Traktat w Radnot z 1656 roku był próbą rozbioru Rzeczypospolitej między Szwecję, Siedmiogród, Brandenburgię, Bogusława Radziwiłła i Kozaczyznę.

Karol X Gustaw, osłabiony klęskami wojsk szwedzkich, szukał nowego sojusznika. Znalazł go w Jerzym II Rakoczym, księciu Siedmiogrodu, który liczył na koronę polską i powiększenie znaczenia własnego państwa.

6 grudnia 1656 roku w Radnot, dzisiejszym Iernut w Rumunii, podpisano porozumienie przewidujące podział ziem Rzeczypospolitej. Szwecja miała otrzymać między innymi Kujawy, Prusy Królewskie, Kaszuby, część Mazowsza, Podlasie oraz znaczne obszary Wielkiego Księstwa Litewskiego. Brandenburgii przypadły wcześniej obiecane ziemie Wielkopolski, Bogusławowi Radziwiłłowi województwo nowogródzkie, a Rakoczemu ogromna część Korony, w tym Małopolska. Kozacy mieli uzyskać własne państwo, którego granic nie określono dokładnie.

Traktat nie został jednak zrealizowany. Wkroczenie Rakoczego do Rzeczypospolitej zakończyło się klęską, a plan podziału państwa rozpadł się szybciej, niż jego autorzy zakładali. Radnot pozostał jednym z najbardziej konkretnych projektów rozbioru Rzeczypospolitej w XVII wieku.

Wesprzyj podcast:

⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠

⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite

Posłuchaj odcinkaBursztyn był nie tylko ozdobą i towarem, lecz surowcem, o który państwa walczyły, którego wydobycie kontrolowały, a czasem ukrywały — od kopalń Sambii po tajne złoża NRD i nielegalne wydobycie na Pomorzu.

Bursztyn bałtycki, wydobycie bursztynu, kopalnie bursztynu, Sambia, Jantarnyj i historia bursztynu — od państwowego monopolu po przemysłowe górnictwo i tajne wydobycie.

Bursztyn przez wieki był nie tylko ozdobą i przedmiotem handlu. Był surowcem, nad którym państwa próbowały przejąć kontrolę. W tym odcinku historia przemysłowego wydobycia bursztynu na Pomorzu, Sambii, Kurpiach i w dawnej NRD. Opowiadam o firmie Stantien & Becker, największej kopalni bursztynu w Palmnicken, późniejszym Jantarnym, oraz o jej powojennej historii. Jest też zbrodnia w Palmnicken i marsz żydowskich więźniarek z KL Stutthof w styczniu 1945 roku.

Wracamy do Bursztynowej Góry pod Bąkowem, Możdżanowa i złóż w rejonie ujścia Wisły Martwej. Jest PRCiP, Port Północny, nielegalny handel bursztynem, kurpiowskie kopalnie oraz tajemnica złoża odkrytego w kopalni węgla brunatnego Goitsche w NRD. Na koniec historia Bursztynowego Niedźwiadka ze Słupska — od torfowiska pod Słupskiem, przez Szczecin i Stralsund, aż do powrotu do Muzeum Narodowego w Szczecinie w 2009 roku.

Wesprzyj podcast:

⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠

⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronit

Posłuchaj odcinkaBursztyn bałtycki, powstały dziesiątki milionów lat temu, przez tysiące lat był amuletem, symbolem prestiżu i cennym towarem, który z wybrzeży Bałtyku trafiał do Rzymu, na dwory władców i do warsztatów całej Europy.

Bursztyn bałtycki, sukcynit, szlak bursztynowy, handel bursztynem, Bałtyk, Pomorze, Słupsk, Krzyżacy i Gdańsk. Historia surowca starszego niż Bałtyk.

Bursztyn bałtycki powstał około 30–40 milionów lat temu, w epoce eocenu. Bałtyk pojawił się znacznie później. Przez tysiące lat bursztyn był jednak nie tylko surowcem ozdobnym. Wykorzystywano go jako amulet, przedmiot prestiżu i towar wymiany. Odcinek zaczyna się w 1887 roku pod Słupskiem, gdzie w torfie znaleziono niewielką figurkę niedźwiedzia wykonaną z bursztynu. Jej dokładne datowanie pozostaje przedmiotem dyskusji.

Dalej pojawiają się najstarsze ślady pozyskiwania i obróbki bursztynu, znaleziska z neolitu i epoki brązu, rozwój handlu w czasach rzymskich oraz szlak prowadzący znad Bałtyku do Akwilei. Jest także historia dawnych pracowni bursztyniarskich na Mazowszu i znaczenie bursztynu dla społeczności Pomorza.

W średniowieczu bursztyn stał się przedmiotem monopolu zakonu krzyżackiego. Surowiec gromadzono w Królewcu i sprzedawano europejskim rzemieślnikom. Osobny rozdział stanowi historia Gdańska i miejscowego bursztynnictwa.

To historia surowca, który przez tysiące lat łączył Bałtyk z odległymi regionami Europy.

Wesprzyj podcast:

⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠

⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite

Cały odcinek

Dwa królestwa Litwy: od Mendoga I po zapomniany projekt monarchii z 1918 roku. Odcinek pokazuje, jak powstało pierwsze królestwo w XIII wieku, jak wyglądała jego struktura i dlaczego upadło po dziesięciu latach. Wyjaśnia także, w jaki sposób Wielka Wojna i traktat brzeski otworzyły drogę do drugiej próby stworzenia monarchii litewskiej. Analiza obejmuje decyzje Taryby, kontekst niemieckiej okupacji oraz skutki polityczne dla regionu. To faktograficzny przegląd dwóch epizodów litewskiej państwowości.

Królestwo Litwy 1253 i Królestwo Litwy 1918 – Mendog, Mendog II, Taryba, Wirtenbergowie, Hohenzollernowie, Ostpolitik, Traktat Brzeski i okupacja niemiecka.

Odcinek przedstawia dwa momenty, w których Litwa posiadała własnego króla. Pierwszym był Mendog, koronowany w 1253 roku, którego rządy zakończyły się zabójstwem w 1263 roku i likwidacją królewskiej struktury państwa. Drugim był projekt z 1918 roku, gdy Litewska Taryba, działająca pod niemiecką okupacją, wybrała Wilhelma Karla von Uracha na króla Mendoga II. Wybór wynikał z warunków politycznych: kandydat musiał być Niemcem, nie mógł pochodzić z dynastii Hohenzollernów, powinien być katolikiem i akceptowalnym dla władz Rzeszy. Urach spełniał te kryteria, a jego odległe pokrewieństwo z Jagiellonami stanowiło argument historyczny. Odcinek omawia kontekst traktatu brzeskiego, niemieckiej polityki w krajach bałtyckich, stanowisko Taryby oraz przyczyny upadku projektu monarchii w 1918 roku.

Wesprzyj podcast:

⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠

⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite

Krótka zapowiedź historii o tym, jak baron i browar stali się początkiem Podlaskiej Wytwórni Samolotów — jednego z najważniejszych zakładów lotniczych II RP.

Zobacz cały odcinek.

To miała być zwykła fabryka piwa. A została jednym z najważniejszych zakładów lotniczych II RP.

W 1923 roku w Białej Podlaskiej powstała Podlaska Wytwórnia Samolotów – przedsiębiorstwo, które w ciągu zaledwie szesnastu lat wyprodukowało ponad 1500 samolotów i stworzyło jedne z najciekawszych polskich konstrukcji lotniczych okresu międzywojennego.

Historia tej fabryki zaczyna się jednak nie od wojska, lecz od browaru i przedsiębiorczego barona Stanisława Rosenwertha.

W tym odcinku opowiadam o narodzinach PWS, produkcji samolotów Potez, PWS-26, Wyżeł, Ogar i Junak, pierwszym w Polsce tunelu aerodynamicznym oraz ludziach, którzy budowali polską myśl techniczną. To również historia przejęcia prywatnej firmy przez państwo, wielkiego kryzysu i zniszczenia zakładu we wrześniu 1939 roku.

Na końcu odwiedzamy współczesną Białą Podlaską, sprawdzając, co pozostało po jednej z najważniejszych fabryk lotniczych II Rzeczypospolitej i gdzie dziś można odnaleźć ślady jej historii.

Wesprzyj podcast:

⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠

⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite

Podlasie, słowiańskie wierzenia, rusałki, żmije opiekunki i zaginięcie. Debiutancka powieść „Niedźwiedź z bursztynu” Ani Czapli łączy kryminał, fantastykę i folklor Podlasia.

Gościem odcinka jest ponownie Arek Czapla, ojciec autorki. W rozmowie pojawia się etymologia nazwy Podlasie i dwie konkurencyjne teorie jej pochodzenia — "pod Lachami" wobec ludowego "pod lasem". Mowa o Domowiku, Dzikim Myśliwym i świętych gajach w wierzeniach przedchrześcijańskich oraz o różnicach między mitologią Słowian Zachodnich a Wschodnich, ukształtowaną pod wpływem Bałtów i Bizancjum. Wyjaśniono zastosowanie dziurawca i bylicy w obrzędach ochronnych i medycynie ludowej.

Padają nieoczywiste miejsca występowania bursztynu w Polsce, w tym kopalnia w Leszkowicach na Lubelszczyźnie. Wątek rusałek prowadzi znad Niemna, z wpływami bizantyjskimi w tle. W drugiej części odcinka głos oddano autorce książki — o inspiracjach, konstrukcji fabuły i planach literackich.

Książka dostępna pod linkiem:

https://bit.ly/4gXdivr

Wesprzyj podcast:

⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠

⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite