Een week geleden maakte GroenLinks-Kamerlid Bart Snels zijn vertrek bekend. Hij klaagt dat Haagse politiek alleen nog lijkt te gaan over het beschadigen van anderen. Bewindslieden en ambtenaren worden voortdurend in het beklaagdenbankje gezet en het regent moties van afkeuring. Bart Snels een harde werker met belangrijke wetten op zijn naam - kan er niet meer tegen.

Toen de Parlementaire ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag in kaart had gebracht wat er in die affaire zo gruwelijk misging, besloot de Kamer op initiatief van Pieter Omtzigt de Venetië Commissie van de Raad van Europa te vragen, eens kritisch naar de Nederlandse rechtsstaat te kijken. Dat rapport kwam deze week.

De kindertoeslagaffaire is heel ernstig en zoiets kan vaker gebeuren als politiek, bestuur en rechterlijke macht er niet van leren, zegt de Commissie. Opmerkelijk is dat die groep juridische zwaargewichten uit bijna 50 landen niet alleen kommer en kwel meldt. Op zich is Nederland een voorbeeldige democratie, zeggen ze. En ze zijn diep onder de indruk van wat Nederland zelf al doet om de bestuurscultuur te verbeteren.

Opvallend is dat de Belastingdienst in veel Kamerdebatten de kwaaie pier in het rapport nauwelijks genoemd wordt. En dat de Venetië Commissie de Kamer zélf een tik op de vingers geeft. In een voetnoot wordt een amendement van Omtzigt en het toenmalige Kamerlid Frans Weekers genoemd als onpraktisch en oorzaak van veel ellende. Toen journalist Jesse Frederik van De Correspondent daar een klein jaar geleden al op wees, kreeg hij pek en zwavel over zich heen.

Veel Kamerleden klagen en terecht over de trage kabinetsformatie. Maar voor het bevorderen van een nieuwe bestuurscultuur hoeft de Kamer niet te wachten op een nieuw kabinet, blijkt uit het rapport. De Kamer kan zelf bijvoorbeeld door haar eigen Reglement van Orde aan te scherpen nu al de Grondwettelijke informatieplicht van de regering steviger invullen.

Sinds 2020 kent de Kamer zichzelf tien miljoen euro extra toe. Sommige fracties stellen er beleidsmedewerkers van aan, maar soms ook voorlichters of potten het bedrag op. Dat extra geld kan de Kamer volgens de Venetië Commissie beter investeren in steviger ondersteuning van commissies die wetgevingskwaliteit en controle op de uitvoering als kerntaak krijgen. Dat helpt ellende zoals in de kindertoeslagaffaire voorkomen.

Kortom: de Kamer kan zelf aan de slag. In plaats van het indienen van duizenden loze moties modder en stenen - betere wetten maken.

En als dat daadwerkelijk gebeurt, krijgt Bart Snels misschien nog spijt dat hij van die Kamer geen deel meer uitmaakt.

Over Jaap Jansen

Politiek commentator Jaap Jansen in de wandelgangen van de macht. Luister live donderdagochtend om 06:25 in De Ochtendspits of wanneer je wilt via bnr.nl/jaap-jansen, Apple Podcast of Spotify.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zo schreven de liberale fracties onder leiding van VVDer Sophie Hermans en D66er Rob Jetten de aanzet tot een opzet voor een regeerakkoord. Een verhaal dat als inspiratie kon dienen voor andere partijen om vervolgens echt te gaan onderhandelen. De secondanten deden het werk en lieten zien dat je samen een heel eind kunt komen.

Precies die formule wordt nu verder toegepast onder leiding van de informateurs Johan Remkes en Wouter Koolmees. Waarbij Remkes in zekere zin de nieuwe Herman Tjeenk Willink is: hij schreef een dik rapport over het parlementair stelsel en heeft scherpe ideeën hoe je de bestuurscultuur kunt vernieuwen. Bovendien is hij een fikser die taaie problemen oplost. En Koolmees is de nieuwe Mariëtte Hamer: haar dossiers zitten allemaal in zijn hoofd. Financiën, sociale zaken, de polder: hij kent alle geheimen.

Hermans en Jetten kregen gezelschap van de secondanten van CDA en ChristenUnie, Pieter Heerma en Carola Schouten. In zekere zin jammer dat die partijen ook niet, zoals VVD en D66, voor de echt nieuwe generatie hebben gekozen. Heerma loopt al zon 20 jaar op het Binnenhof rond. Hij behoorde tot de hofhouding van vele CDA-leiders en is de hoeder van de conservatieve Buma-lijn van de bezorgde burger. Waarom niet Anne Kuik gekozen? En Schouten is vicepremier en minister van Landbouw, heeft anders dan Koolmees de taken niet neergelegd. Waarom niet Pieter Grinwis aangewezen, die met zijn slimme cijferkennis de nieuwe Carola wordt genoemd?

In elk geval: de meeste uren in de formatie worden nu gedraaid door de secondanten. De schaduwleiders, zoals journalist Kees Versteegh deze politieke soort noemt in een net verschenen boek met die titel. Loyaal de leider steunen en toch niet bang zijn kritische tegenspraak te geven. Versteegh beschrijft hoe Edith Schippers Mark Rutte hielp de onbetwiste VVD-leider te worden. En ook hoe belangrijk Jeroen Dijsselbloem was voor PvdA-leider Diederik Samsom. Hoewel daar ook een gevaar zichtbaar werd: die twee waren zó innig, dat de fractie zich buitengesloten voelde.

Het kan dus ook misgaan. Maar voor de kabinetsformatie die nu eindelijk op gang is gekomen is het een zegen, die hoofdrol voor de bijrollen. Dankzij de secondanten komt een nieuw kabinet eindelijk in zicht.

Over Jaap Jansen

Politiek commentator Jaap Jansen in de wandelgangen van de macht. Luister live donderdagochtend om 06:25 in De Ochtendspits of wanneer je wilt via bnr.nl/jaap-jansen, Apple Podcast of Spotify.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In het debat over het eindverslag van informateur Johan Remkes, afgelopen dinsdag, ontbrak de man met de, naar eigen zeggen, radicale ideeën over een nieuwe bestuurscultuur. VVD-leider Mark Rutte moest in zijn rol als premier bij een Europese top zijn. De Kamer had dus ook kunnen zeggen: dan doen we dit debat zodra hij terug is, want wij vinden die nieuwe bestuurscultuur zo belangrijk, die willen we met Rutte bespreken.

Waar Geert Wilders bij de Algemene Beschouwingen er nog een enorm punt van maakte dat Sigrid Kaag er niet was, leek het de fractieleiders nu niet eens op te vallen dat Rutte verstek liet gaan.

In het debat gingen de meeste fractieleiders meteen alweer over op het gebruikelijke onderling gehakketak. Met als gotspe dat Geert Wilders anderen verweet dat ze elkaar al zeven maanden voor rotte vis uitmaken! Toen Wilders voor de zoveelste keer een motie indiende die om nieuwe verkiezingen vroeg, werd hij door Kees van der Staaij op de vingers getikt. Zoveel poppenkast kon de SGP-leider niet verdragen.

Maar: je kunt het ook zien als altruïsme van Wilders. Uit een peiling van Maurice de Hond bleek onlangs dat de PVV bij nieuwe verkiezingen veel zetels zou verliezen aan Pieter Omtzigt als die meedoet en aan partijen als BBB en JA21. Dus als iemand geen behoefte heeft aan nieuwe verkiezingen, is Wilders het wel. Het gaat hem dus echt om het landsbelang!

Dat het maar de vraag is of de Tweede Kamer echt een nieuwe bestuurscultuur wil, bleek ook hieruit, dat opnieuw en al voor de derde keer vrijwel niemand echt inging op het verslag van de informateur. Wat ook Remkes voorgangers Herman Tjeenk Willink en Mariëtte Hamer was overkomen. Terwijl in die drie verslagen van alles te vinden is over een dringend noodzakelijke nieuwe manier van besturen, met nieuwe verhoudingen. Als je het daar dan niet echt over hebt, is het heel vreemd dat je anderen al bij voorbaat verwijt dat het niks wordt met die nieuwe cultuur.

Informateur Remkes maakt zich hierover ook zorgen. Hij noemde in het debat de nieuwe bestuurscultuur een containerbegrip. Iets vaags wat iedereen op zijn eigen manier invult.

Ik vrees het ergste.

Straks hebben we een kabinet met nieuwe bewindslieden die klaar staan voor een nieuwe aanpak, maar vastlopen op de oude cultuur van de Tweede Kamer.

Over Jaap Jansen

Politiek commentator Jaap Jansen in de wandelgangen van de macht. Luister live donderdagochtend om 06:25 in De Ochtendspits of wanneer je wilt via bnr.nl/jaap-jansen, Apple Podcast of Spotify.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Merkel wilde zich er niet op vastleggen. De Duitse liberalen verlieten de onderhandelingen en keren pas nu, vier jaar later, weer terug. Bij het vertrek van Angela Merkel als bondskanselier is Mark Rutte de verliezer. Voor de tweede keer al, sinds Nederland door Brexit de Britten verloor.

Nederland had altijd een comfortabele positie in de driehoek Frankrijk-Duitsland-Verenigd Koninkrijk. In die verhouding was Frankrijk meestal de motor achter nauwere samenwerking, koos Duitsland de rol van aarzelende bemiddelaar en waren de Britten dwarsligger. Tactisch had Den Haag aan alle drie vaak iets.

Het remmende VK zorgde ervoor dat de Fransen niet in alles hun zin kregen en Duitse ministers van Financiën waren Jeroen Dijsselbloem en Wopke Hoekstra dankbaar dat ze tegenwicht organiseerden door bondgenootschappen met kleine zuinige landen.

De persoonlijke verhoudingen waren optimaal. Merkel en Rutte hadden een Freundschaft. Ze kwamen bij elkaar over de vloer, officieel en soms ook officieus. Ze begrepen elkaar. En vrijwel altijd deelden ze aan het eind van een lange discussie het besef: het Europees belang is uiteindelijk ook het Duitse en het Nederlandse belang.

Nu de Duitse christendemocraten net als die bij ons uitgeput in de touwen hangen, wordt sociaaldemocraat Olaf Scholz hoogstwaarschijnlijk de nieuwe bondskanselier. Hoewel hij Angela der Zweite wordt genoemd omdat hij net als zij stapje voor stapje te werk gaat, is de vriendschap met Nederland geen automatisme.

In het hoogste echelon is de beste relatie van Rutte nu die met Emmanuel Macron, de Franse president. Maar om strategisch en tactisch handig te opereren, moet de band met Duitsland snel weer op Merkel-niveau komen.

Daarom voor Rutte één tip nee eigenlijk drie. Nodig zodra er een nieuwe Duitse regering is meteen de kanselier uit voor overleg, samen met zijn linkse wolk van ministers. Want behalve uit enkele liberalen bestaat het nieuwe Duitse team dan toch vooral uit ministers van de rode SPD en Groenen.

Mijn belangrijkste advies is dan ook dit: hef in Nederland die rare ban op gezamenlijke kabinetsdeelname van PvdA en GroenLinks op en zorg ervoor dat tenminste de partijen die in Duitsland de regering vormen dat ook in Nederland doen.

En schiet een beetje op. In Duitsland willen ze immers voor kerstmis een nieuw kabinet hebben. Voor je het weet roept iemand, zwaaiend met het Duitse akkoord: kopieer dit maar!

Over Jaap Jansen

Politiek commentator Jaap Jansen in de wandelgangen van de macht. Luister live donderdagochtend om 06:25 in De Ochtendspits of wanneer je wilt via bnr.nl/jaap-jansen, Apple Podcast of Spotify.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Over de kabinetsformatie deze week geen woord bij Willem-Alexander. Hij sprak zijn door Mark Rutte geschreven Troonrede hakkelend uit. Zou dat zijn omdat de koning die ochtend had gelezen dat zijn onderdanen in een lijstje bezuinigingssuggesties het koningshuis op nummer 1 hadden gezet? Of schaamde hij zich dat er na een half jaar nog steeds geen zicht is op een nieuw kabinet?

Volgens Rutte zit er beweging in. Op Prinsjesdag liet hij zich ontvallen dat er snel een kabinet kan zijn. Zijn band met D66-leider Sigrid Kaag is inmiddels beter dan ooit, beweert hij. En tegen BNR-verslaggever Thomas van Groningen: Ik ken partijen van VVD tot en met GroenLinks als partijen die bereid zijn compromissen te sluiten en niet te stikken in het eigen gelijk. Als er snel een kabinet komt met elan, dan kan het vertrouwen in de politiek snel terugkeren. Aldus Rutte.

Ook hij begint te merken dat de kijkers thuis zoals ze dat tegenwoordig in de Tweede Kamer noemen niet meer begrijpen dat er niets gebeurt. Op Prinsjesdag kondigde Rutte aan met grote flessen wijn en eten de relaties met de media te herstellen zodra er een nieuw kabinet is.

Snelheid is geboden. Toch hield Rutte dinsdag in gesprek met krantenjournalisten ondanks al zijn mooie woorden nog vast aan het veto over een coalitie waaraan PvdA en GroenLinks samen deelnemen. Een boycot die na de verkiezingen werd ingezet door CDA-leider Wopke Hoekstra die vóór 17 maart de kiezers nog beloofde dat hij met Lilianne Ploumen, Jesse Klaver en iedereen zn moeder wel een kabinet wilde vormen.

Inhoudelijk kan dat ook. Op de eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen boterde het goed tussen CDA-fractievoorzitter Pieter Heerma en zijn collegas van PvdA en GroenLinks. Werkelijk waar, een prachtige visie, zei Klaver over Heermas verhaal. Met D66-fractieleider Rob Jetten waren toen al lijstjes uitgewisseld over aanpassingen van de begroting. En Sophie Hermans van de VVD riep iedereen op vooral naar elkaar te luisteren in plaats van meteen te beginnen met zenden.

Ik zou zeggen: laat die grote flessen wijn en dat eten maar staan en maak met alle welwillende partijen rond het midden een plan dat het vertrouwen van de samenleving kan herstellen. Te beginnen in Groningen en met de slachtoffers van de toeslagenaffaire.

En zorg voor een stevige meerderheid in Tweede en Eerste Kamer. Want er zijn genoeg problemen die snel en voortvarend moeten worden aangepakt. Over dat laatste blijkt bij de Algemene Beschouwingen is vrijwel iedereen het eens.

Over Jaap Jansen

Politiek commentator Jaap Jansen in de wandelgangen van de macht. Luister live donderdagochtend om 06:25 in De Ochtendspits of wanneer je wilt via bnr.nl/jaap-jansen, Apple Podcast of Spotify.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Of Remkes nu uitkomt op een minderheidskabinet of toch nog een meerderheidskabinet, in beide gevallen heeft zon kabinet vertrouwen nodig van het parlement.

Oorspronkelijk vond VVD-leider Mark Rutte het niks, een minderheidskabinet. Hij was voorstander van een kabinet met krappe meerderheid. Als een partij voor de meerderheid niet nodig is, leidt dat tot instabiliteit, zei Rutte. Te veel partijen, dat vertrouwt hij niet.

Een merkwaardige opvatting. In de politieke geschiedenis zijn er vaker breed gesteunde kabinetten aangetreden dan kabinetten met krappe meerderheid.

Dat de informateur behalve naar VVD, D66 en CDA nu al kijkt naar samenwerking met PvdA, GroenLinks en ChristenUnie en ook nog naar steun van vijf kleinere partijen, duidt erop dat Remkes het niet eens is met zijn partijgenoot.

Met brede meerderheden, vreest Rutte, springen te gemakkelijk kikkers uit de kruiwagen. Maar hoort ook dat niet bij een nieuwe, ontspannen bestuurscultuur: dat niet iedereen het altijd overal mee eens hoeft te zijn?

Een krappe meerderheid, die Rutte zo graag wil, dwingt coalities tot permanent klokken gelijkzetten, koffiedrinken en crisisberaad. Precies waar Rutte zo bedreven in is en waarvan hij plechtig beloofde af te willen. Met radicale ideeën die dan ook nooit kwamen.

Het wegnemen van wantrouwen zal sowieso lastig blijken. In het Kamerdebat over de kabinetsformatie zei Sigrid Kaag: Ik vertrouw heel weinig mensen.

Een opmerkelijke uitspraak voor een D66-leider. Die partij gaat in haar mensbeeld namelijk uit van vertrouwen in mensen. Mensen van goede wil, zou Kaag er vanuit haar katholieke geloof aan toe kunnen voegen!

Na Hilversum is de bedoeling dat de kabinetsformatie zich verplaatst naar Plein 23, het voormalige logement van de stad Amsterdam bij de Staten van Holland. De kans is groot dat de gesprekken daar plaatsvinden in een zaal die genoemd is naar Jan Terlouw, de man die terugverlangde naar het touwtje uit de brievenbus in plaats van wantrouwen. Maar zullen Rutte en Kaag zich daar wel thuis voelen? Durven zij nog aan dat touwtje te trekken?

Over Jaap Jansen

Politiek commentator Jaap Jansen in de wandelgangen van de macht. Luister live donderdagochtend om 06:25 in De Ochtendspits of wanneer je wilt via bnr.nl/jaap-jansen, Apple Podcast of Spotify.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De formatie moest zo wilde de Kamer langs de lijnen van de inhoud gaan. Maar het Kamerdebat naar aanleiding van het eindverslag van informateur Mariëtte Hamer ging niet over dat verslag. De fractievoorzitters waren vooral bezig met elkaar en dus met zichzelf. Dit roept de vraag op of zij wel echt in staat zijn tot een nieuwe politieke cultuur, zoals de een na de andere leider bepleit.

Het raadselachtigst is de opstelling van het CDA. Sinds de verkiezingen zwijgt Wopke Hoekstra vooral. In het Kamerdebat nam hij nauwelijks het woord.

Langs de lijnen van de inhoud schreven VVD en D66 de basis voor een regeerakkoord. PvdA en GroenLinks reageerden enthousiast en ook Hoekstra zei dat hij ermee uit de voeten kon. Maar er vervolgens met PvdA en GroenLinks samen over verder praten, dat wilde hij niet. En Rutte, beducht voor een misschien toch weer opkrabbelend CDA als electorale concurrent, sloot zich hier bij aan.

Behalve door VVD en D66 is in breder verband nog geen dag, geen minuut, geen seconde over de inhoud onderhandeld.

Toch lijkt het CDA in beweging te komen. Omtzigt heeft definitief besloten solo te gaan, waardoor wat moeten we met Pieter niet meer speelt. Je kunt je hierbij natuurlijk wel afvragen of dit nu de beste manier is om een bijdrage te leveren aan de vooral ook door hem zo vurige gewenste nieuwe politieke cultuur.

Interessant is vooral het nieuwe rapport over de koers van het CDA, geschreven door oude rot Richard van Zwol. Daarin ligt de nadruk op verschil verbinden vanuit het midden.

Wopke Hoekstra toonde zich maandag bij de presentatie ingenomen met het rapport. Hij was blij dat het nu weer over de inhoud kon gaan. Walk your talk, klonk het sceptisch bij een eerste discussie onder CDA-leden.

Een groot deel van de prioriteiten die het CDA in dit rapport stelt kan prima misschien zelfs wel in de eerste plaats uitgevoerd worden met PvdA en GroenLinks. Lees maar wat van Zwol schrijft. De kansenongelijkheid is groter dan ooit. Welvaart en gezondheid zijn ongelijk verdeeld, anderhalf miljoen mensen kunnen nauwelijks lezen of schrijven, een miljoen leeft in armoede. En ook de middengroepen maken zich zorgen, wie kan er nog een betaalbare woning vinden?

Inhoudelijk slaat dit rapport de brug naar links. CDA-leden, aanwezig bij de presentatie, zeiden: Met PvdA en GroenLinks hebben we lokaal goede ervaring. Een aantal CDAers stelden dat hun partij zich teveel opstelt als bijwagen of zelfs kloon van de VVD.

Vrijdag en zaterdag congresseert het CDA. Een belangrijk moment, ook voor de nieuwe informateur Johan Remkes. Want hij kan pas echt van start als het CDA weer bereid is te bewegen en ook weet waarnaartoe.

Over Jaap Jansen

Politiek commentator Jaap Jansen in de wandelgangen van de macht. Luister live donderdagochtend om 06:25 in De Ochtendspits of wanneer je wilt via bnr.nl/jaap-jansen, Apple Podcast of Spotify.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ik ben benieuwd of informateur Mariëtte Hamer er in haar eindverslag ook zo over denkt. Want dat betekent dat die combinaties later in de formatie weer op tafel kunnen komen.

Intussen heeft minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren de Limburgse interim-commissaris van de koning Johan Remkes alvast toestemming gegeven voor een nevenfunctie die eraan zit te komen. Nee, niet die van ambassadeur van het Jenevergenootschap (wat hij ooit naast zijn ministerschap bleek te bekleden). Remkes volgt hoogstwaarschijnlijk Hamer op, want D66 vindt dat een VVDer nu de formatiecrisis moet helpen oplossen.

Hieruit blijkt trouwens dat VVD en D66 die zichzelf in een Kamermotie opdracht gaven het begin van een regeerakkoord te schrijven geen hecht blok vormen. Er was geen gezamenlijke strategie. Dit roept de vraag op of die twee uiteindelijk zoals Sigrid Kaag nu oppert - wel een hecht minderheidskabinet kunnen vormen. En dan nog: hoever kom je met 58 zetels in een Kamer van 150 waar de flanken luidruchtig zijn en PvdA en GroenLinks mokken over hun afgewezen liefde.

Toch heeft Johan Remkes wel vertrouwen in een minderheidskabinet. In zijn rapport over revitalisering van de democratie wijst hij erop, dat Nederland sinds 2010 in feite steeds al minderheidskabinetten hééft, waarbij Kamerfracties van heel verschillende kleur steun verlenen. In Denemarken, schrijft Remkes, komt de controlerende rol van het parlement er zelfs beter door uit de verf.

Tja, een minderheidskabinet. Met een vind ik niks, wuifde VVD-leider Mark Rutte in maart dat idee nog weg. Maar we hebben in de Nederlandse parlementaire geschiedenis een prachtvoorbeeld van een zeer succesvol minderheidskabinet. Onder leiding van de liberaal Pieter Cort van der Linden loodste dat ons land honderd jaar geleden ongeschonden door de Eerste Wereldoorlog, het regelde de financiële gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs en bracht algemeen mannenkiesrecht. Rutte verwees hier zelfs naar in zijn allereerste regeringsverklaring in 2010. Toen hij het Torentje betrok, kwam daar ook een portret van die legendarische liberaal. Het is zelfs groter dan dat van de Grondwetgever Thorbecke. En als één iemand dat is opgevallen is het Johan Remkes, die in zijn democratierapport het kabinet-Cort van der Linden bepaald succesvol noemt.

Zet de jenever maar vast koud!

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Momenteel koopt de Fed maandelijks voor 120 miljard dollar aan obligaties. Nu de Amerikaanse economie weer de omvang van voor de pandemie heeft bereikt, de arbeidsmarkt snel herstelt en de inflatie boven de 5 procent bedraagt, is er voor dat opkoopbeleid nauwelijks meer een rechtvaardiging. En Powell gaat misschien uitleggen wanneer en in welk tempo de aankopen zullen worden verminderd en uiteindelijk gestopt.

Waarom is dat voor aandelenbeleggers interessant? De S&P500, de brede Amerikaanse aandelenindex, staat momenteel meer dan 30 procent hoger dan voor de pandemie. Veel commentatoren betogen dat dat grotendeels door de centrale bank komt. Het idee is dat de liquiditeit die de Fed creëert de beurkoersen opstuwt. Het geld moet ergens blijven, zo luidt de redenering, en bij de huidige lage rentestand wordt het dan maar in aandelen gestopt.

Nu de Fed de omgekeerde weg gaat bewandelen, is het oppassen geblazen. De vraag is of aandelen dan weer een groot deel van de koerswinst prijs zullen geven.

Wat mij opvalt, is dat degenen die om het hardst roepen dat de beurs voornamelijk door centrale banken is opgedreven vaak mensen zijn die zelf niet of nauwelijks van de stijging van aandelenkoersen geprofiteerd hebben. Ik vind dat best wonderlijk. Want als het achteraf zo makkelijk te verklaren is, dan was het toch ook vooraf te voorzien? Dat de Fed en andere centrale banken dit opkoopbeleid een poos zouden volhouden, was vanaf het begin immers wel duidelijk. En als je het allemaal zo goed weet, waarom heb je er dan zelf niet van geprofiteerd?

Wanneer de Fed daadwerkelijk aankondigt de aankopen te verminderen, zullen sommige aandelenbeleggers waarschijnlijk hun biezen pakken en dan komen de koersen mogelijk onder druk. Maar dat zou best eens heel tijdelijk kunnen zijn. Ik denk dat wat er met bedrijfswinsten gebeurt voor aandelenkoersen uiteindelijk veel belangrijker is dan dat opkoopbeleid van centrale banken. Veel bedrijven zijn er in de crisis in geslaagd hun verdienvermogen te vergroten door hun activiteiten te stroomlijnen en te investeren in digitalisering. Of ze de winstgroei kunnen vasthouden nu de conjunctuur alweer over het hoogtepunt is, is een ander verhaal.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ik zal de laatste zijn om de problemen van die ondernemers te bagatelliseren en ik begrijp dat personeelstekorten een rem kunnen zetten op de omzet van bedrijven.

Tegelijkertijd moet worden gezegd dat niet duidelijk is wie hier nou wat aan kan doen en wat dan. Het aflopen van de NOW zal wel tot meer bedrijfsbeëindigingen leiden waardoor er personeel beschikbaar komt, maar het is volstrekt onduidelijk over hoeveel mensen dat dan gaat. En ik geloof niet dat iemand ervoor wil pleiten om de economische groei af te remmen door bijvoorbeeld lasten te verzwaren. Dus we zullen voorlopig met een krappe arbeidsmarkt moeten leven. Er zit weinig anders op.

Ik wil graag twee effecten benoemen. Ten eerste zal de loonstijging wel versnellen. Dat is reeds gaande zoals blijkt uit cijfers van werkgeversorganisatie AWVN. Sommigen luiden hierover de noodklok zelfs al. Dat lijkt mij wel heel erg vroeg. De versnelling van de loonstijging zoals de AWVN die rapporteert, valt nogal mee. Loonmatiging ter versterking van onze concurrentiepositie zit zodanig in ons DNA dat er veel moet gebeuren voordat het de spuigaten uitloopt met die lonen.

En in 2017 betoogde premier Rutte dat de lonen wat harder moesten stijgen om iedereen te laten meedelen in de economisch groei. Nu dat eindelijk lijkt te gebeuren moeten we niet direct in de stress schieten.

Om een tweede effect te benoemen, maak ik een uitstapje naar de VS. Toen Janet Yellen, de huidige minister van Financiën, nog bij de Fed werkte, betoogde ze vaak dat een voordeel van een zeer gespannen arbeidsmarkt was dat kansarmen dan ook aan de bak zouden komen. De cijfers in de VS bevestigen dat.

Aangezien wij nagenoeg zeker voorlopig te maken hebben met een gespannen arbeidsmarkt, worden we, of we willen of niet, in een vergelijkbaar experiment gestort. Hopelijk zullen kansarmen ook bij ons nu banen vinden. In de berichtgeving over de CBS-cijfers deze week is verloren gegaan dat het aantal langdurig werklozen juist is gestegen in het tweede kwartaal. Het zou mooi zijn als de gespannen arbeidsmarkt die trend gaat keren.

See omnystudio.com/listener for privacy information.