Sign up to save your podcasts
Or
Share داستان‌های مثنوی
Share to email
Share to Facebook
Share to X
Share to email
Share to Facebook
Share to X
Or
داستان‌های مثنوی
By فخری قمیشیArts
داستان‌های مثنوی episodes
- #58 - داستان غلام هندوخواجهای را بود هندو بنده‌ای*پروریده کرده او را زنده‌ای|علم و آدابش تمام آموخته*در دلش شمع هنر افروخته|پروریدش از طفولیت به ناز*در کنار لطف آن اکرام‌ساز|بود هم این خواجه را خوش دختری*سیم‌اندامی گشی خوش‌گوهری|چون مراهق گشت دختر طالبان*بذل می‌کردند کابین گران|می‌رسیدش از سوی هر مهتری*بهر دختر دم به دم خوزه‌گری|گفت خواجه مال را نبود ثبات*روز آید شب رود اندر جهات|حسن صورت هم ندارد اعتبار*که شود رخ زرد از یک زخم خار|سهل باشد نیز مهترزادگی*که بود غره به مال و بارگی|ای بسا مهتربچه کز شور و شر*شد ز فعل زشت خود ننگ پدر|پر هنر را نیز اگر باشد نفیس*کم پرست و عبرتی گیر از بلیس|علم بودش چون نبودش عشق دین*او ندید از آدم الا نقش طین|گرچه دانی دقت علم ای امین*زانت نگشاید دو دیدهٔ غیب‌بین|او نبیند غیر دستاری و ریش*از معرف پرسد از بیش و کمیش|عارفا تو از معرف فارغی*خود همی‌بینی که نور بازغی|کار تقوی دارد و دین و صلاح*که ازو باشد بدو عالم فلاح|کرد یک داماد صالح اختیار*که بد او فخر همه خیل و تبار|پس زنان گفتند او را مال نیست*مهتری و حسن و استقلال نیست|گفت آنها تابع زهدند و دین*بی‌زر او گنجیست بر روی زمین|چون به جد تزویج دختر گشت فاش*دست پیمان و نشانی و قماش|پس غلام خرد که اندر خانه بود*گشت بیمار و ضعیف و زار زود|همچو بیمار دقی او می‌گداخت*علت او را طبیبی کم شناخت|عقل می‌گفتی که رنجش از دلست*داروی تن در غم دل باطلست|آن غلامک دم نزد از حال خویش*کز چه می‌آید برو در سینه نیش|گفت خاتون را شبی شوهر که تو*باز پرسش در خلا از حال او|تو به جای مادری او را بود*که غم خود پیش تو پیدا کند|چونک خاتون در گوش این کلام*روز دیگر رفت نزدیک غلام|پس سرش را شانه می‌کرد آن ستی*با دو صد مهر و دلال و آشتی|آنچنان که مادران مهربان*نرم کردش تا در آمد در بیان|که مرا اومید از تو این نبود*که دهی دختر به بیگانهٔ عنود|خواجه‌زادهٔ ما و ما خسته‌جگر*حیف نبود که رود جای دگر|خواست آن خاتون ز خشمی که آمدش*که زند وز بام زیر اندازدش|کو که باشد هندوی مادرغری*که طمع دارد به خواجه دختری|گفت صبر اولی بود خود را گرفت*گفت با خواجه که بشنو این شگفت|این چنین گراء کی خاین بود*ما گمان برده که هست او معتمد30 min
- #57 - اندرز گفتن صوفی به خادم خانقاهصوفیی می‌گشت در دور افق*تا شبی در خانقاهی شد قنق|یک بهیمه داشت در آخر ببست*او به صدر صفه با یاران نشست|پس مراقب گشت با یاران خویش*دفتری باشد حضور یار پیش|دفتر صوفی سواد حرف نیست*جز دل اسپید همچون برف نیست|زاد دانشمند آثار قلم*زاد صوفی چیست آثار قدم|همچو صیادی سوی اشکار شد*گام آهو دید و بر آثار شد|چندگاهش گام آهو در خورست*بعد از آن خود ناف آهو رهبرست|چونک شکر گام کرد و ره برید*لاجرم زان گام در کامی رسید|رفتن یک منزلی بر بوی ناف*بهتر از صد منزل گام و طواف|آن دلی کو مطلع مهتابهاست*بهر عارف فتحت ابوابهاست|با تو دیوارست و با ایشان درست*با تو سنگ و با عزیزان گوهرست|آنچ تو در آینه بینی عیان*پیر اندر خشت بیند بیش از آن|پیر ایشانند کین عالم نبود*جان ایشان بود در دریای جود|پیش ازین تن عمرها بگذاشتند*پیشتر از کشت بر برداشتند|پیشتر از نقش جان پذرفته‌اند*پیشتر از بحر درها سفته‌اند30 min
- #56 - داستان کاروان دزدان و پاسبانپاسبانی خفت و دزد اسباب برد...رختها را زیر هر خاکی فشرد|روز شد بیدار شد آن کاروان...دید رفته رخت و سیم و اشتران|پس بدو گفتند ای حارس بگو...که چه شد این رخت و این اسباب کو|گفت دزدان آمدند اندر نقاب...رختها بردند از پیشم شتاب|قوم گفتندش که ای چو تل ریگ...پس چه می‌کردی کیی ای مردریگ|گفت من یک کس بدم ایشان گروه...با سلاح و با شجاعت با شکوه|گفت اگر در جنگ کم بودت امید...نعره‌ای زن کای کریمان برجهید|گفت آن دم کارد بنمودند و تیغ...که خمش ورنه کشیمت بی‌دریغ|آن زمان از ترس بستم من دهان...این زمان هیهای و فریاد و فغان|آن زمان بست آن دمم که دم زنم...این زمان چندانک خواهی هی کنم|چونک عمرت برد دیو فاضحه...بی‌نمک باشد اعوذ و فاتحه|گرچه باشد بی‌نمک اکنون حنین...هست غفلت بی‌نمک‌تر زان یقین|هم‌چنین هم بی‌نمک می‌نال نیز...که ذلیلان را نظر کن ای عزیز|قادری بیگاه باشد یا به گاه...از تو چیزی فوت کی شد ای اله|شاه لا تاسوا علی ما فاتکم...کی شود از قدرتش مطلوب گم30 min
- #55 - داستان بازِ پادشاه در خانه کمپیر زندین نه آن بازیست کو از شه گریختسوی آن کمپیر کو می آرد بیخت|تا که تتماجی پزد اولاد رادید آن باز خوش خوش‌زاد را|پایکش بست و پرش کوتاه کردناخنش ببرید و قوتش کاه کرد|گفت نااهلان نکردندت بسازپر فزود از حد و ناخن شد دراز|دست هر نااهل بیمارت کندسوی مادر آ که تیمارت کند|مهر جاهل را چنین دان ای رفیقکژ رود جاهل همیشه در طریق|روز شه در جست و جو بیگاه شدسوی آن کمپیر و آن خرگاه شد|دید ناگه باز را در دود و گردشه برو بگریست زار و نوحه کرد|گفت هرچند این جزای کار تستکه نباشی در وفای ما درست|چون کنی از خلد زی دوزخ فرارغافل از لا یستوی اصحاب نار|این سزای آنک از شاه خبیرخیره بگریزد بخانهٔ گنده‌پیر|باز می‌مالید پر بر دست شاهبی زبان می‌گفت من کردم گناه|پس کجا زارد کجا نالد لئیمگر تو نپذیری به جز نیک ای کریم|لطف شه جان را جنایت‌جو کندزانک شه هر زشت را نیکو کند|رو مکن زشتی که نیکیهای مازشت آمد پیش آن زیبای ما|خدمت خود را سزا پنداشتیتو لوای جرم از آن افراشتی|چون ترا ذکر و دعا دستور شدزان دعا کردن دلت مغرور شد|هم‌سخن دیدی تو خود را با خداای بسا کو زین گمان افتد جدا|گرچه با تو شه نشیند بر زمینخویشتن بشناس و نیکوتر نشین|باز گفت ای شه پشیمان میشومتوبه کردم نو مسلمان می‌شوم30 min
- #54 - داستان ایاز و سی امیرچون امیران از حسد جوشان شدندعاقبت بر شاه خود طعنه زدند|کین ایاز تو ندارد سی خردجامگی سی امیر او چون خورد|شاه بیرون رفت با آن سی امیرسوی صحرا و کهستان صیدگیر|کاروانی دید از دور آن ملکگفت امیری را برو ای مؤتفک|رو بپرس آن کاروان را بر رصدکز کدامین شهر اندر می‌رسد|رفت و پرسید و بیامد که ز ریگفت عزمش تا کجا درماند وی|دیگری را گفت رو ای بوالعلاباز پرس از کاروان که تا کجا|رفت و آمد گفت تا سوی یمنگفت رختش چیست هان ای موتمن|ماند حیران گفت با میری دگرکه برو وا پرس رخت آن نفر|باز آمد گفت از هر جنس هستاغلب آن کاسه‌های رازیست|گفت کی بیرون شدند از شهر ریماند حیران آن امیر سست پی|هم‌چنین تا سی امیر و بیشترسسترای و ناقص اندر کر و فر|گفت امیران را که من روزی جداامتحان کردم ایاز خویش را|که بپرس از کاروان تا از کجاستاو برفت این جمله وا پرسید راست|بی‌وصیت بی‌اشارت یک به یکحالشان دریافت بی ریبی و شک|هر چه زین سی میر اندر سی مقامکشف شد زو آن به یکدم شد تمام30 min
- #53 - داستان شاه ترمذ و دلقکسید ترمد که آنجا شاه بودمسخرهٔ او دلقک آگاه بود|داشت کاری در سمرقند او مهمجستالاقی تا شود او مستتم|زد منادی هر که اندر پنج روزآردم زانجا خبر بدهم کنوز|دلقک اندر ده بد و آن را شنیدبر نشست و تا بترمد می‌دوید|مرکبی دو اندر آن ره شد سقطاز دوانیدن فرس را زان نمط|پس به دیوان در دوید از گرد راهوقت ناهنگام ره جست او به شاه|فجفجی در جملهٔ دیوان فتادشورشی در وهم آن سلطان فتاد|خاص و عام شهر را دل شد ز دستتا چه تشویش و بلا حادث شدست|یا عدوی قاهری در قصد ماستیا بلایی مهلکی از غیب خاست|که ز ده دلقک به سیران درشتچند اسپی تازی اندر راه کشت|جمع گشته بر سرای شاه خلقتا چرا آمد چنین اشتاب دلق|از شتاب او و فحش اجتهادغلغل و تشویش در ترمد فتاد|آن یکی دو دست بر زانوزنانوآن دگر از وهم واویلی‌کنان|از نفیر و فتنه و خوف نکالهر دلی رفته به صد کوی خیال|هر کسی فالی همی‌زد از قیاستا چه آتش اوفتاد اندر پلاس|راه جست و راه دادش شاه زودچون زمین بوسید گفتش هی چه بود|هرکه می‌پرسید حالی زان ترشدست بر لب می‌نهاد او که خمش|وهم می‌افزود زین فرهنگ اوجمله در تشویش گشته دنگ او|کرد اشارت دلق که ای شاه کرمیکدمی بگذار تا من دم زنم|تا که باز آید به من عقلم دمیکه فتادم در عجایب عالمی30 min
- #52 - داستان شطرنج بازی شاه با دلقکشاه با دلقک همی شطرنج باختمات کردش زود خشم شه بتاخت|گفت شه شه و آن شه کبرآورشیک یک از شطرنج می‌زد بر سرش|که بگیر اینک شهت ای قلتبانصبر کرد آن دلقک و گفت الامان|دست دیگر باختن فرمود میراو چنان لرزان که عور از زمهریر|باخت دست دیگر و شه مات شدوقت شه شه گفتن و میقات شد|بر جهید آن دلقک و در کنج رفتشش نمد بر خود فکند از بیم تفت|زیر بالشها و زیر شش نمدخفت پنهان تا ز زخم شه رهد|گفت شه هی هی چه کردی چیست اینگفت شه شه شه شه ای شاه گزین|کی توان حق گفت جز زیر لحافبا تو ای خشم‌آور آتش‌سجاف|ای تو مات و من ز زخم شاه ماتمیزنم شه شه به زیر رختهات|چون محله پر شد از هیهای میروز لگد بر در زدن وز دار و گیر|خلق بیرون جست زود از چپ و راستکای مقدم وقت عفوست و رضاست|مغز او خشکست و عقلش این زمانکمترست از عقل و فهم کودکان|زهد و پیری ضعف بر ضعف آمدهواندر آن زهدش گشادی ناشده|رنج دیده گنج نادیده ز یارکارها کرده ندیده مزد کار|یا نبود آن کار او را خود گهریا نیامد وقت پاداش از قدر|یا که بود آن سعی چون سعی جهودیا جزا وابستهٔ میقات بود|مر ورا درد و مصیبت این بس استکه درین وادی پر خون بی‌کس است|چشم پر درد و نشسته او به کنجرو ترش کرده فرو افکنده لنج|نه یکی کحال کو را غم خوردنیش عقلی که به کحلی پی برد|اجتهادی می‌کند با حزر و ظنکار در بوکست تا نیکو شدن|زان رهش دورست تا دیدار دوستکو نجوید سر رئیسیش آرزوست|ساعتی او با خدا اندر عتابکه نصیبم رنج آمد زین حساب|ساعتی با بخت خود اندر جدالکه همه پران و ما ببریده بال|هر که محبوس است اندر بو و رنگگرچه در زهدست باشد خوش تنگ|تا برون ناید ازین ننگین مناخکی شود خویش خوش و صدرش فراخ|زاهدان را در خلا پیش از گشادکارد و استره نشاید هیچ داد|کز ضجر خود را بدراند شکمغصهٔ آن بی‌مرادیها و غم30 min
- #51 - داستان امیر می‌گسار و زاهد ریاکاربود امیری خوش دلی میبارهایکهف هر مخمور و هر بیچاره‌ای|مشفقی مسکین‌نوازی عادلیجوهری زربخششی دریادلی|شاه مردان و امیرالمؤمنینراهبان و رازدان و دوست‌بین|دور عیسی بود و ایام مسیحخلق دلدار و کم‌آزار و ملیح|آمدش مهمان بناگاهان شبیهم امیری جنس او خوش‌مذهبی|باده می‌بایستشان در نظم حالباده بود آن وقت ماذون و حلال|باده‌شان کم بود و گفتا ای غلامرو سبو پر کن به ما آور مدام|از فلان راهب که دارد خمر خاصتا ز خاص و عام یابد جان خلاص|جرعه‌ای زان جام راهب آن کندکه هزاران جره و خمدان کند|اندر آن می مایهٔ پنهانی استآنچنان که اندر عبا سلطانی است|تو بدلق پاره‌پاره کم نگرکه سیه کردند از بیرون زر|از برای چشم بد مردود شدوز برون آن لعل دودآلود شد|گنج و گوهر کی میان خانههاستگنجها پیوسته در ویرانه‌هاست|گنج آدم چون بویران بد دفینگشت طینش چشم‌بند آن لعین|او نظر می‌کرد در طین سست سستجان همی‌گفتش که طینم سد تست|دو سبو بستد غلام و خوش دویددر زمان در دیر رهبانان رسید|زر بداد و بادهٔ چون زر خریدسنگ داد و در عوض گوهر خرید|باده‌ای که آن بر سر شاهان جهدتاج زر بر تارک ساقی نهد|فتنه‌ها و شورها انگیختهبندگان و خسروان آمیخته|استخوانها رفته جمله جان شدهتخت و تخته آن زمان یکسان شده|وقت هشیاری چو آب و روغنندوقت مستی همچو جان اندر تنند|چون هریسه گشته آنجا فرق نیستنیست فرقی کاندر آنجا غرق نیست|این چنین باده همی‌برد آن غلامسوی قصر آن امیر نیک‌نام|پیشش آمد زاهدی غم دیدهایخشک مغزی در بلا پیچیده‌ای|تن ز آتشهای دل بگداختهخانه از غیر خدا پرداخته|گوشمال محنت بیزینهارداغها بر داغها چندین هزار|دیده هر ساعت دلش در اجتهادروز و شب چفسیده او بر اجتهاد|سال و مه در خون و خاک آمیختهصبر و حلمش نیم‌شب بگریخته|گفت زاهد در سبوها چیست آنگفت باده گفت آن کیست آن|گفت آن آن فلان میر اجلگفت طالب را چنین باشد عمل|طالب یزدان و آنگه عیش و نوشبادهٔ شیطان و آنگه نیم هوش|هوش تو بی می چنین پژمرده استهوشها باید بر آن هوش تو بست|تا چه باشد هوش تو هنگام سکرای چو مرغی گشته صید دام سکر30 min
- #50 - داستان اعرابی و خلیفهیک خلیفه بود در ایام پیشکرده حاتم را غلام جود خویش|رایت اکرام و داد افراشتهفقر و حاجت از جهان بر داشته|بحر و در از بخششش صاف آمدهداد او از قاف تا قاف آمده|در جهان خاک ابر و آب بودمظهر بخشایش وهاب بود|از عطااش بحر و کان در زلزلهسوی جودش قافله بر قافله|قبلهٔ حاجت در و دروازهاشرفته در عالم بجود آوازه‌اش|هم عجم هم روم هم ترک و عربمانده از جود و سخااش در عجب|آب حیوان بود و دریای کرمزنده گشته هم عرب زو هم عجم30 min
- #49 - داستان صیاد و پرنده‌ی حریصرفت مرغی در میان مرغزاربود آنجا دام از بهر شکار*دانهٔ چندی نهاده بر زمینوآن صیاد آنجا نشسته در کمین*خویشتن پیچیده در برگ و گیاهتا در افتد صید بیچاره ز راه*مرغک آمد سوی او از ناشناختپس طوافی کرد و پیش مرد تاخت*گفت او را کیستی تو سبزپوشدر بیابان در میان این وحوش*گفت مرد زاهدم من منقطعبا گیاهی گشتم اینجا مقتنع*زهد و تقوی را گزیدم دین و کیشزانک می‌دیدم اجل را پیش خویش*مرگ همسایه مرا واعظ شدهکسب و دکان مرا برهم زده*چون به آخر فرد خواهم ماندنخو نباید کرد با هر مرد و زن*رو بخواهم کرد آخر در لحدآن به آید که کنم خو با احد*چو زنخ را بست خواهند ای صنمآن به آید که زنخ کمتر زنم*ای بزربفت و کمر آموختهآخرستت جامهٔ نادوخته*رو به خاک آریم کز وی رستهایمدل چرا در بی‌وفایان بسته‌ایم*جد و خویشانمان قدیمی چار طبعما به خویشی عاریت بستیم طمع*سالها هم‌صحبتی و همدمیبا عناصر داشت جسم آدمی*روح او خود از نفوس و از عقولروح اصول خویش را کرده نکول*از عقول و از نفوس پر صفانامه می‌آید به جان کای بی‌وفا*یارکان پنج روزه یافتیرو ز یاران کهن بر تافتی*کودکان گرچه که در بازی خوشندشب کشانشان سوی خانه می‌کشند*شد برهنه وقت بازی طفل خرددزد از ناگه قبا و کفش برد*آن چنان گرم او به بازی در فتادکان کلاه و پیرهن رفتش ز یاد*شد شب و بازی او شد بیمددرو ندارد کو سوی خانه رود*نی شنیدی انما الدنیا لعبباد دادی رخت و گشتی مرتعب*پیش از آنک شب شود جامه بجوروز را ضایع مکن در گفت و گو*من به صحرا خلوتی بگزیدهامخلق را من دزد جامه دیده‌ام*نیم عمر از آرزوی دلستاننیم عمر از غصه‌های دشمنان*جبه را برد آن کله را این ببردغرق بازی گشته ما چون طفل خرد*نک شبانگاه اجل نزدیک شدخل هذا اللعب به سبک لاتعد*هین سوار توبه شود در دزد رسجامهها از دزد بستان باز پس*مرکب توبه عجاب مرکبستبر فلک تازد به یک لحظه ز پست*لیک مرکب را نگه می‌دار از آنکو بدزدید آن قبایت را نهان*تا ندزدد مرکبت را نیز همپاس دار این مرکبت را دم به دم30 min
About داستان‌های مثنوی
From the publisher's feed
مثنوی، مشهور به مثنوی معنوی (یا مثنوی مولوی)، نام کتاب شعری از مولانا جلال‌الدین محمد بلخی
این کتاب از ۲۶,۰۰۰ بیت و ۶ دفتر تشکیل شده و یکی از برترین کتاب‌های ادبیات عرفانی کهن فارسی و حکمت پارسی پس از اسلام است. این کتاب در قالب شعری مثنوی سروده شده است که در واقع عنوان کتاب نیز هست. خانم فخری قمیشی داستان‌های شیرین این کتاب را در قالبی ساده‌فهم بیان و تفسیرمی‌کنند