Een ander Amerika

De Pisa-scores in Nederland dalen jaar na jaar. Het ondergraaft onze economie. Bas Jacobs ziet het met lede ogen aan. Hoe hebben we het zo uit onze vingers laten glippen? 

Jacobs en journalist Esther van Rijswijk gaan in gesprek met hoogleraar Inge de Wolf, hoogleraar 'Co-creatie en Evaluatie in het Onderwijs' aan de universiteit van Maastricht. Ook zij ziet dat de overheid geen grip meer heeft op de kwaliteit van het onderwijs. Een doorgeslagen cultuur van onderwijsvrijheid zorgt ervoor dat scholen niet meer bij elkaar langs gaan om van elkaar te leren. Zelfs leraren komen nog amper bij elkaar in de klas. Terwijl daar volgens De Wolf de oplossing zit: het vergroten van het lerend vermogen in het onderwijs.

Bas Jacobs dook in de uitgaven aan de zorg en schrok. Jaarlijks geven we elf procent van het bbp uit aan zorg en dat groeit drie procent per jaar.

Als je deze lijnen doortrekt, wordt de zorg zeer binnenkort onbetaalbaar. Om nog maar te zwijgen over het feit dat er nu al onvoldoende mensen zijn om de zorg te leveren.

Deze week legt Anneke Westerlaken, voorzitter van Actiz, uit hoe dit zo gekomen is, wat eraan gebeurt en wat er nog moet gebeuren om voordat de wal het schip keert. 

In Droom en Daad duiken de makers in het vastgelopen toeslagenstelsel. Waarom verandert er niets, ondanks stapels rapporten?

De aflevering ontrafelt de politieke keuzes (individueel vs. huishoudinkomen; geld geven vs. kosten verlagen) en de valkuil van ‘actueel inkomen’ met terugvorderingen. Met de directeur van het CPB bespreken ze haalbare vereenvoudigingen: kinderopvang via instellingen, zorgpremie aanpassen, kindregelingen bundelen, hardheidsclausule en minder rondpompen.

Voorzichtig optimistisch—mits de politiek durft te kiezen.

Dit is de eerste aflevering van de podcast Droom en Daad. Het is de verkiezingspodcast van het Governance for Society programma van de Vrije Universiteit Amsterdam en EW. Droom en Daad gaat over hoe we verder komen in dossiers die vastzitten. Want de verkiezingen komen eraan en politici beloven straks de hemel op aarde voor wonen, migratie, stikstof, klimaat en zorg. 

De woningcrisis ontrafeld 

Een hoop gezwollen taal en het enige wat de politiek daadwerkelijk doet is symptoombestrijding. Dat is de analyse van economen over de woningcrisis. Terwijl ze de oplossingen al zo vaak hebben uitgelegd: huren liberaliseren, woningbezit steviger belasten, verhuur juist minder belasten en sociale huurders compenseren via het inkomen, niet via lage huren. Als de regels en bezwaarprocedures ook nog aan banden gelegd kunnen worden, dan kan er misschien eindelijk genoeg gebouwd worden. 

Hoogleraar Bas Jacobs vraag journalist Jesse Frederik hoe het komt dat deze oplossingen niet doorgevoerd worden. Samen met Esther van Rijswijk zoeken ze naar oplossingen die wél realistisch zijn, binnen het huidige politieke tijdsgewricht. 

Droom en daad is een verkiezingspodcast over hoe Nederland verder kan komen in vastgelopen dossiers – over realisme, ambitie en de kunst van het haalbare. In elke aflevering onderzoeken hoogleraar economie Bas Jacobs en journalist Esther van Rijswijk wat een nieuw kabinet écht kan bereiken, gegeven alle praktische en politieke beperkingen.

We starten steeds met een economisch perspectief, en Bas gaat vervolgens in gesprek met andere experts over welke obstakels er zijn, en welke (grote of kleine) stappen wél mogelijk zijn. Het doel is een eerlijk en verdiepend gesprek over haalbare oplossingen, niet over partijpolitieke tegenstellingen.

In de nieuwste aflevering van Race naar het Witte Huis bespreken  Hella Hueck en Victor Pak de verpletterende verkiezingsnederlaag van de Democraten.

Donald Trump wordt de 47ste president van de Verenigde Staten. Hij behaalde niet alleen de meeste kiesmannen, maar ook de meeste stemmen. Daarnaast hebben de Republikeinen het Congres stevig in handen. Sinds de jaren tachtig bevond de Democratische Partij zich niet meer in zo'n zwakke positie als nu.

De Democraten hoopten op een progressiever Amerika, maar moeten inzien dat de steun voor Trump breed gedragen is – ook onder groepen waar hun partij traditioneel goed scoorde, zoals jonge en Latino-mannen. Zelfs abortus, een speerpunt van de Democraten, verdeelt de kiezers nu gelijkmatig.

Op het terrein van Howard University in Washington, waar Kamala Harris in een speech haar verlies accepteerde, was de sfeer bedrukt. Harris riep op tot veerkracht en politieke betrokkenheid. Ook sprak ze over de noodzaak om de kernwaarden van de democratie te verdedigen.

Maar bovenal moet haar partij zichzelf opnieuw uitvinden en duidelijk maken voor wie zij wil opkomen. De focus op minderheden en hoogopgeleide kiezers in stedelijke gebieden blijkt niet langer afdoende. De Democraten moeten weer aansluiting zoeken bij andere kiezersgroepen.

Of zo'n heroriëntatie de partij zal versterken, moet nog blijken. Voorlopig heerst in de partij vooral bezinning, en het besef dat de politieke toekomst van de Verenigde Staten onzekerder is dan ooit.

Op verkiezingsnacht lijkt Donald Trump de overwinning te behalen in een verrassende wending. Met onverwachte steun uit cruciale staten verschuiven de kansen in zijn voordeel, wat internationale gevolgen kan hebben.

1. HOE STAAT DE RACE ERVOOR OP VERKIEZINGSNACHT?

Op verkiezingsnacht om middernacht lokale tijd lijkt Donald Trump stevig op weg om de volgende president van de Verenigde Staten te worden. Swing state North Carolina is door meerdere nieuwsmedia aan hem toegewezen. Cruciale staten zoals Michigan en Pennsylvania, waar Harris sterk zou moeten presteren, lijken niet in haar voordeel uit te vallen. Harris loopt achter op de resultaten die Joe Biden in 2020 behaalde, wat haar pad naar het Witte Huis bemoeilijkt.

2. IS DIT EEN GROTE NEDERLAAG VOOR HARRIS?

Het ziet er inderdaad uit als een zware nederlaag voor Harris. Democraten waren hoopvol, mede door positieve peilingen en Harris’ laatste campagnebijeenkomsten. De race leek op een nek-aan-nekrace uit te draaien, maar in realiteit blijkt Trump aanzienlijk sterker te staan. Met name onder minderheden wint Trump meer stemmen dan verwacht, wat de Democraten verrast en Harris’ kansen sterk verkleint.

3. HOE KONDEN DE PEILINGEN ER ZO VER NAAST ZITTEN?

Een belangrijke factor lijkt de weging binnen peilingen te zijn. Waar Democraten een voorsprong hadden onder hoger opgeleiden en vrouwelijke kiezers in voorsteden, werd dit in peilingen vaak als doorslaggevend gezien. Trump scoort echter onverwacht goed onder minderheden, zoals Latijns-Amerikaanse kiezers, die van oudsher Democratisch stemmen. Dit succes voor Trump, dat peilers niet hadden voorzien, doet Harris de das om.

4. WAT BETEKENT EEN EVENTUELE WINST VOOR TRUMP?

Als Trump niet alleen het kiescollege maar ook de popular vote wint, zou dit zijn draagvlak vergroten. Voor de komende jaren kan dat hem de nodige politieke stabiliteit bieden. Mocht hij bovendien een meerderheid behalen in het Congres, krijgt hij veel ruimte om zijn beleid door te voeren. Trump zou dan een sterkere positie hebben dan in zijn vorige termijn.

5. WELKE GEVOLGEN HEEFT DIT VOOR EUROPA?

Voor Europa kan een nieuwe termijn van Trump een wake-up call betekenen. Zijn plannen omvatten hogere importtarieven, mogelijk ook voor Europese landen, wat economische impact zou hebben. Daarnaast is Trump kritisch over NAVO en de steun aan Oekraïne, wat Europese landen zou dwingen meer zelfvoorzienend te worden op defensiegebied.

In de podcast Race naar het Witte Huis bespreken hosts Hella Hueck en Victor Pak de slotrally van Kamala Harris in Philadelphia op de vooravond van verkiezingsdag.

Het evenement is groots opgezet, met optredens van onder anderen Lady Gaga en Oprah Winfrey, en het patriottische thema voert de boventoon. Harris presenteert een boodschap van vrijheid en verbinding, waarbij ze opkomt voor de rechten van vrouwen en sociale gelijkheid, een sterke tegenstelling tot de Republikeinse campagne.

Tijdens de rally vallen de symbolen van patriotisme op: een enorme Amerikaanse vlag en slogans als “Freedom” en “USA.” Het Democratische team legt verbinding met verschillende swing states door rechtstreeks in contact te staan met steden als Detroit en Phoenix, waardoor Harris het beeld van nationale eenheid en hoop uitdraagt. De sfeer is energiek en inclusief, wat extra kracht krijgt door muziekoptredens van uiteenlopende artiesten en muzikanten uit diverse culturen en regio's.

Naast de bekende gezichten op het podium, krijgen ook lokale activisten en persoonlijke verhalen de ruimte, waaronder dat van een vrouw die door een recente abortuswet bijna haar leven verloor. Het verhaal ontroert de aanwezigen en benadrukt Harris’ inzet voor vrouwenrechten en het belang van toegang tot medische zorg zonder politieke inmenging. Deze oprechte verhalen lijken te resoneren met het publiek en passen goed binnen het Democratische thema van "freedom from poverty and oppression."

Met meer dan 80 miljoen stemmen die al zijn uitgebracht, kijkt Harris uit naar een snelle uitslag, terwijl de Democraten hopen dat het patriottische en verbindende thema kiezers aantrekt. Pennsylvania en andere swing states zullen cruciaal zijn, en Harris’ team hoopt dat hun campagne voor eenheid en vrijheid de doorslag geeft in deze verkiezing.

In de podcast Race naar het Witte Huis bespreken hosts Hella Hueck en Victor Pak de stand van de Amerikaanse verkiezingsrace rechtstreeks vanuit Washington.

Ze delen hun ervaringen van een recente Trump-rally in Virginia, waar duizenden enthousiaste aanhangers al uren van tevoren bijeenkwamen om Trump te zien spreken. De rally, met veel nadruk op Trump zelf en een sterke anti-immigratieboodschap, trekt duidelijk mensen die de Republikeinse partij nog steeds trouw blijven. Maar ondanks de fanatieke sfeer op Trumps campagnebijeenkomsten, wijst een verrassende peiling in Iowa op een andere kant van het verhaal.

Uit een nieuwe peiling blijkt dat vicepresident Kamala Harris in Iowa, traditioneel een Republikeins bolwerk, een voorsprong heeft op Trump. Dit markeert mogelijk een omslagpunt, aangezien Iowa juist bekendstaat als een sterke voorspeller voor landelijke trends. Vooral vrouwelijke kiezers lijken de doorslag te geven; Harris behaalt hier een marge van 28 procentpunten onder vrouwen die zich onafhankelijk van een politieke partij identificeren. De steun van senioren in Iowa valt eveneens op in deze peiling. Als Harris inderdaad wint in Iowa, wordt haar overwinning in andere swing states zoals Pennsylvania en Michigan waarschijnlijker.

De Republikeinen zetten sterk in op hun kernonderwerpen zoals immigratie en genderkwesties, maar Harris lijkt te profiteren van een groeiende vrouwelijke achterban en een focus op andere issues, waaronder abortus. De komende dagen, met de slotrally's gepland in Pennsylvania, worden cruciaal. Beide partijen richten hun campagnes op deze belangrijke staat, die de sleutel kan zijn tot de uiteindelijke verkiezingsuitslag.

In de podcast Race naar het Witte Huis bespreken Hella Hueck en Victor Pak de Amerikaanse presidentsrace, met nog maar een week te gaan tot dinsdag 5 november.

Terwijl de campagne haar laatste dagen ingaat, blijven de peilingen duiden op een nek-aan-nek-race. Hoewel het verkiezingsjaar vol onverwachte gebeurtenissen zit, is er nauwelijks enthousiasme onder kiezers. De stabiele peilingen versterken dit gevoel.

Inmiddels hebben al ruim 30 miljoen Amerikanen gestemd. Dat maakt het nog moeilijker om, op basis van de laatste ontwikkelingen in de campagne, de uitslag te voorspellen. Ook Republikeinen stemmen massaal vroeg, iets wat vier jaar geleden nog voornamelijk Democraten deden.

Intussen neemt het wantrouwen in de democratische processen toe. Vooral in swing states als Arizona ervaren verkiezingsfunctionarissen veel bedreigingen. De sterke polarisatie en het groeiende aantal 'bubbel-districten' — waar bewoners bijna uitsluitend dezelfde partij steunen — tonen een toenemende politieke segregatie. Het gebrek aan dialoog maakt het nog moeilijker die kloof te dichten.

Met een recordbedrag aan campagnegeld en extreme veiligheidsmaatregelen bij stemlokalen, worden deze verkiezingen niet alleen de duurste, maar ook de meest gespannen ooit. Of de uitslag direct bekend zal zijn, is onzeker. Veel hangt af van hoe kiezers reageren zodra de stembussen sluiten. Op 5 november wacht de Amerikanen zowel een politieke als een maatschappelijke test.

Vragen of reacties? Stuur hier je vragen

Ga op reis naar Washington met Hella en Victor. Boek hier