Kɛnɛya jɛmukan

Dɔgɔkun in na, Kɛnɛya Jɛmukan bɛ kuma biɲɛ banaw de jan "Hepatites". An b'an sinsin "Hepatite B" de kan,  (o bɛ mɔgɔ miliyɔn 254 de la diɲɛ kɔnɔ, wa a bɛ miliyɔn kelen ni kɔ de nitanya san o san), ani "Hepatite C" (o be mɔgɔ miliyɔn 71 de la diɲɛ kɔnɔ, wa a bɛ mɔgɔ 399 ɲɔgɔn de nitanya san o san) Dakar Institut pasteur ka jatew la.

Nin dɔgɔkun in na, an bɛ kuma "Tramadol" de kan. Fura in min taalikojugu bɛ kɛ sabu ye, a ka se sɔrɔ mɔgɔw kan. Walasa ka masaala a kan, Sarata CAMARA ye wele bila Pr Mory Keita ma, Addictologue don, Dr Lassina Diallo ani Jaalo Jeery (ka bɔ X sanfɛ), Ale bɛ ka tramadol ta kabi kalo 9 sisan

"Nestlé" Jalakilen don "Public eye" baɲumakɛtɔn fɛ, k'a bɛ ka dɔ fara sukaro kan, denmisɛnw ka dumunifɛnw, Nido ni Cerelac kɔnɔ, minnu ka kan ka taga setanjamanaw kɔnɔ. Sukaro garamu 5,9 Sénégal jamana kɔnɔ misali la.. Sénégal marabagaw ye sɛgɛsɛgɛliw dabɔ. "Nestlé" y'a dantigɛ k'a tɛ ka danfara bila denmisɛnw cɛla, setanjamanaw ni setigijamanw kɔnɔ. Anw bɛ an sinsin sukaro kɔlɔlɔ de kan, denmisɛniw ka kenɛya ma..

Sénégal jamana kɔnɔ, "kɛmɛ sara la, yɛrɛ fari gɛli ye bon bana lase mɔgɔ minnu ma, ka taa n'u ye dɔgɔtɔrɔsow la, u fanba bɛɛ fatura" nin bɛ farigolo dɔnbaga Dr Fatoumata Ly ka fɔli de ye, ale min bɛ kankarimada kɛ yɛrɛ gɛli kɔlɔlɔw kan. Sarata CAMARA ni a ka mɔgɔ weelelenw bɛ masaala o de kan.

Dɔgɔkun in kɔnɔ, kɛnɛya jɛmukan bɛ talikɛ tulo lamɛninfɛnw "Ecouteurs" kɔlɔlɔw de kan, an tulo kan. Ani an tulo ka kɛnɛya matarafa cogo. An ka mɔgɔ weelelen bɛ Dr Boua Makandian Keita de ye, tulo furakɛbaga ORL, ka bɔ Mali dɔgɔtɔrɔsoba la.

Waati laban ninnu na, funteni gɛlɛn bɛ farafinna tilenbinyanfan jamana caman kɔnɔ.

Mɔgɔ dɔw yɛrɛ bɔnɛna u nin na Mali la.

Dɔgɔkun in na, kɛnɛya jɛmukan kɔnɔ, an bɛɛ kuma funtenin kɔlɔlɔw de kan, ani yɛrɛ latanga fɛɛrɛw.

An ka mɔgɔ weelelen ye Dr Fadima Coulibaly de ye. Dumuniw dɔnbaga "Nutritionniste" ka bɔ CMC de Coleah dɔgɔtɔrɔso la Conakry.

San o san kɔnɔtiɲɛ miliyɔn bi woolon fula ni saba de bɛ kɛ diɲɛ kɔnɔ. A ba kɛmɛ o kɛmɛ ma kɛmɛ ni kɔ de nin bɛ to a dafɛ.

O bɛɛ n'a ta , Faransi de kɛra jamana fɔlɔ ye marisikalo tile nani tɛmɛnen min ye kɔnɔtiɲɛ kɛli danga a ka sariyasunba kɔnɔ.

An b'a don ko Afiriki jamana si tɛ yen min ye kɔnɔtiɲɛ yamaruya fɔ n' a kɛra cogo dɔw ye.

Wasa k’a don kɔlɔlɔ jumɛn de bɛ kɔnɔtiɲɛ na, an ye bi jɛmɛkan sigi dogo dogo kɔnɔtiɲɛ kan.

A bɛ kuma ale min kan ni kɛnɛya dɔnbaga jolen dɔ ye.

Dɔgɔkun in na, an bɛ kuma "diabète" bana de kan, min bɛ weele ko sukarɔ bana. OMS ka jate la, bana in bɛ mɔgɔ miliyɔn 24 de la farafinna.

A bɛ se ka mɔgɔ miliyɔn 55 la sɔrɔn jani san 2045.

An bɛ kuma bana in kan ni Dr Mamadou Abdoulaye Barry de ye. Diabète dɔnbaga don, "Diabétologue", ka bɔ Donka dɔgɔtɔrɔso la Conakry, la Guinée jamana konɔ.  

Ni banna y'an ka maakɔrɔbaaw sɔrɔ, walima n'u sɛgɛnna maakɔrɔya dɔrɔn kosɔn, u mako bɛ ladon na. An ni maakɔrɔbaw furakɛbaaw de bɛ baro kɛ a ko kan kɛnɛ in ka.