Instytut Zachodni

Zwycięstwo Joe Bidena w wyborach prezydenckich ożywiło w Niemczech dyskusję na temat perspektyw stosunków transatlantyckich. Nadziejom na nowe otwarcie towarzyszy jednak w coraz większym stopniu sceptycyzm, dyktowany realistyczną diagnozą, iż istnieje zbyt wiele rozbieżności między Waszyngtonem i Berlinem. Oczekuje się wprawdzie poprawy atmosfery we wzajemnych relacjach. Wielu niemieckich polityków i komentatorów żywi nadzieje się, że nowa administracja będzie sprzyjać multilateralnym inicjatywom i że dzięki temu możliwa będzie głębsza współpraca w sprawach zwalczania pandemii czy ochrony klimatu. Z drugiej strony jednak pojawiają głosy wskazujące na potrzebę przejęcia przez Europę większej odpowiedzialności za stosunki transatlantyckie, w W tym m. in. w kwestiach związanych z bezpieczeństwem międzynarodowym. O tym, jakie są wyobrażenia i oczekiwania Berlina dotyczące współpracy z nowym prezydentem USA, a także o tym, jaka będzie rola RFN w kształtowaniu relacji transatlantyckich mówi prof. Krzysztof Malinowski, zastępca dyrektora Instytutu Zachodniego w rozmowie z Karolem Janosiem.

Czy ostatnie ataki, między innymi we Francji, Austrii czy Arabii Saudyjskiej, oznaczają początek nowej fali terroryzmu? Jaki jest obecnie poziom zagrożenia terrorystycznego na świecie? Co charakteryzuje zjawisko współczesnego terroryzmu w Unii Europejskiej? Jak na tle innych państw unijnych wygląda zagrożenie terrorystyczne w Niemczech i w Polsce? Powyższe oraz inne kwestie zostały poruszone podczas rozmowy dr. Piotra Kubiaka z prof. Sebastianem Wojciechowskim ekspertem Instytutu Zachodniego oraz OBWE ds. bezpieczeństwa.

W dniu 2 września br. rząd federalny opublikował nowe wytyczne dla polityki Niemiec wobec regionu Indo-Pacyfiku. Czy dokument zapowiada zmianę jakościową w niemieckiej polityce zagranicznej? Jakie jest znaczenie nowej strategii w kontekście obecnej sytuacji na świecie i konfrontacji USA-Chiny? W jaki sposób RFN dobiera partnerów strategicznych spoza kręgu tradycyjnych sojuszników i jak rozwija współpracę z nimi? Na te pytania w rozmowie z dr Agatą Kałabunowską odpowiada Tomasz Morozowski, analityk IZ z zespołu "Niemcy-Europa-świat”.

Ustalenia konferencji poczdamskiej w sprawie polskiej granicy zachodniej oraz ich konsekwencje dla Ziem Zachodnich i Północnych

Na przełomie lipca i sierpnia, dokładnie 75 lat temu obradowała w Poczdamie konferencja, na której ustalono powojenny przebieg polskich granic oraz przypieczętowano przyłączenie do Polski byłych terenów niemieckich, zwanych w okresie PRL Ziemiami Odzyskanymi. Wobec konfliktu między sojusznikami oraz braku planowanej konferencji pokojowej, na której doprecyzowane miały zostać polskie granice, ustalenia z Poczdamu okazały się ostateczne w wielu spornych kwestiach. O ścierających się w Poczdamie interesach, decydującej roli Stalina w kwestii polskiej, wariantach polskiej granicy zachodniej oraz konsekwencjach ustaleń konferencji opowiada prof. Andrzej Sakson w rozmowie z Małgorzatą Bukiel.

W jaki sposób pandemia koronawirusa wpłynęła na kształt sceny politycznej w Niemczech? Czemu CDU i CSU zawdzięczają znaczny wzrost poparcia? Jak w czasie epidemii wyglądała walka o fotel przewodniczącego CDU oraz schedę po kanclerz Angeli Merkel? I co z partiami opozycyjnymi – jak wyglądało ich stanowisko w najbardziej palących kwestiach ostatnich miesięcy? Na te pytania w rozmowie z dr Agatą Kałabunowską odpowiada dr Piotr Kubiak, analityk IZ, kierownik zespołu „Niemcy – państwo, społeczeństwo, gospodarka”.

Zgodnie z wcześniejszymi prognozami finalizacja negocjacji nowych Wieloletnich Ram Finansowych UE nastąpi w okresie niemieckiej prezydencji w Radzie UE. Według zamierzeń rządu kanclerz A. Merkel końcowe ustalenie w sprawie nowego wieloletniego budżetu UE mają zapaść jeszcze w lipcu br. Wraz z nowym Wieloletnimi Ramami Finansowymi negocjowany jest również plan odbudowy gospodarki UE zaproponowany przez Komisję Europejską. O stanie negocjacji budżetowych, założeniach instrumentu „Przyszłe Pokolenie UE”, a także stanowisku Berlina w procesie negocjacyjnym opowiada Karol Janoś, analityk IZ z zespołu „Niemcy-Europa-świat” w rozmowie z dr Agatą Kałabunowską.

Zielony Ład (Green New Deal) jest jedną z głównych inicjatyw nowej Komisji Europejskiej, przewidującą transformację gospodarki europejskiej ku neutralności klimatycznej do 2050 r. Pomimo pandemii COVID-19 i jej gospodarczych konsekwencji, KE zamierza nadal zrealizować swoje założenia. Okres niemieckiej prezydencji w Radzie UE będzie pod tym względem kluczowy, gdyż oczekuje się decyzji w sprawie finansowania Zielonego Ładu, podziału środków z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji oraz prac nad inicjatywami legislacyjnymi w tym zakresie. O głównych założeniach oraz wyzwaniach czekających w tym kontekście Niemcy i UE opowiada Martin Wycisk, analityk IZ z zespołu „Niemcy – państwo, społeczeństwo, gospodarka”, w rozmowie z Tomaszem Morozowskim".

1 lipca 2020 r. Niemcy obejmują półroczną prezydencję w Radzie Unii Europejskiej. Ze względu na pandemię COVID-19 jej program został przeformułowany w taki sposób, aby w najbliższych miesiącach państwa członkowskie skupiły się na najbardziej palących problemach wspólnoty. Cykl sprawowania prezydencji w Radzie opiera się na ustalonym o wiele wcześniej harmonogramie, można się jednak spotkać z opiniami, że bardzo dobrze się składa, że to właśnie teraz rotacyjną prezydencję obejmuje największe i najsilniejsze pod względem gospodarczym państwo członkowskie UE.W związku z rozpoczęciem prezydencji analitycy Instytutu Zachodniego przygotowali ekspertyzę zatytułowaną „Priorytety prezydencji Niemiec w Radzie Unii Europejskiej”, której wybrane wątki w dzisiejszym odcinku podcastu IZ prezentują dr Agata Kałabunowska oraz Tomasz Morozowski.

Wyrok Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 5 maja 2020 w sprawie polityki monetarnej Europejskiego Banku Centralnego określany jest w komentarzach jako przełomowy. Jednocześnie ze zmianą na stanowisku prezesa tego Trybunału, Andreasa Voßkuhle wiązane są nadzieje na poprawę relacji z instytucjami unijnymi.

Na ile te oczekiwania są realne i jakie są konsekwencje tego wyroku dyskutują Dyrektor Instytutu Zachodniego Justyna Schulz z dr hab. Magdaleną Bainczyk.

Relacje z Chińską Republiką Ludową będą stanowić jeden z najważniejszych punktów niemieckiej prezydencji w Radzie UE, rozpoczynającej się 1 lipca br. Ze względu na rolę odgrywaną przez RFN w dotychczasowych dyskusjach na temat bardziej spójnej i zdecydowanej polityki unijnej wobec Chin oczekuje się, że prezydencja niemiecka będzie ważnym etapem kształtowania tej polityki. Dla strony niemieckiej relacje z ChRL są kluczowe przede wszystkim z uwagi na powiązania handlowe i znaczenie rynku chińskiego dla niemieckiej gospodarki. Pandemia COVID-19 i wywołany przez nią kryzys gospodarczy wprowadziły nowe elementy i wyzwania do kontekstu relacji UE-Chiny; ponadto znaczący wpływ na te relacje ma przyjęta przez chiński parlament ustawa ws. bezpieczeństwa narodowego Hongkongu.

O perspektywach niemieckiej prezydencji w Radzie UE w kontekście Chin oraz o wpływie pandemii koronawirusa na jej priorytety opowiada Tomasz Morozowski, analityk IZ, w rozmowie z dr Agatą Kałabunowską.