việt Nam, chính sách cai trị của thực dân Pháp và ý nghĩa to lớn của cách mạng Pháp năm 1789.

Để các con có vũ khí đối đầu với thực dân, ông Nguyễn Sinh Sắc quyết định cho anh em Thành học trường Pháp-Việt tại Vinh nhằm thấu hiểu ngôn ngữ và tri thức của họ. Nguyễn Tất Thành hoàn toàn đồng ý với tầm nhìn của cha, khao khát học hỏi để mở mang đầu óc. Quyết định mang tính bước ngoặt này đã mở ra tư duy xem tri thức phương Tây là công cụ để thấu hiểu kẻ thù và tự cường dân tộc.

Được cha cho đọc thư từ giữa cụ Nguyễn Thân và Phan Đình Phùng, Nguyễn Tất Thành sâu sắc cảm phục tấm lòng đặt lợi ích nước nhà lên trên cá nhân của cụ Phan. Bài học về khí tiết bất khuất cùng lời giảng giải của cha về lòng trung nghĩa chính là viên gạch tiếp theo định hình nên lý tưởng sống và trách nhiệm phụng sự Tổ quốc của Người.

Ghé thăm nhà ông Phó bảng dịp Tết 1905, Phan Bội Châu ra một vế đối về chí lớn cứu nước và được cậu bé Cung đối lại vô cùng sắc sảo. Sự thông minh và khát vọng của Cung trong buổi trò chuyện không chỉ làm kinh ngạc bậc tiền bối, mà còn là dấu hiệu cho thấy con đường vạn dặm sau này của Người đang được định hình từ chính hào khí của các sĩ phu quanh mình.

Sau khi đỗ Phó bảng, ông Nguyễn Sinh Sắc lặng lẽ đưa hai con trai về quê nội làng Sen, gửi con gái cả lại chăm sóc bà ngoại. Sự đồng thuận đầy thấu hiểu, đặt đạo lý lên hàng đầu của bà ngoại và cha không chỉ giúp gia đình vượt qua giai đoạn xáo trộn, mà còn gieo vào lòng Nguyễn Sinh Cung niềm kính trọng sâu sắc về tình cốt nhục và nghĩa đồng bào.

Sau biến cố mất người thân, Nguyễn Sinh Cung về quê sống bên bà ngoại và tiếp tục học chữ Hán khi cha mở lại lớp dạy. Vượt qua nỗi đau, Cung nổi bật là một học trò xuất sắc với trí nhớ tuyệt vời và tài đối đáp thông minh, mẫn tiệp.

Trong đêm đông lạnh giá tại Huế, Nguyễn Sinh Cung phải một mình đối mặt với thử thách nghiệt ngã: vừa tự lập gánh vác việc nhà, vừa xót xa chăm sóc đứa em sơ sinh và người mẹ đang lịm dần vì kiệt sức. Sự ra đi của người mẹ ngay sau đó là nỗi đau tột cùng, chính thức khép lại tuổi thơ êm đềm và hun đúc nên một bản lĩnh phi thường từ trong mất mát.