Kan jumɛn bɛ yɛn?

"Jɛmukan in ye tɛmɛnnen ye".

Dɔw be kɔnɔni na halisa. U be ka ɲɔgɔndanw kɛ walasa ka se ka don jamana ka forobacakɛda dɔw la. Nga dɔw fana t’o kɔnɔ. U be sira bɔ u yɛrɛ ɲɛ. O be kɛ kɛnyɛrɛye baara dɔ ye. An be kuma siifinw ka nin lahalaya in de kan bi kan jumɛn be yen jɛmukan kɛnɛ kan. Kɛnyɛrɛye baarakɛla fila b’an bolokɔrɔ nɛgɛjuru la, u ye kalan kɛ sɛbɛn b’u bolo, wa u y’u yɛrɛ ta bi… cakɛda b’u bolo u be minnu kunna. Sylvain Gourané ani Djamila KONE ka bɔ BF.

Hakilinaduma dilan JELIA labɛn kulu maa dɔ lo . Farafinna sinfinw bi farafinkanw mɛn fo ka se hakɛ juman na?

Baro kɛra o babu lo kan. Mandekanfɔcogo nɔgɔ kɛnɛ kan, Nanfo Ismaïla DAIBY, NKO kalanfa ka bɔ Laguinée, ye "Hakɛ" daŋɛn ŋɛnfɔ lamɛnbagaw ye.

Togodaw kunkan na, an ye ci sama Famakan DEMBELE ka bɔ Kédougou, Sénégal jamana na. Aradio communautaire Kédougou FM ŋɛnma lo. Seko ni lɔnko kunafoniw ra, an ye kɛnɛ sigi ni Abou Amadou DJITEYE ye, "Bama art" labɛnbaga ka bɔ Bamako Mali ra. 

Ni san laban nunu kɔnɔ, yɛlɛko kɛra baara ye min ye sanga sɔrɔ kosɔbɛ sifinw bolo. A kɛlen don caaman ka dahirimɛɲinisira ye bi, k'a sabu kɛ bɔlɔlɔ labaara kojugu ye. Facebook walima Tiktok yɛrɛ fo ka taa se bɔlɔlɔsira wɛrɛw ma, nin yɛlɛkoja nunu be ye maaw fɛ tuma bɛɛ. O de kama, aw ka jɛmukan mandi, "Kan Jumɛn be yen" ale bena kum'a kan, ni yɛlɛkomɔgɔw ye ani ma wɛrɛw. Lalaïcha DOUCOURE de ben'o lase aw ma.

Nin y’a dɔgɔkun damadɔ ye n’a daminɛna wa a be senna foo juilletkalo nata tile 19. Nin ɲɔgɔndanba in be lajɛ maa caaman fɛ diɲɛ kɔnɔ. Ntolantan ka di minnu ye kojugu, a ko yɛrɛ man bon minnu ma, u bɛɛ de b’a lajɛ. Bɛɛ n’a ka ntolantankulu a be min kanu n’a b’a fɛ a ka ɲɛtaga sɔrɔ.

Dɔw b’u ka jamanaw kɔkɔrɔmadon. Hali jamana minnu ma sira sɔrɔ ka se ka tali kɛ a la, jamanadenw be ntolantankulu wɛrɛw kɔkɔrɔmadon. Ɲinan Coupe du monde be kɛra ameriki gun kan. Danfara b’o ni anw ka waati la. O te dɔw bali k’a ɲɔgɔndanw lajɛ. Dɔw be ninsɔndiya ɲɔgɔndanw kɔ, dɔw t’a ye dusukasi ye. An be masala nin kow de kan bi. O la, an ye weele sama ntolantan kanubaga belebele dɔw ma. Sénégal UCAD sanfɛkalandenw don. U be n’an ye kumaso kɔnɔ yan. Mamoudou Diarra, , Amidou Togo ani Zanka Kéita.

Farafinna, a bɛ fɔ ko fali b’a den balo walasa sini a kɔ ka lafiya de. A gɛlɛman yɔrɔ, ni fɛn be ka laɲini e fɛ, min se t’i ye I b’a kɛ cogodi?

Yala a ka nɔgɔ k’a fɔ i maasaw walima I balimanw ma k’i te se k’u dɛmɛ wa?

Mun yɛrɛ de kɔsɔn, farafinna maa te ɲɛ i yɛrɛ ye, sabula tuma dɔw la i wajibiyalen don ka dɛmɛ don i somɔgɔw ma?

Kan jumɛn be yen baabu  de filɛ nin ye. An be masala ni mɔgɔ saba ye o ko kan. Aminata Yattara ka bɔ Mali la, ka fara tarikukow dɔnbaga Dr Mamady Bamba kan ka bɔ la Guinée ani Issa Ouédraogo ka bɔ BF.

Yasa ka dɔ fara o ka nisɔndia kan, walima ka ɲanamini fanga boŋɛn, mɔgɔ cama lo bi binw walima yiiri minnu bi mɔgɔ ŋanamini bilala, ka drogue sugu kuraw ta, n'a ko a ma , nouvelles substances psychoactives (NSP) fransikan na. O ɲanaminifɛnw waranngatalenlo kɔsa nin na, farafinna tilebenyanfan na, kɛrɛnkɛrɛniyara Mandé. Yala o ɲanaminifɛ kuraw, NSP ye mun ye, a sugu jumanw lo b'an fɛ farafinna ka caya, a kɔlɔlɔ bi se ka kɛ mun ye sinfinw ma.

Ni sibiri in na, an kumana kundancogo kɔrɔw kan, minnu bɛ seginna ka na sanga ra an ka Mandé jamanaw kɔnɔ. An ye kuma di kundigila Befashion madame DEYOKO Kadiatou DIARRA ye ka bɔ Bamako Mali la. Togodaw kunafoniw ra, an ye kuma di arajoso Deckè FM kumala, Souza de CAMARA ma ka bɔ La Guinée. 

An kumana, a ka dɔnkili kura kan, a y’o min la Mali adamadenw ka hakɛw lafasabaga, Mohamed Youssouf Bathily n’a bi fɔ a ma Ras BATH kan, ka laɲini a ka labila ka bɔ kaso ra. An kumana, fana a ka cɛsiriw kan, adamadenw hakɛw sabatili kan.

Bi sibiri kɛnɛ kan, an bi kuma, mɔgɔw ka kumacogo filanbolo kunda, cakɛɲɔgɔnw, walima ka kɛɲɛ ni tabiyaw ye,  i n'a fɔ ivoirienkaw ka "nouchi", n'an ko a ma "sociolectes" faransikan na. "Sociolecte" ye mun ye?  A nafa ye mun ye an ka siyakanw yiriwali n'o ka siniɲɛsigi ma? Moucktar TRAORE b'o ɲininkanninw jaabi aw ye, bi ka jɛmukan kɔnɔ. Moucktar TRAORE ye ɲininikɛla ni bamanakan kalanfa ye INALCO sanfɛkalanso ra, Paris.

Ka fara yɛlɛmani minnu b'a senkɔrɔ. Yala dɔnkilidala kɔrɔw ye fɛɛrɛ jumɛn tigɛ walasa ka taga ɲɛ halisa n'o ka baara ye tuma min na, bɔlɔlɔkumayɔrɔw ani hakili-duman dilannen be sanga ra? Tènè DIALLO ye dɔnkilidala ye ka bɔ Kountoumou, Wasolo mara la, Mali jamana na. A be dɔnkili da nin y'a san 40 ye. A b'a ka fɛɛrɛw ɲɛfɔ an ye bi sibiri ka kɛnɛ kan. Togodaw kunkan, an ye kuma di RFI baaraɲɔgɔn kura arajoso Saléméta FM ma. An n'a baarakɛla, Bamaba DOUMBIA ye baaro kɛ.