Hvað var í erlendum fréttum þá daga þegar Íslendingar voru að undirbúa þjóðhátíð sína fyrir 150 árum, eða 1874? Jú - meðal annars var sagt frá afar viðhafnarmikilli heimsókn þessa skeggprúða karls til Frakklands, en þetta er enginn annar en Mozaffar ad-Din, sjálfur konungur konunganna í Persíu. Ég les um heimsókn hans í þættinum í kvöld og einnig fleiri erlendar fréttir, þar á meðal um uppreisn frumbyggja í Ameríku, stríð Breta við Ashantimenn í Afríku, tíðindi frá Kína og Japan. Auk tilþrifamikilla frétta er ómaksins vert að heyra hvernig Evrópubúar fjölluðu um fólk á fjarlægum slóðum.

Umsjón: Illugi Jökulsson.

Í tilefni þess að tíu ár eru liðin frá andláti kólumbíska Nóbelshöfundarins Gabriel Garcia Marquez les umsjónarmaður hér úr einu stóru skáldsögu höfundarins sem ekki hefur komið út á íslensku. Sú heitir Haust patríarkans og fjallar um einræðisherra í ónefndu landi sem deyr eftir langa valdatíð og íbúar landsins, sem þora þó varla að treysta því að hann sé dauður, byrja að takast á við minninguna um feril hans. Stutt inngangsorð annarra skáldsagna lesa Pálmi Gestsson, Guðrún S. Gísladóttir, Hilmir Guðnason og Jóhann Sigurðarson.

Umsjón: Illugi Jökulsson.

150 eru síðan Íslendingar fengu stjórnarskrá og héldu þjóðhátíð og verður fjallað um það í Frjálsum höndum síðla sumars. Þetta er fyrri þáttur af þeim sem eru einskonar formáli og er lesið úr erlendum fréttum Skírnis frá árinu 1874. Í þessum þætti eru lesnar fréttir um kosningar á Bretlandi, siglingu skipsins Polaris um heimskautaslóðir Kanada og Grænlands þar sem leiðangursstjórinn Hall dó með dularfullum hætti og loks er sagt frá herferð Rússa inn í Mið-Asíu þar sem þeir sigruðu kónginn í Kheva og lögðu undir sig lönd hans. Fyrir utan spennandi frásagnir eru hinar gömlu fréttir mjög til marks um hvernig Vesturlandamenn litu í þá daga á umheiminn.

Í þessum þætti verða lesin tvö af samtölum þeim sem Matthías Johannessen birti í Morgunblaðinu á sínum tíma. Fyrst er lesið samtal sem hann átti við Elías Hólm en hann var litríkur kaupsýslumaður í Reykjavík á fyrri hluta 20. aldar og sveiflaðist frá því að vera vel stæður hótelrekandi niður til þess að vera Hafnarstrætisróni eins og hann orðaði það sjálfur. Eftir viðtalið við hinn "alþekkta tugthúslim" eins og hann er kallaður í blöðunum víkur sögunni til Ísleifs Gíslasonar hagyrðings sem segir notalegar og rammíslenskar sögur af æskuárum sínum.

Í þessum þætti er áfram fjallað um séra Þórð Jónsson í Reykjadal í Hrunamannahreppi sem sagt var frá í síðasta þætti. Hér segir frá deilum sem hann lenti í við skólapilta í Skálholti en á biskupssetrinu virðist hafa verið alsiða að berja hann og kvelja, gamlan manninn. Síðan segir frá séra Jóni Guðmundssyni sem var um tíma einnig prestur í Reykjadal en hafði áður misst embættið vegna þess að hann kennti prófasti sínum um að hafa eignast barn með kátri ekkju, sem óhætt er að segja að hafi ekki verið eina fjöldina felld.

Umsjón: Illugi Jökulsson.

Í þessum þætti verður fjallað um séra Þórð Jónsson í Reykjadal í Hrunamannahreppi en hann átti í sífelldum við flestöll yfirvöld hér á landi, og raunar í Kaupmannahöfn líka en þangað fór hann oftar en einu sinni til að fá úrlausn sinna mála - og hikaði þá ekki við að leita til sjálfs kóngsins og biðja hann að leysa sig úr því leiðinlega og kalda fangelsi sem honum fannst Ísland vera.

Umsjón: Illugi Jökulsson.

Jósep Jósepsson Axfjörð fór til Ameríku laust fyrir 1900 og miklar sögur gengu um líf hans þar. Hann var sagður hafa framið bankarán og jafnvel drepið mann. Hann sneri svo heim og álit fólks á honum var sérlega mismunandi. Ýmist var hann þrasgjarn letihaugur eða harðduglegur og mjög atorkusamur. Hann hafði ráðskonu í rúm 40 ár og hún sagði frá viðskiptum hans við einstaklega óþekkan hund.

Umsjón: Illugi Jökulsson.

Þetta er framhald næsta þáttar á undan og hér segir frá hinni dramatísku atburðarás þegar George Mallory og Andrew Irvine týndust á Mount Everest í byrjun júní 1924. Aldrei hefur orðið ljóst hvort þeir náðu á tindinn og urðu þar með fyrstir til að standa á hæsta stað jarðar. Hvarf þeirra dró mikinn dilk á eftir sér. Hér segir einnig frá þeirri örlagaríku stund þegar lík annars þeirra fannst 75 árum seinna. Hvaða sögu sagði líkið um þeirra hinstu ferð?

Umsjón: Illugi Jökulsson.

Í þessum þætti segir frá fyrstu tilraunum manna til klífa hæsta tind jarðar, Mount Everest í Himalaja-fjöllum. Fyrst er vikið að fjallinu sjálfu og heiti þess en síðan beinist athyglin að leiðangri sem Bretar skipulögðu upp á fjallið árið 1924 en frægasti þátttakandinn þá var George Mallory, helsti fjallagarpur Englendinga, en hann týndist á fjallinu ásamt ungum og efnilegum klifurmanni sem hét Andrew Irvine. Aldrei hefur orðið ljóst hvort þeir komust á efsta tindinn áður en fjallið varð þeim að bana.

Umsjón: Illugi Jökulsson.

Vegna fjölda áskorenda verður hér litið öðru sinni í bókina Síðasta skip suður eftir Jökul Jakobsson og Baltasar sem út kom fyrir 60 árum og fjallar um mannlíf og samfélag í Flatey og á fleiri Breiðafjarðareyjum. Hér segir frá selveiðum og búskap í Flatey og síðan rifjaðar upp minningar um ýmsa mektarmenn í Flatey á 19. öld - Ólaf Sívertsen, Eirík Kúld, Brynjólf Benedictsen og Matthías Jochumsson.

Umsjón: Illugi Jökulsson.