Kan jumɛn bɛ yɛn?

Ɲanaminifɛn Kush ka tiɲɛnni bɛ ka bonya ka tag'a fɛ Farafinna tilebinyanfan fɛ i n'a fɔ Sierra Leone, Libéria, Gambie, Guinée Bissau walima La Guinée.

Ɲanaminifɛn Kush yɛrɛ ye dɔrɔgu sugu jumɛn de ye, o min carilen don nin waati an ka jamanaw na? A kɔlɔlɔw ye mun ye, a bi se ka kɛlɛ cogodi, an bi na ni bɛ lo walawala aw ye bi ka kɛnɛ kan.

An ye ci sama Mory Mandiana DIAKITE ka bɔ Laguinée, ŋanaminifɛn kush kɛlɛli baɲunmakɛtɔn ɲɛnma lo... An ni dɔgɔtɔrɔ cɛ, Sékou Fantanmady DOUMBOUYA fana bi na baro kɛ ni kɛnɛ ni kan... A bi baro kɛ banabagatɔ gulɛnw dayɔrɔra Siguiri. Maïmouna SANOGO.

An ni Imam Oumarou MONNE ani Abbé Jano Vital LENO ye ka bɔ Burkina Faso ani Laguinée. Mandekan fɔcogo nɔgɔ kɛnɛ kan, Baasabati SIDIBE, NKO kalanfa ye nisɔndia daɲɛn ɲɛnfɔ aw ye. Togodaw kunkan na, an ye aradio communautaire Diécké ka baarakɛla Suza de KAMARA bissimilah ka bɔ Laguinée. Seko ni lɔnko kunafoniw ra, an kuma dɔnkilabagaw ka sunkalo latɛmɛ cogo kan, ni Côte d'Ivoire dɔnkilabaga Batte la ROSE ye.

Aw ka bi Kan Jumɛn bɛ yen jɛmukan bɛna kɛ FESPACO, Farafinna jamanabɔlaw n'a ko labɛnw bagaw ka ɲɔgɔn kunbɛba tako mugani kɔnɔntɔnan baaraw de ka. O baaraw minnu bɛ senna Ouagadougou, Burkina Fa’aba kɔnɔ kabi février kalo tile mugann ni fila, wa a bɛ kuncɛ mars kalo tile fɔlɔ. Farafinna, Europe, Etats-Unis ani Asie jamana bɔla n’a ko laven bagaw caman de bɛ ɲinan ta kɛnɛ kan. Tiémoko DIARRA n’a ka mɔgɔ weelelen bina kuma o de kan.

Kan jumɛn bɛ yen jɛmukan na bi an bɛ kuma bi subuhanamasinw de kan, olu bɛ ka jɔyɔrɔ min ta sifinw ka hadamadenya la. Telephoniw, ordinateriw, hakilidumandilenw.

Ninnu ye yɛlɛmaba de don Sifinw ka kuma cogo, u ka kalan cogo walima u ka hadamadenya fan cama kan. An bɛ ni bɛɛ wala-wala bi jɛmukan kɔnɔ.

An ye kuma di "Saint Valentin" boɲamafɛnw feerebaga Adjara SANOGO ma ka bɔ Côte d'Ivoirejamana na. Mandekan fɔcɔgɔ nɔgɔ kɛnɛ kan, an ye "kanu" daɲɛn ɲɛnfɔ lamɛnbagaw ye. Togodaw kunafoniw ra, an ye aradioso Espace FM ɲɛman, Ibrahim CISSE wele ka bɔ Laguinée. Seko lɔnko kunnafoniw ra, an kumana "Festival DIBI" lajɛrɛ kan, ni lajɛrɛ ni ɲɛnma Aminta BOCOUM ye ka bɔ Mali jamana na.

"Transparency International’’ ka San 2024 Jatiminɛsɛbɛn cari jurukujuruku ko kan diɲɛn kɔnɔn.
Jamana minu bi ten kan diɲɛn kɔnɔn,  ni Yuruku yuruku ɲɔnɲɛlen lon u fɛ, Soudan du Sud le bi nyɛn ni kuru 8 ye. Ale, kɔ Somalie, Venezuela fana bi tugu.

Manden Jamanaw Jɔyɔrɔ kola Yuruku Yuruku Tagabolo kan, Banyumankɛton in ka San jatiminɛ sɛbɛn kɔnɔ, Laguinée bi ni kuru 28 ye, Mali kuru 27, Niger 34, Burkina-Faso, kuru 41.

Sénégal ni Côte d’Ivoire bɛ ni kuru hakɛ kelen ye 45 hali n’a y’a sɔrɔ ko jamana  dɔ bi u ni ɲɔgɔn cɛ.

Aw ye Transparency International ka jatiminɛn sɛbɛ in bɛ cogodi, yurukuyuruku bɛ se ka kɛlɛ cogo di an ka jamanaw kɔnɔ. Kuma kɛra o ,babu lo kan bi. 

Fɛɛrɛ juma lo bi se ka sɔrɔ yasa ka ko laɲanabɔ, kɛnɛ ni kan, an bi na baro kɛ ni Laguinée muso minisiri kɔrɔ Hadja Sara Daraba KABA ye ka bɔ Conakry.

Mandekan fɔcogo nɔgɔ kɛnɛ kan, an ye "sinfin daɲɛn ɲɛnfɔ lamɛnbagaw ye. Togodaw kunnafoni na, an ye kuma di arajoso Gêkhê FM ma ka bɔ Bouaké, Côte d'Ivoire jamana na.

Seko ni lɔnko kunnafoniw ra, an ye Mali dɔnkililabaga Sidiki DIABATEn bissimilah, yasa a ka kuma a ka ɲanaguɛba kan, o min bi kɛ sibiri févrierkalo tile 08, Défense ARENA kɛnɛba kan, Paris, France jamana na.

An ye kuma di Amidou SANOU ma, guide touristique ka bɔ Bobo Dioulasso, Burkina Faso. Togodaw kunafoniw na, an ye kuma di aradioso Kedougou FM ɲɛmaa ma, ka bɔ Kédougpou, Sénegal jamana na.

Senko ni lɔnko kunafoniw ra, an ye kɛnɛ di festival "dafinna lɔnko " labɛnbagaw ma, yasa o ka kuma o ka lajɛrɛ kan, o min bi sinsin dafina seko ni lɔnko layiriwali kan, n'a bi daminin janvierkalo tile 31 ka ban février kalo tile 02.

Farafin tuganladen caman lo don bi si bɔlɔn fɛ, o jama kofɔlen ninnu kɔnɔn, yala ni nɛnɛba ni kɔnɔn, an ka farafinden minnu bi tuganfɛ olu ka siyɔrɔ ko bi cogodi, ani tuganlatagako lɔnbaga Adama SANGARE DIARRASSOUBA ni tuganladen dɔ bina masaala o babu lo kan Kan jumɛn beyen  kɛnɛ ni kan.

Togodaw kunkan na, an y'an kan bɔ Sékou DIALLO ma, aradioso Mandé FM ɲɛnma lo ka bɔ Siguiri, Laguinéejamana na.
Maïmouna SANOGO.

N’gɔni fɔla ɲana Django Diabaté ka bɔ Mali la, kɛrɛn-kɛrɛnenya la ka bɔ Kita kuru ani budofo, ale de y’an ga bi mɔgɔ weelelen ye Kan jumɛn bɛ yen jɛmukan kɔ kɔnɔ.

A n’a ka n’gɔnifɔ kalanden o ye Andre Farstad ka bɔ Norvège jamana la, olu de bina aw ka nin dɔgɔkun kan jumɛn bɛ yen jɛmukan laɲɛnɛmaya Tiémoko DIARRA kɛrɛfɛ.