Đảo Khảo Cổ

Các triết lý về bản chất của tâm trí, rộng hơn là bản chất của con người, như thuyết đồng nhất (identity theory), chủ nghĩa hành vi (behaviorism), chủ nghĩa chức năng (functionalism) đều bộc lộ những hạn chế nhất định. Để đi tìm câu trả lời, các bộ não thiên tài của nhân loại tiếp tục khai hoang những vùng đất mới của tri thức. Chủ nghĩa duy vật loại trừ là một trong những khám phá gần đây. Những nhà triết học theo trường phái này cho rằng những quan niệm thường thức của con người về tâm trí là sai lầm nghiêm trọng. Thậm chí các từ ngữ thông thường chúng ta sử dụng để diễn đạt về tâm trí như từ “mong muốn", “niềm tin", “sợ hãi" hoặc là “ý định". Chúng không thực sự phản ánh bản chất hoặc là ý nghĩa của chúng. Nói tóm lại là con người không có tâm trí. Để hiểu rõ hơn về ý tưởng này chúng ta hãy lấy ví dụ về nhà triết học Paul Churchland. Ông gọi những quan niệm thông thường về tâm trí của con người là “tâm lý học dân gian” (folk psychology) hoặc chúng ta có thể gọi là tâm lý học theo lối mòn. Ông cho rằng “tâm lý học dân gian" là một lý thuyết lỗi thời về tâm trí. Lý thuyết này sử dụng các thuật ngữ như “mong muốn", “niềm tin", vốn không còn được xem là chính xác dưới ánh sáng của khoa học nhận thức hiện đại. Bên cạnh đó, tâm lý học dân gian còn bao gồm một số “luật" sơ khai, chẳng hạn như quy luật cho rằng khi một người sợ điều gì đó xảy ra, thì họ có tâm lý mong muốn điều đó không xảy ra. Ngược lại, nếu một người hy vọng điều gì đó sẽ xảy ra, thì họ sẽ cảm thấy hài lòng nếu nó xảy ra. Theo Churchland, “tâm lý học dân gian" như kiểu này đưa ra những cách giải thích hoàn toàn không thoả đáng về cách thức hoạt động nội tâm bên trong một con người. 

Kính mời quý vị thưởng thức chương cuối, Allegro, của bản Concerto Trumpet cung Mi giáng trưởng (1796) do Franz Joseph Haydn sáng tác. Đoạn nhạc này mang cấu trúc rondo ABABACABA, được đặc trưng bởi sự tái hiện liên tục của chủ đề chính, tạo nên một tổng thể âm nhạc thống nhất và đầy lôi cuốn. Bản nhạc này cũng được dùng trong series Squid Game trên Netflix. Link mình để dưới phần bình luận.  

Bước vào thế giới huy hoàng của triều đại nhà Minh, nơi những bậc thầy kiến trúc đã tạo nên những công trình vĩ đại như Tử Cấm Thành, một quần thể cung điện tráng lệ với Điện Thái Hòa nguy nga là trung tâm của quyền lực. Hãy cùng khám phá sự tương phản đầy thú vị giữa vẻ đẹp trang nghiêm, trật tự của Tử Cấm Thành với sự tự nhiên, thanh bình của Tô Châu Viên Lâm, một kiệt tác nghệ thuật được UNESCO công nhận. Và đừng quên chiêm ngưỡng những tuyệt tác sơn mài tinh xảo từ Xưởng Orchard, nơi đã tạo ra những món đồ nội thất xa hoa cho hoàng gia, thể hiện trình độ kỹ thuật và nghệ thuật đỉnh cao của thời đại.

Sau Thế chiến II, nỗ lực hòa giải giữa Quốc Dân Đảng và Đảng Cộng sản Trung Quốc thất bại, dẫn đến cuộc nội chiến toàn diện. Được sự ủng hộ của nông dân và tầng lớp trung lưu bất mãn, lực lượng Cộng sản, dưới sự lãnh đạo của Mao Trạch Đông, đã dần kiểm soát các vùng lãnh thổ rộng lớn. Dù Hoa Kỳ có những hỗ trợ hạn chế cho chính quyền Quốc Dân, nhưng cuối cùng, chính quyền này đã thất bại và rút lui sang Đài Loan vào năm 1949. Sự kiện này đánh dấu sự ra đời của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, đồng thời biến châu Á thành chiến trường chính trong Chiến tranh Lạnh. Mặc dù bị cáo buộc hỗ trợ Đảng Cộng sản Trung Quốc, Liên Xô thực tế đã không giúp đỡ nhiều. Chiến thắng của Đảng Cộng sản Trung Quốc chủ yếu nhờ vào các yếu tố nội tại. Tuy nhiên, thất bại này đã gây ra làn sóng bài cộng mạnh mẽ tại Hoa Kỳ, dẫn đến việc chính quyền Truman thông qua chính sách NSC-68, nhằm ngăn chặn sự lan rộng của chủ nghĩa cộng sản ở châu Á.

Vấn đề về bản chất con người được ví như máy tính là một lý thuyết gây chia rẽ, tranh cãi sôi nổi trong giới triết học. Nhà triết học người Mỹ John Searle được biết đến như một nhân vật phản biện nổi tiếng và có ảnh hưởng nhất đối với lý thuyết này. Ông lập luận rằng máy tính đơn thuần là cỗ máy vận hành. Con người lập trình sẵn để nó vận hành. Nếu một chương trình trong máy tính tạo ra trạng thái tinh thần (mental states) được cho máy tính, thì con người thực hiện cùng một chương trình đó sẽ đạt được trạng thái tinh thần tương tự. Tuy nhiên, Searle cho rằng điều này không thể xảy ra. Tức là ông cho rằng một người thực hiện chương trình được thiết kế mô phỏng trí tuệ của máy tính, người đó sẽ không thực sự hiểu hoặc đặt được các trạng thái tinh thần mà chương trình hướng tới. Lý do ở đây là gì?

Trong thế giới âm nhạc đa dạng, thể thức rondo nổi bật với cấu trúc lặp lại chủ đề chính, tạo nên sự quen thuộc và lôi cuốn người nghe. Tuy nhiên, sự lặp lại này không hề đơn điệu mà được các bậc thầy âm nhạc như Haydn và Mozart biến hóa thành một hành trình âm thanh đầy bất ngờ và thú vị. Sự đan xen giữa chủ đề chính (A) và các phần tương phản (B, C...) không chỉ tạo nên sự đa dạng trong giai điệu mà còn mở ra không gian sáng tạo vô tận cho các nhà soạn nhạc.

Dưới thời nhà Nguyên, thợ gốm Trung Hoa đã phát triển kỹ thuật làm gốm đến mức hoàn chỉnh. Có hai chiếc bình cao dùng trong cúng bái là minh chứng điển hình còn sót lại từ các lò nung Cảnh Đức Trấn. Trong triều đại của nhà Minh, nơi đây nổi tiếng vì sản xuất gốm sứ cho triều đình. Chiếc bình tên là David Vases, theo tên gọi của nhà sưu tầm. Niên đại của bình sứ được khắc trực tiếp lên trên bình theo năm trị vì của Hoàng đế, là năm 1351 theo lịch của phương Tây. Dòng chữ khắc còn nói rằng những chiếc bình này đi kèm với lư hương. Cả bộ tạo thành một bàn thờ do người tên Trương Văn Cẩn đã tặng cho một ngôi đền theo đạo giáo với ước nguyện hoà bình, thịnh vượng và che chở các nhi tử của ông. Chiếc bình này là một ví dụ cho thấy các thợ làm gốm Trung Quốc đã dùng hỗn hợp Coban để tạo ra màu xanh dưới lớp men.

Sau Thế chiến II, Trung Quốc rơi vào cuộc nội chiến giữa Quốc dân đảng của Tưởng Giới Thạch và Đảng Cộng sản của Mao Trạch Đông. Mặc dù được Mỹ ủng hộ, Tưởng Giới Thạch đối mặt với nhiều khó khăn, trong đó có nạn tham nhũng và sự lớn mạnh của lực lượng cộng sản. Đảng Cộng sản, thông qua chiến lược "Quần chúng lộ tuyến", đã thu hút được sự ủng hộ lớn từ người dân. Hoa Kỳ, tuy nghi ngờ về khả năng của Tưởng Giới Thạch, vẫn tìm cách can thiệp để duy trì quyền lực của Quốc dân đảng và ngăn chặn sự lan rộng của chủ nghĩa cộng sản. Tuy nhiên, những nỗ lực này cuối cùng đã thất bại, dẫn đến sự chiến thắng của Đảng Cộng sản và thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Cho dù thuyết chức năng nghe có vẻ đã gãi đúng chỗ ngứa và vá lại những lỗ hổng của thuyết hành vi. Nhưng nhóm người phê bình thuyết chức năng nói rằng dường như các vị đó bỏ sót điều gì thì phải? Các chỉ trích tập trung vào việc các nhà chức năng luận đã bỏ qua trạng thái ý thức bên trong, thứ mà mỗi người có thể trực tiếp nhận biết. Cụ thế họ nói như thế này: tưởng tượng có hai người nhìn một chiếc áo nhưng lại thấy hai màu khác nhau. Một người bảo rằng chiếc áo này màu đỏ, người kia thì bảo rằng chiếc áo này màu xanh. Cùng một thứ mà người này nhìn ra màu này, người kia nhìn ra màu khác. Làm sao mà chuyện này xảy ra được? Mỗi người nhìn ra màu sắc khác nhau nhưng họ không thể chui vào đầu người kia để biết người kia nhìn ra màu gì.

Chào mừng bạn đến với chương II, Andante, của Giao hưởng số 94 "Bất Ngờ" (1791) của Joseph Haydn. Trong video này, chúng ta sẽ khám phá một trong những biến tấu tài tình nhất của Haydn, được xây dựng từ một giai điệu đơn giản. Hãy cùng lắng nghe và cảm nhận cách Haydn biến hóa giai điệu này qua từng biến tấu, từ nhẹ nhàng, tinh tế đến mạnh mẽ, đầy kịch tính.