Dokumentarar

- føroyskur filmur

Føroyski rithøvundurin Jørgen-Frantz Jacobsen fekk syrgiliga lagnu. Longu á ungum árum fekk hann herviligu tuberklasjúkuna at dragast við. Hon legði honum sum vera man meinbogar í vegin og tarnaði framtíðarætlanum hansara.

Jørgen-Frantz var ógvuliga gávuríkur maður, og var uppi í mongum vási. Ikki fyrr enn hann gjørdist so ússaligur, at hann legðist á song, fór hann undir skaldsøguna Barbara.

Nú byrjaði ein kapprenning við deyðan at fáa bókina lidna. Hann var næstan komin á mál við skaldsøguni, tá ið maðurin við líggjanum var eftir honum.

Føroyski rithøvundurin Jørgen-Frantz Jacobsen fekk syrgiliga lagnu. Longu á ungum árum fekk hann herviligu tuberklasjúkuna at dragast við. Hon legði honum sum vera man meinbogar í vegin og tarnaði framtíðarætlanum hansara. Jørgen-Frantz var ógvuliga gávuríkur maður, og var uppi í mongum vási. Ikki fyrr enn hann gjørdist so ússaligur, at hann legðist á song, fór hann undir skaldsøguna Barbara. Nú byrjaði ein kapprenning við deyðan at fáa bókina lidna. Hann var næstan komin á mál við skaldsøguni, tá ið maðurin við líggjanum var eftir honum.

Í ár eru liðin 30 ár, síðan felagið hjá føroyskum sjúkrarøktarfrøðingum gjørdist føroyskt burturav.

Tað prutlar undir lokinum í Føroyum fyrst í 70-árunum. Ungdómurin er ónøgdur. Á heysti 1974 kyknar upp umfatandi ófriður á Vaglinum í Havn. Politiið má brúka táragass at fáa tamarhald á støðuni. Nógv ungfólk verða handtikin. Ungdómurin leiðist við einar afturhalsdssamar og trongskygdar Føroyar, sum ikki ganga í takt við londini uttan um okkum.

Føroyingar hava havt eina serliga drykkjumentan. Í 1907 var á fólkaatkvøðu samtykt at banna allari sølu og útskeinking av rúsdrekka í Føroyum. Hesin stongsulin stóð við í 85 ár. Einki annað land í vesturheiminum hevði so stranga rúsdrekkalóggávu.

Frá 1908 til 1992 fekst ikki dropin til keyps í landinum uttan veikt føroyskt øl. Sterkari øl, brennivín og vín mátti bíleggjast úr útlondum. Skipanin var so mikið ólagalig, at bílagt var ofta í stórum. Av hesum stóðst mangan ótálmaður drykkjuskapur. Vóru menn í uppisetri, vóru góð ráð dýr. Nógvir seldu svart, men tað var ólógligt.

Happing er ein menniskjalig frumdrift, sum kemur av tí, at vit eru bólkadjór, og ein tann størsta ræðslan vit hava, er at vera koyrd úr bólkinum, nakað soleiðis sigur sálarfrøðingurin Tóra Petersen.

Í sendingini hitta vit tvey fólk, sum hava verið fyri ógvusligari happing í fólkaskúlanum. Tey greiða frá, hvussu hart tað var at vera happað, og hvussu tey hóast happingina komu fyri seg sum vaksin og lærdu at liva við teimum sárum, tey hava fingið í sálina, tí vekk fer tað aldri, sigur Rannvá Álaberg, ið er annað av happiofrunum.

Rúni Djurhus, sum í dag er framgangsríkur handilsmaður, valdi at vera við í sendingini, tí at hann á henda hátt kanska kann hjálpa onkrum, sum verður happaður. Happingin hevur ávirkað lívið sera nógv, og enn er tað mangan tað, sum drívur hann framá, tí hann skal vísa øllum, at dugur er í honum.

Í Føroyum er happing ein sera álvarsligur trupulleiki. Kanningar vísa, at triðjahvørt barn í fólkaskúlanum hevur verið úti fyri happing. Barnabati hevur eina telefonlinju, har børn kunnu ringja inn anonymt og tosa um trupulleikar sínar, tey sum arbeiða har meta, at helvtin av trupulleikunum stava frá happing.

Fyri at steðga happing hevur Barnabati saman við danska felagsskapinum Red barnet gjørt undirvísingartilfar til barnagarðar, sum kallast "Betri vinir". Tí tað vísir seg at fyri at steðga happing, má setast inn longu í barnagarðinum, tí tá ber til at skapa eina mentan, har happing ikki verður góðtikin, men verður steðgað, áðrenn hon byrjar.

Lagt til rættis: Eir í Ólavsstovu.

Marin og Árni hava ólekjandi krabbamein. Tey hava valt ikki at fáa lívsleingjandi kemoviðgerð, tí tey vilja hava tað gott saman við sínum kæru ta tíðina, tey eiga eftir.

Palliativa toymið á Landssjúkrahúsinum hjálpir fólki við ólekjandi krabbameini at liva so væl sum gjørligt við sjúkuni ta seinastu livitíðina.

Dagmar Joensen-Næs og Jónfinn Stenberg hava gjørt sendingina.

Alivinnan flytur út fyri milliardir hvørt ár, men vinnan hevur fleiri umhvørvisligar skuggasíður. Meðan alivinnan hevur vaksið seg risastóra, hevur eingin kannað langtíðaravleiðingar av alivirksemi á føroysku náttúruna.

Hetta er søgan um tað, sum hendir undir vatnskorpuni - um skuggasíður í eini blómandi alivinnu, eina dølska politiska skipan, eina harðbalna innløgumentan og eina tigandi - og eitt sindur gloymda - føroyska náttúru.

Lagt til rættis: Rógvi Olavson