Kɛnɛya jɛmukan

Ka kɛɲɛ ni diɲɛ tɔnba kɛnɛyako bolofara OMS ka jatiw ye, san o san, mɔgɔ miliyɔn seegin ni kɔ de bɛ sa sigarɛtimin kosɔn. Sigarɛtimin bɛ sɛ ka bana sugu jumɛn lase mɔgɔ ma ? A bɛ fanga sɔrɔ cɔgɔ jumɛn hadamadɛn fɛ ? Dan bɛ se ka sigi o la cogo jumɛn ? Walasa ka jati sɔrɔ nunu ɲininkaliw la, Salif SAKHANOKHO ye wele bila Burkina jamanaden Sawadogo Youssouf ma. Ale bɛ sifinw ladi sigarɛtimin kɔlɔlɔw kan.

Bi, aw ka kɛnɛya jɛmukan bɛ talikɛ sumaya bana de kan. Ni ya dɔgɔkun fila ye, Egypte fara la Farafinna jamanaw kan minnu sera ka sumaya bana silatunu pewu. Diɲɛ kɛnɛyako tɔnba OMS y’i ninsɔndiya ni kunnafoniya in ye a bɛ min jate tariku kobaw fɛ. Nga, o bɛ n'a ta sumaya ban bɛ ka kɛ mɔgɔ caman ka saya sababu ye.  Mun de bi sɛ ka kɛ walasa k'a bana in kɛlɛ  ka ban pew manden duguw la ?

Bi, an benna  kuma sinɔgɔbaliya de kan. A ka, mɔgɔ minnu bɛ da sufɛ, nga u tisɛ ka sinɔgɔ. O fana bi sɛ ka kɔlɔlɔ lase mɔgɔw ka kɛnɛya ma. Sinɔgɔbaliya bɛ sɛgɛ bila mɔgɔw la,  k'u fari dimi o n'a ɲɔngonnaw. sinɔgɔbaliya  sababu ye mun ye ? Sinɔgɔbaliya kɔlɔlɔ bi sɛ ka kɛ mun ye hamadenw ka kɛnɛya la ? Mun de bi sɛ ka kɛ walasa ka dan sigi sinɔgɔbaliya la.

Octobre kalɔ tilɛ 16 tɛmɛnen tun yɛ don kɛrɛnkɛrɛnnen yɛ ka ɲɛsin kɔ kɔlɔjan (colone vertebrale) bana ma. Ka kɛɲɛ ni diɲɛ kɛnɛyako tonba OMS ka kunnafoniw yɛ, kɔ kɔlɔ jan bana bɛ sɔrɔ mɔgɔ million wa kɛmɛ wɔrɔ ni ko la. Wa yani 2050, bana in bɛ mɔgɔ million wa sɛgin ni kɔ minɛ. Bana in bɛ sɔrɔ cɔgɔ jumen. Mun de bi sɛ ka kɛ walasa ka ɲɛkɔrɔtigɛ. A bi sɛ ka furakɛ cɔgɔ jumɛn.

Kabini octobre kalo daminɛ na, ladilikanw bɛ kɛyɔrɔw la ka ɲɛsin musow ma, walasa u ka ta sɛgɛsɛgɛliw kɛ, sinn bon bana kan. Musɔw ka jɛkulu, kɛnɛyakɔ barakɛlaw, bɛ ya sen dɔn a ko la. Nga, o baara ma nɔgɔ dugudenw na. Dɔgɔtɔrɔ caman bɛ ka gɛlɛya sɔrɔ siraw lahalaya jugu kosɔn.

Ani baarakɛ minan dɛɛsɛ. Walasa ka kuma o babu kan, Salif Sakhanokho ye weele sama Amadou Keita ma, ka bɔ Tourimé dugu la, Senegal jamana na. Ani Dr Mamadi Keita kabɔ Kankan, Guinée jamana na.

San o san, octobre kalo man na se, jɛkulu caman bɛ musɔw ladi ani ka ɲini u fɛ, u ka ta sɛgɛsɛgɛliw kɛ walasa ka dɔn ni sinanbon bana  tamasiɲɛ tɛ u la. Ola, u bisɛ ka kunbɛ jɔna. Ka kɛɲɛ ni diɲɛ kɛnɛyako tonba OMS ka jatew yɛ, sinanbon bana ka caya farafina ka tɛmɛ diɲɛ kɔnɔ.

. San 2020, muso wa sɛgin ni duru ni ko sara bana in koson. Walasa ka kumaa bana in ko kan, an yɛ weele bila Dr Fatoumata Sitan KEITA ma, ka bo Guinée, ani Mali jamanaden  Coumba BAH, bana ye ale  minɛ. Salif SAKHANOKHO.

San 2002 sɛtanburukalo tile 26  ka na se ɲinan sɛtanburukalo tile 26 ma, nin y'a san 22 tigitigi le Joola kurun dafirila, Gambie kɔkɔji kan. Kurun in dafirila k'a sababu kɛ, a tun falen don foo ka damatɛmɛ, ka da a kan a tun ka kan ka mɔgɔ kɛmɛ duuru dɔrɔn  de ta, kurunkasaara in senfɛ mɔgɔ ba kelen ni kɛmɛ seegin de sara, biwɔɔrɔ ni duuru nin kisira. An ka bi baabu bɛ na kuma "le Joola" kurunkasaaratɔw ani kasaaratɔw somɔgɔw ka hakilisigi furakɛliko de kan.

Kumba Kanouté ye wele bila hakilisiki dogɔtɔrɔ Dr Daouda Guindo ma ka bɔ Mali la, an k’u ka masaala lamɛn.

Kɛnɛya jɛmukan kanubagaw, an ka bi baabu bɛ talikɛ bana dɔw de kan a bɛ fɔ minnu ma ko bolokɔfɛ banaw, fransikan la « Maladies tropicales négligées ». Farafinna gun kan o banaw carinendon kɔsɔbɛ halini cama kɛra u kɛlɛli la, halisa baara tɔ ka ca. O la Sory IBRAHIM ye weele sama Pr Mamadi Camara ma, Laginɛ forobacakɛda min ka baara ye bana ninnu kɛlɛli ye o ɲɛmɔgɔ don. O kɔ, Dr Lassina Diallo kabɔ Mali la, bana yɛlɛmataw dɔnbaga don, a le fana bɛ ɲɛfɔli k'an ye. 

Bi kɛnɛya jɛmukan baabu bɛ boli jisonw de kan walima jikasaraw. Ɲinan, Manden dugu caman kɔnɔ sanji ye tiɲɛnniba kɛ. Dɔw bɔnɛna u nin na, dɔw joginna, caman bololafɛnw tiɲɛnna. Nga nin kasaara sugu tiɲɛnni te dan ni dɔrɔn ma, a bɛ se ka hakiliwuli fana lase kasaaratɔw ma.

Mun de bɛ se ka kɛ walasa k’o ko ɲɛjɔrɔtigɛ ? Bilasirali sugu jumɛnw bɛ se ka kɛ kasaaratɔw ye ? Dr Daouda Guindo b’an bolo nɛgɛjuru la ka bɔ Mali la, hakilisigi dɔgɔtɔrɔ don. A le kɔ an bɛna kɛnɛya tigilamɔgɔ wɛrɛ  Pr Aida Sylla fana lamɛn ka bɔ Sénégal. An ma ɲinan a lamɛnbagaw kɔ, olu fana y’u ka seereyaw ci an ma.

Olu kɛlen bɛ degun ye mɔgɔ caman ma. Wasa ka se ka mɔgɔ caman jɔrɔnakow nɔgoya, an ye weele bila Dr Rainatou Boly ma, kɛnɛya tikilamɔgɔ don Ouaga kɛnɛyasoba la.

A bena famuya caman di samiya waati banaw kan. 

Bana nunu ye bana sugu jumɛw ye ? 

U tamaciyen ye jumɛn ye ? 

U bɛ yɛlɛma cokodi ?

Yala, ɲɛkɔrɔtigɛ fɛɛrɛ b'u la wa ? 

Ani, mɔgɔ bɛ se ka mun de kɛ, k'u yɛrɛ tanga samiya waati banaw ma ?