Het internet wordt overspoeld met desinformatie over het klimaat. Volgens filosoof Mario Veen is er zelfs sprake van een georganiseerde campagne op grote schaal, bedoeld om twijfel te zaaien.

Deze aflevering in het kort:
⇨ De patronen van klimaatdesinformatie
⇨ Is groen beleggen activistisch?
⇨ Veel mensen willen ambitieuzer klimaatbeleid

Dit is er één: klimaatverandering komt niet door mensen. Of deze: de opwarming van de aarde is een hoax, bedacht door leden van het World Economic Forum. Op Facebook, LinkedIn en zelfs in de Tweede Kamer vertellen mensen dat het met de opwarming van de aarde wel meevalt. En dat heeft meer invloed dan je misschien zou denken, vertelt Mario Veen. Hij is gesprekswetenschapper en filosoof, verbonden aan de Hogeschool Utrecht en hij doet veel onderzoek naar klimaat-desinformatie.

Luister ook | Dit zijn de klimaatscenario’s voor 2048

Veen legt uit dat klimaatontkenners vaak gebruik maken van dezelfde argumenten. Van ‘het klimaat verandert altijd’ tot ‘CO2 is juist goed voor planten’ en ‘onder wetenschappers is twijfel over de vraag of CO2-uitstoot wel de hoofdoorzaak is van klimaatverandering’. Na dat laatstgenoemde argument volgt dan meestal een zogenaamde nobelprijswinnaar die het IPCC in twijfel trekt. Veen legt uit hoe je deze patronen herkent en hoe groot de impact is van de misleidende campagnes. 

Lees ook | Tips om klimaatdesinformatie te herkennen

Harm verwijst intussen naar een onderzoek onder inwoners van 77 landen maar liefst. Daaruit blijkt dat de meerderheid een ambitieuzer klimaatbeleid van zijn of haar regering verlangt. Ook in landen die bekendstaan als veel-uitstoters zoals de Verenigde Staten en China. The Peoples’ Climate Vote heet het onderzoek en het is representatief voor 90 procent van de wereldbevolking. Wat verder opvalt? In sommige nogal vervuilende landen zijn vrouwen een stuk bezorgder dan mannen. En maar liefst 86% van de respondenten vindt dat landen hun geopolitieke verschillen opzij moeten zetten en samen moeten werken om de gevolgen van klimaatverandering het hoofd te bieden. 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat het klimaat verandert staat wetenschappelijk vast. Maar wat gaan wij daar als Nederlanders de komende decennia van merken? 'Er kunnen nieuwe oorlogen komen door waterschaarste.'

Deze aflevering in het kort
⇨ Het klimaat door de bril van Bart Verheggen
⇨ Treint scoort tijdens dit EK
⇨ Steeds meer Parkinson, verband met bestrijdingsmiddelen?

Bart Verheggen werkt als klimaatwetenschapper bij het KNMI. Zijn focus ligt op atmosfeeronderzoek en de invloed van menselijke activiteiten op het klimaat. Hij heeft een doctoraat in de natuurwetenschappen en werkte aan verschillende universiteiten en onderzoeksinstituten. Verheggen blogt al sinds 2008 over het klimaat en schreef het boek ‘Wat iedereen zou moeten weten over klimaatverandering’. Hij schetst hoe een wereld die met 2,5 graden is opgewarmd er zal gaan uitzien.

Luister ook | Jan Rotmans: we naderen het oog van de storm

Watertekorten en onbewoonbare gebieden door hittegolven kunnen volgens hem gaan leiden tot nieuwe conflicten. ‘Klimaatverandering raakt alles, van gezondheid tot waterschaarste en voedselopbrengsten. Deze ontwikkelingen kunnen ongelooflijke spanningen in de wereld teweegbrengen en daarover kunnen grootschalige oorlogen worden gevoerd’, aldus Verheggen. Grote zorgen maakt hij zich verder over het maatschappelijke klimaatdebat, waarin feiten en onwaarheden vaak door elkaar worden gehaald.

Luister ook | Dit zijn de klimaatscenario’s voor 2048

Harm is blij dat er tijdens het EK voetbal in Duitsland veel met de trein wordt gereisd. Hij noemt het een mooie opsteker voor het internationale treinverkeer. De redenen laten zich raden. De meeste stadions liggen in de buurt van een station, veel supporters willen drinken tijdens het juichen en gratis parkeren blijkt bijna nergens meer mogelijk. De Deutsche Bahn heeft voor het EK speciale acties in het leven geroepen. Zo kunnen bezitters van een wedstrijdkaartje gratis reizen op veel regionale en lokale lijnen. Voor Europese fans is er een speciaal treinkaartje waarmee ze makkelijk naar de speelsteden kunnen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Elk jaar wordt in Nederland tussen 7 en 8 miljoen ton afval verbrand. DOPS Recycling Technologies bouwt aan een reactor die dat probleem moet oplossen.

Deze aflevering in het kort:
⇨ Hoe DOPS Recycling Technologies de afvaloven grotendeels overbodig maakt 
⇨ De Natuurherstelwet komt er uiteindelijk toch
⇨ Vergroenen en groeien, kan dat eigenlijk wel?

De Alkmaarse startup heeft een manier gevonden om veel meer waardevolle grondstoffen uit afval te halen. Kern van de technologie is een vergassingsproces waarbij de temperatuur kan oplopen tot ruim 1.000 graden. Tijdens dit proces worden koolwaterstoffen afgebroken, terwijl metalen en mineralen intact blijven. Zo wordt huishoudelijk -, industrieel - en landbouwafval omgezet in bruikbare grondstoffen. Denk aan syngas, koolstof, mineralen en metalen. 

Luister ook | Hoe krijgen we nog meer verpakkingen gerecycled?

De huidige reactor is een lab-model en kan 6 kilo afval per uur verwerken. Maar het bedrijf heeft grote ambities. In 2025 moet er een proeffabriek komen die tot 100 kilo afval per uur aankan. De volgende stap is een grotere fabriek tot 1.000 kilo per uur. Te gast zijn Roeland Jan Dijkhuis en Michiel Spits, twee van de oprichters van het bedrijf. Zij benadrukken dat hun technologie de circulaire economie echt economisch rendabel kan maken. Nederland wil in 2050 circulair zijn, wat betekent dat er vrijwel niks meer wordt weggegooid.

Luister ook | De CO2-stofzuiger van Recarbn gaat aan de slag

Harm refereert intussen aan een bericht van onderzoeksgroep Climate Action Tracker. Die stellen dat teveel vertrouwen in het verwijderen of reduceren van CO2 het gebruik van fossiele brandstoffen verlengt. Wereldwijd zijn er plannen om CO2 op te slaan in bossen en lege gasvelden. Ook direct air capture wordt steeds vaker genoemd als oplossing, al is die methode nog wel erg duur. ‘Of dat allemaal haalbaar is, moet nog blijken. Naar het zich laat aanzien stoten sommige landen in 2050 maar liefst 30 procent meer uit dan in 2019. Onszelf rijk rekenen en onszelf voor de gek houden gaat de klus niet klaren. Meer en transparant doorgerekend beleid is nodig’, aldus Harm.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Diederik Samsom is de architect van de Europese Green Deal. Hij rekent erop dat deze ambitieuze klimaatagenda na de verkiezingen van dit weekend stand zal houden.

Deze aflevering in het kort:
⇨ De Europese klimaatagenda
⇨ Het grootste natuurinclusieve zonnepark van Nederland
⇨ Groningen als waterstofprovincie

Samsom kondigde in januari zijn afscheid aan in Brussel. Hij en Frans Timmermans schetsen in de jaren hiervoor de contouren van de Europese klimaatagenda. Veel van die plannen zijn of worden door landen nu omgezet in wetgeving. Dat geldt nog niet voor de natuurherstelwet, die mede door toedoen van de Nederlandse Tweede Kamer is geparkeerd. Samsom verwacht dat de wet na deze verkiezingen opnieuw in stemming zal worden gebracht. ‘De natuur kan namelijk niet langer wachten. De biodiversiteitscrisis is minstens net zo'n grote uitdaging als het klimaat’, aldus Samsom. 

Luister ook | Komt er een Europese Natuurherstelwet?

BNR Duurzaam komt deze keer vanaf het nieuwe zonnepark Fledderbosch, net boven de stad Groningen. Het gaat om een gebied van circa 90 hectare. Hier is plek voor zo’n 180.000 zonnepanelen. Ongeveer een derde van het gebied is ingericht met nieuwe natuur, waardoor Fledderbosch zich het grootste natuurinclusieve zonnepark van Nederland mag noemen. Landbouwgrond heeft hier plaats gemaakt voor nieuwe natuur, zoals kruidenrijk grasland, riet en met opgaande struikbegroeiing.

Luister ook | Brussel als de motor van nieuw klimaatbeleid

Ons Groene Geweten is deze keer Klaas Jan Noorman, voormalig lector Energietransitie bij de Hanzehogeschool in Groningen en tegenwoordig werkzaam als adviseur duurzaamheid bij Prodo. Hij vertelt hoe zijn provincie een belangrijke rol wil spelen in de energietransitie, met name door de inzet van waterstof.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De grote contouren van het klimaatbeleid voor Nederland worden niet in Den Haag bepaald, maar in Brussel. 

Deze aflevering in het kort:
⇨ Duurzaam beleid komt van de EU
⇨ Landbouwhervormingen op komst
⇨ Fossiele bedrijven veranderen te traag

Alle reden dus om in deze week van de Europese verkiezingen te onderzoeken welke grote klimaat- en milieu-kwesties daar de komende jaren gaan spelen. Dat doen we met Anna Strolenberg, kandidaat Europarlementariër van Volt. We zoomen in op de Europese Green Deal en de onderdelen uit dat pakket waarover nog gestemd moet worden. Dat gaat onder meer over het mest- en pesticidenbeleid en de Natuurherstelwet. Strolenberg is niet erg hoopvol over de richting die dit debat opgaat.

Luister ook | Wat zijn de klimaatambities van China?

Een belangrijk agendapunt voor de komende jaren in Brussel is landbouw. Nu nog wordt deze enorme subsidiepot vooral verdeeld op basis van grond. Hoe groter het bedrijf, hoe meer geld er wordt overgemaakt. In de praktijk vloeit zo heel veel geld naar de veeteelt. En dat is nou net de bedrijfsactiviteit die de natuur zo belast. In 2027 wordt het landbouwbudget herzien en dan gaat het erom spannen. Volt pleit ervoor om het systeem op de schop te gooien en boeren te belonen die inzetten op verduurzaming. Het wordt nog een zware kluif om dat er doorheen te krijgen, gelet op de belangen en lobbygroepen, die in Brussel veel macht hebben.

Luister ook | Dringend gezocht: een oplossing voor het mestoverschot

Grote oliebedrijven

Harm komt opnieuw met opzienbarend nieuws uit The Guardian. Dat gaat over de acht grootste Europese olie- en gasbedrijven, waaronder BP, ExxonMobil, Shell en TotalEnergies. Zij doen al jaren grote beloften over het aanpakken van de klimaatcrisis, maar komen allemaal niet in de buurt van de afgesproken prestaties. Dit blijkt uit een onderzoek van onderzoeks- en belangengroep Oil Change International. Geen van de acht bedrijven heeft bijvoorbeeld plannen om de exploratie van fossiele brandstoffen te stoppen of de goedkeuring van nieuwe winningsprojecten te staken.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De hele verpakkingsketen circulair krijgen. Met dat doel sloegen vijf organisaties eerder dit jaar de handen ineen. Ze gaan nu samen verder als Verpact, met een C dus. 

Deze aflevering in het kort:
⇨ De uitdagingen van de verpakkingssector
⇨ De Critical Raw Materials Act
⇨ Duurzaam alternatief voor pesticiden

Nederland scoort Europees gezien best goed als het om het recyclen van verpakkingen gaat. Zo’n driekwart krijgt al een nieuwe bestemming. Toch liggen er nog wel de nodige obstakels op de weg naar een circulaire toekomst. Zo doen de Belgen het bijvoorbeeld beter dan wij. Dat heeft volgens Hester Klein-Lankhorst vooral te maken met de manier van inzamelen. Zo maken onze zuiderburen geen gebruik van ondergrondse vuilcontainers, zoals in veel Nederlandse steden gebruikelijk is. ‘In die bakken ligt er soms tot 50 procent rommel en dat zit een goede recycling dwars’, aldus Klein-Lankhorst. We praten uitgebreid met haar over de belangrijkste recycle-uitdagingen van de verpakkingssector.

Check ook | 6 meest gestelde vragen over gerecycled plastic

Ons groene geweten Yvette Watson gaat in op de Critical Raw Materials Act, kort gezegd CMRA. Dit is een wet waarmee de Europese Unie de waardeketen van kritieke metalen hier wil houden. Denk aan grafiet, gallium, nikkel, lithium en bauxiet, metalen die hard nodig zijn voor de energietransitie. Er zijn voor 2030 een paar belangrijke doelstellingen geformuleerd, waaronder een minimum van 10 procent eigen productie. Ze roept bedrijven op om…

Luister ook | De strijd van Benedicte Ficq tegen grote vervuilers

Harm heeft het intussen over hoopvol nieuws uit Wageningen. Daar hebben wetenschappers een biologisch alternatief ontwikkeld voor giftige pesticiden. Het gaat om een piepklein vleesetend plantje dat bolletjes kleverige stof maakt om kleine vliegjes te vangen. De wetenschappers hebben plantaardig rijstolie-afval omgetoverd tot plaksel en dat kan op gewassen worden gespoten.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Maximaal anderhalve graad opwarming, spraken wereldleiders af tijdens de Klimaattop van 2016 in Parijs. Dat doel lijkt inmiddels onhaalbaar.

Deze aflevering in het kort:
⇨ Anderhalve graad onhaalbaar geworden
⇨ Extreem weer is onderweg
⇨ Wat zeg je tegen een klimaatontkenner?

Een paar honderd vooraanstaande klimaatwetenschappers verwacht dat het aan het einde van deze eeuw zo’n 2,5 graden warmer is op aarde dan honderd jaar geleden. Dat blijkt uit de resultaten van een enquête die door de Britse krant The Guardian is uitgezet. De anderhalve graad is daarmee ver uit zicht geraakt.

Politieke wil

Detlef van Vuuren is lid van het IPCC, het internationaal klimaatpanel van de Verenigde Naties. Hij is één van de bijna 400 wetenschappers die de vragenlijst heeft ingevuld. Met hem bespreken we de gevolgen van dit scenario. Maar weinig wetenschappers denken dat de wereld alle inspanningen gaat leveren die nodig zijn om het tij te keren. Grootste oorzaken? Een gebrek aan politieke wil en gevestigde bedrijfsbelangen. 

> Luister ook | Wat zijn de klimaatambities van China?

Klimaatontkenners

Toch zijn er in Nederland nog steeds veel mensen die stellen dat het met die opwarming uiteindelijk wel mee zal vallen. Maar wat zeg je eigenlijk tegen klimaatontkenners als er een discussie ontstaat? Dat blijkt zo eenvoudig nog niet. Ons Groene Geweten Aniek Moonen heeft het medicijn op drie kwesties waarover regelmatig wordt gedebatteerd: het klimaat verandert altijd, het echte probleem is overbevolking en hoeveel impact kan een klein land als Nederland nu eigenlijk maken?

> Luister ook | De natuur als CEO van een bedrijf

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Feike Sijbesma snapt de motieven van organisaties die klimaatrechtszaken voeren. Wel waarschuwt hij voor onbedoelde, negatieve bij-effecten.

Deze aflevering in het kort:
⇨ Hoe Feike Sijbesma naar klimaatuitdagingen kijkt 
⇨ Wildgroei aan CO2-certificaten
⇨ Wereld gaat naar 2,5 graden in het rood

Shell, de Nederlandse overheid en ING hebben milieuorganisaties achter zich aan. Die verwijten hen dat afspraken over CO2-beperking niet worden nagekomen. 'Ik snap dat organisaties als Milieudefensie en Extinction Rebellion dit doen en toch moet je ook over de risico's nadenken', aldus Sijbesma. 'Het gevolg is namelijk dat bedrijven besluiten om geen klimaatdoelstellingen meer uit te spreken en belangrijke documenten te ondertekenen. Dan zijn we op de verkeerde manier bezig.' Feike Sijbesma is oud DSM-topman en thans de CEO van The Climate Alliance.

CO2-beprijzing

Verder heeft hij het nodige aan te merken op de manier waarop CO2 wordt beprijsd. ‘Maar 25 procent van de wereldwijde emissies valt onder zo’n systeem. zoals het ETS. Dat is veel te weinig’, aldus Sijbesma. Daarnaast is er de vrijwillige beprijzing, waarbij bedrijven bijvoorbeeld bomen laten planten als compensatie voor hun eigen uitstoot. ‘Daarbij is het probleem dat er veel te veel organisaties zijn die deze certificaten uitgeven. Dat tast de geloofwaardigheid aan.’ Hij pleit voor één wereldwijd instituut dat deze CO2-certificaten gaat uitgeven.

Een dystopische wereld

Harm windt zich intussen op over een nieuwe enquête van de Britse krant The Guardian. Honderden vooraanstaande klimaatwetenschappers verwachten dat de wereldwijde temperatuur deze eeuw met minstens 2,5 graden zal stijgen. De gevolgen zijn enorm. Denk aan extreme hittegolven, voedselschaarste, conflicten en immigratie op een schaal die we niet eerder hebben gezien. ‘Een dystopisch beeld en binnen vijf jaar kunnen we de eerste grote ontwrichtingen al verwachten’, aldus Harm.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Van steenkoolmijnen tot zonneparken. China is naast mega-vervuiler ook ‘s werelds grootste investeerder in groene technologie. Hoe kijken ze in dat land naar klimaatverandering? 

Deze aflevering in het kort:
⇨ Het klimaatbeleid van China
⇨ Duurzame beleggingen zijn niet altijd even groen
⇨ Oliebedrijven houden vast aan affakkelen

De Chinese overheid mikt op een klimaatneutrale economie in 2060. De komende zes jaar mag de uitstoot van CO2 nog groeien, zo heeft de regering gezegd. Maar de transitie gaat sneller dan verwacht en de verwachting is daarom dat er dit jaar al voor het eerst een historische daling is. Wereldwijd was de CO2-uitstoot vorig jaar zo’n 37 miljard ton. China jaagt verreweg de meeste CO2 de atmosfeer in, zo’n 12 miljard ton. Ter vergelijking: de EU zit op ongeveer 3 miljard ton uitstoot, de Verenigde Staten op 5 miljard. China stoot in vier dagen meer CO2 uit dan Nederland in een heel jaar. Toch is dat niet het hele verhaal, waarschuwt ons groene geweten Nikki Trip.

Productie van zonne-energie

Over de klimaatambities van China praten we uitgebreid met FD-correspondent Anouk Eigenraam. De aandacht voor dit thema is de laatste jaren groter geworden, als gevolg van hittegolven en overstromingen. En ja, er is ook nog de smog in grote steden, maar die bestaat al veel langer. De regering investeert miljarden in de productie van schone energie, van windmolens tot zonneparken. Zo wordt bijvoorbeeld in de provincie Shanxi een zonnepark gebouwd dat een paar miljoenensteden van groene energie gaat voorzien. Ook in de straten van haar woonplaats Beijing ziet ze veranderingen. Zo is een groot deel van het verkeer inmiddels geëlektrificeerd.

Affakkelen

Harm windt zich intussen op over een onderzoek naar affakkelen. Onderzoek naar satellietbeelden wijst uit dat energiebedrijven bij olie- en gasvelden gesloten fakkels gebruiken. Zo kunnen wetenschappers via satellieten niet zien hoeveel broeikasgassen en verontreinigende stoffen worden uitgestoten. Deze methode wordt onder meer toegepast door bedrijven in Amerika, Engeland, Duitsland en Noorwegen. Bij het verwijderen van onrendabel aardgas, het zogenaamde affakkelen, komen methaan, kooldioxide, giftige stoffen en kankerverwekkende chemicaliën vrij. 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De één zegt dat kunstmatige intelligentie de opwarming van de aarde kan stoppen. De ander is vooral bezorgd over de energiehonger van deze technologie.

Deze aflevering in het kort:
⇨ De impact van AI op het klimaat
⇨ Energieslurpers versus slimme oplossingen
⇨ Katoenplantages is Brazilië

Gaat AI het klimaatprobleem oplossen of juist verergeren? Die vraag staat centraal in deze aflevering van BNR Duurzaam. Te gast is Remy Gieling van AI.nl. Kunstmatige intelligentie blijkt een soort dubbelzijdig zwaard als het gaat om klimaatimpact. De technologie slurpt aanzienlijke hoeveelheden elektriciteit voor datacentra en dat leidt tot meer CO2-uitstoot. Alle datacenters in de Verenigde Staten gebruiken straks net zoveel stroom als heel Japan. Laat dat even op je inwerken.

Slimme oplossingen

Aan de andere kant biedt AI veelbelovende mogelijkheden om klimaatverandering tegen te gaan. Zo wordt AI al op tal van plekken ingezet voor duurzamere processen. Denk aan slim energiebeheer waarbij AI helpt bij het optimaliseren van het energieverbruik in smart grids. Ook kijken we naar AI-gedreven monitoring van ecosystemen, waarbij algoritmes worden gebruikt om de gezondheid van oceanen te volgen. Het Wereld Natuur Fonds zet deze technologie in om ontbossing tegen te gaan. En in de precisielandbouw helpt AI om water en meststoffen efficiënter te gebruiken, wat de impact op het milieu vermindert.

Earthsight 

Harm windt zich intussen op over katoenplantages in Brazilië en de kledingfabrikanten in Azië die leveren aan H&M en Zara. De Britse onderzoeks-ngo Earthsight deed hier ruim een jaar lang onderzoek naar. Ze hebben satellietbeelden geanalyseerd, gerechtelijke uitspraken en transportgegevens doorgrond en ze zijn undercover gegaan op wereldwijde beurzen. ‘De katoenplantages in Brazilië waar ze uitkwamen, zijn van een paar steenrijke families en worden in verband gebracht met grootschalige illegale ontbossing, landroof, geweld en corruptie’, aldus Harm.

See omnystudio.com/listener for privacy information.