Kültürel Miras Ve Koruma: Kim İçin? Ne İçin?

Adalar Müzesi’nin Büyükada’da 22 Mayıs’ta açacağı Büyükada Rum Yetimhanesi Sergisi’ni konuklarımız serginin küratörü Deniz Koç ve Adalar Vakfı Adalar Müzesi Yönetim Kurulu Başkanı mimar Ali Erkurt ile konuşuyoruz. Büyükada Rum Yetimhanesi İstanbul’un en önemli miras yapılarından birisi ve yıllardır nasıl korunacağı ve kamusal hayata yeniden nasıl kavuşturulacağı tartışılıyor. 

Bu sergi, Büyükada Rum Yetimhanesi’nin barındırdığı hafızayı dönemin sosyal tarihi bağlamında ayrıntılı ele alıyor.  Sergi aynı zamanda Yetimhaneye ev sahipliği yapmış binanın korunması konusunda yıllarca verilmekte olan mücadeleyi de kapsamlı bir şekilde anlatıyor.

Konuğumuz İstanbul Kent Konseyi Başkanı Tülin Hadi ile kentlilerin yerel yönetime doğrudan katılımı için önemli bir araç olan “Bütçem İstanbul” projesini konuşuyoruz. İstanbul Kent Konseyi Bütçem İstanbul’un kentliler tarafından kullanılması, fikir projeleri ile katılımın arttırılması için çalışmalar yapıyor ve sürecin değerlendirmesinde önemli rol oynuyor. İstanbul halkının seçtiği Bütçem İstanbul çağrısına cevap veren fikir projeleri ne tür projeler, süreç nasıl ilerliyor ve 2026 çağrı takvimi nedir, Tülin Hadi’den öğreniyoruz.   

Mekanda Adalet Derneği yürütücülüğünde ve Diyarbakır Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Derneği’nin iştirakiyle İstanbul’da tarihi Yedikule Bostanları ile Diyarbakır Hevsel Bahçeleri arasında bir öğrenme hattı kurmayı amaçlayan proje kapsamında İstanbul ve Diyarbakır’da geçtiğimiz haftalarda “bostan atölyeleri” yapıldı. Bu atölyelere katılan konuğumuz Nevin Soyukaya, Diyarbakır Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Derneği bünyesinde Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçelerinin durumunu uzun zamandır takip etmekte. 

2015 yılında “Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı” başlığı ile UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’ne giren bu alanın, Alan Yönetim Başkanlığı görevini 2016’da sonlandırılana kadar yürütmüş olan Nevin Soyukaya ile bu iki tarihi kentsel bostan varlığını korumak ve yaşatmak neden bu kadar zor, Diyarbakır Hevsel Bahçeleri bugün ne gibi tehditlerle karşı karşıya olduğunu konuşuyoruz.  

2026 yılı Europa Nostra Ödülleri, Yurttaş Katılımı ve Farkındalık Yaratma kategorisinde Türkiye’den ödüle layık görülen proje üzerine projeyi geliştiren ve yürüten Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu ve Doç. Dr. Nusret Demir ile konuşuyoruz. 

​​​​​​​Şubat 2023 depremlerinin hemen ardından 11 ilimizi kapsayan deprem bölgesinde kültürel mirasın korunması çabalarına destek olmak üzere harekete geçilmiş ve akademisyenlerin ve yurttaşların gönüllü katılımı ve çalışmalarıyla neticelendirilmiş yenilikçi bir belgeleme, farkındalık yaratma ve haritalama projesi.  

Konuklarımız Yeşim Ustaoğlu’nun yazıp yönettiği ve Selen Heinz’ın ortak yönetmenliğini ve görüntü yönetmenliğini üstlendiği Kuru Taşın Başı adlı belgesel filmi konuşuyoruz. 

Yeşim Ustaoğlu ve Selen Heinz’a deli Çoruh nehrinin kenarında yemyeşil bir cennet parçasında kuşaklardır yaşayan, üreten Yusufelilerin ve civar köylerden insanların baraj yapımı ertesinde yükselen su ile birlikte karşı karşıya kaldığı travmatik süreci nasıl filme almaya karar verdiklerini ve çekim sürecinde nelere tanıklık ettiklerini konuşuyoruz. 

Konuğumuz arkeolog Doç. Dr. Güneş Duru ile yakın zamanda İletişim Yayınları'ndan çıkan Geçmişle Diyaloglar; Arkeolojiyi Yeniden Düşünmek başlıklı kitabını konuşuyoruz. 

Arkeoloji kuramının tarihsel gelişimine kapsamlı bir şekilde yer ayıran kitap, Türkiye’de arkeolojik çalışmaların tarihine ve düşünsel tartışmalara ilişkin önemli analizler içeriyor. Güneş Duru Türkiye’de arkeolojiyi yeniden düşünmek mümkün demekte ve bunun için, kendi ifadesi ile, ‘arkeolojinin daha çoğulcu, etik, kuramsal ve kamusal bilgi alanı olarak yeniden kurgulanmasına yönelik yapısal dönüşüm alanlarının neler olduğunun’ tartışılması gerektiğine işaret etmekte, öneriler getirmekte. 

23. Radyo Şenliği kapsamında Apaçık Radyo stüdyosunda Kültürel Miras ve Koruma: Kim İçin? Ne İçin? programcıları Burçin Altınsay ve Asu Aksoy’un konuğu arkeolog, akademisyen ve müzisyen Güneş Duru olurken; bağımsız radyoculuğun dinleyici desteğiyle sürdürülebilirliği, dayanışma ve kültürel mirası üzerine bir sohbet gerçekleştiriliyor.

ICOMOS Türkiye Milli Komitesi’nin Yükselen Profesyoneller Çalışma Grubu tarafından Bergama’da bu yaz gerçekleştirilecek olan Uluslararası Yaz Okulu etkinliğini düzenleyicileri İlke Alatlı ve Seçil Tezer Altay ile konuşuyoruz. Bergama Yaz Okulu’nun teması da ICOMOS’un bu sene 18 Nisan Dünya Anıtlar ve Sitler günü teması içinde vurguladığı yaşayan miras kavramından yola çıkıyor ve ‘Birarada Varolmak, Bergama: Çok Katmanlı Bir Kentte Yaşayan Mirası Yeniden Düşünmek’ başlığı ile UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Bergama’nın çok katmanlı mirasına odaklanıyor. 

Helenistik dönemden bugüne kadar kesintisiz bir şekilde insan yerleşimlerinin ve kültürlerinin birbirleriyle etkileşim içinde devam ettiği bir yer olan Bergama’nın korunması sürecinden öğrenilecek dersler nelerdir, günümüzün artan kentsel taleplerinin ve değişim unsurlarının karşısında kültür mirasının yaşayan kentsel dokudan kopmadan kent hayatına katkı sağlayacak şekilde korunmasını teşvik eden yaklaşımlar nelerdir, bu sorular somut vakalar üzerinden yaz okulu katılımcıları tarafından ele alınacak. 

Mart ayı başında, Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi’nde (ANAMED) yeni bir sergi açıldı. Osmanlı dünyasında Fenerli Rumların siyasi ve kültürel etkisini mercek altına alan sergide 18. yüzyılda İstanbul’un Fener Mahallesi ile Eflak ve Boğdan Beylikleri arasında kurulan çok yönlü ilişki ağlarını; arşiv belgeleri, nadir kitaplar, haritalar, mimari çizimler ve üç boyutlu modeller aracılığıyla inceleniyor. 

Konuklarımız serginin küratörleri Namık Günay Erkal, Firuzan Melike Sümertaş ve Haris Theodorelis-Rigas ile sergiyi enine boyuna ele alıyoruz. Küratörlerin ‘Fenerli mirası’ olarak tanımladıkları olgunun ne olduğunu, günümüzdeki izlerini ve bu miras nasıl okunmalıdır sorularını yöneltiyoruz.  

Konuğumuz Europa Nostra Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı Yiğit Ozar ile Üsküdar’daki Validebağ Korusu’nda Üsküdar Belediyesi ile yerel sivil girişimlerin birlikte yürüttüğü yönetim modeli projesinin, Europa Nostra liderliğinde ve Avrupa Birliği desteğiyle kurulan Avrupa Miras Merkezi tarafından Avrupa çapında seçilen “Kültürel Miras Alanında 10 Yerel İyi Uygulama” arasına girmesini değerlendiriyoruz.