Kültürel Miras Ve Koruma: Kim İçin? Ne İçin?

Somut olmayan, elle tutulamayan bir miras ögesini koruma ve yaşatma mücadelesinin deprem felaketi ardından Hatay’ın Defne ilçesinde nasıl devam ettirildiğini, “barış ipeği” diye adlandırılan ipek üretiminin neden önemli olduğunu, Defne ve Antakya kimliği için anlamını konuğumuz Emel Duman ile ele alıyoruz. 

Emel Duman, Defne Apollon İpekçilik’in sahibi; Defne’de ailesinden gelen, anneannelerinden kalan ve artık nesli tükenmiş olan “Hatay Sarısı” kozalarının izini sürüp, “barış ipeği” üreticiliğini yeniden canlandırmak ve bu ekolojik ve etik üretim yaklaşımının çok daha fazla sayıda üretici tarafından benimsenmesi için yıllardan beri çalışıyor. Duman, bu yılın başında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından verilen “Yaşayan İnsan Hazinesi” unvanına İpek Böcekçiliği ve Dokuma alanında layık görüldü.  

Konuğumuz Mustafa Kemal Üniversitesi Mimarlık Fakültesi hocalarından Dr. Emir Çekmecelioğlu ile Antakya’nın hafızasının ve kimliğinin önemli odaklarından birisi olagelmiş geleneksel çarşı bölgesini ve Uzun Çarşı caddesini konuşuyoruz. 

Geleneksel Çarşı, deprem ve ertesindeki yıkımlarla büyük tahribata uğramış bir yer. Dr. Emir Çekmecelioğlu ile Geleneksel Çarşı alanında restorasyon, rekonstrüksiyon ve yeni yapılar şeklinde yürümekte olan inşaat sürecini konuşuyor; yeniden inşaat projeleri toplumsal hafızası bu kadar derin ve kuvvetli bir mekânı nasıl ele alıyor, ortaya çıkan projeler mekânın elle tutulamayan mirasıyla ve hafızasıyla nasıl ilişkileniyor sorularını cevaplıyoruz.  

Konuğumuz şehir plancısı Dr. Zehra Güngördü ile depremlerden en çok etkilenen ve özgün tarihi kent dokusu en çok tahrip olan yerlerden Hatay’ın Kırıkhan ilçesinde yaşayan bir depremzede olarak deprem sonrası yaşam koşullarını nasıl deneyimlediğini, bir şehir plancısı olarak kentin yeniden ayağa kaldırılmasına yönelik yapılan çalışmaları nasıl değerlendirdiğini konuşuyoruz. 

Konuğumuz mimar Deniz Emir’le Antakya’da depremden bu yana geçen üç yıl içinde şehrin kimliğinin ana unsuru tarihi sivil yapıları, mahalleleri, sokak dokularını yeniden hayata döndürmek için neler yapıldı ve şu anda bu kültür mirası varlıklarının durumu nedir, bu yapılarda yaşama dönüş başladı mı, konuşuyoruz. 

​​​​​​​Deniz Emir deprem öncesinde Antakya’da tarihi yapılarda restorasyon uygulamaları yapan, depremin ardından da belgeleme ve yardım/hibe başvurularında çalışan, deprem sonrası kültür varlıklarının tamir ve iyileştirme sürecinin içinde bulunan bir mimar. 

İstanbul’un hızla ilerleyen büyük ve kesintisiz beton adımları karşısında şehrin sulak ve doğal alanlarını nasıl koruyacağız sorusu her zamankinden daha da can alıcı. 

Kentleşmeyi ekolojisi ve yaşantısı ile sürdürülebilir bir hatta oturtacak tasarım politikaları üzerine çalışan mimar Aslıhan Demirtaş ile bu soruyu İstanbul’un tarihi bostanları odağından konuşuyoruz. 

Konuğumuz Tarihi Yedikule Bostanları Girişimi’nden Suna Kafadar ile bostanların ve bostancılığın kent tarihinde ve hafızasındaki yerini, Yedikule bostanlarının bir kentsel tarım pratiği olmanın ötesinde taşıdığı anlamı ve bu anlamı bilmenin ve korumanın önemini konuşuyoruz. 

Tarihi Yedikule Bostanları Girişimi Gönüllüleri'nden sosyolog Kiraz Özdoğan ile tarihi İsmail Paşa Bostan Alanı'na ilişkin bilinmezlik durumunu ve İstanbul’da yerinden edilen bostancıları ve bostanlarını ele alıyoruz.  

Fatih Karagümrük Spor Kulübü'nün futbol takımı Süper Lige yükseldiği için stadyumunu da FIFA/UEFA normlarına göre düzenlemek durumunda, bunun için sahada Fatih Belediyesi tarafından çalışmalar başlatılmış durumda. Fatih’te yer alan Vefa/Karagümrük top sahası veya stadı, 5. yüzyıldan kalma bir Bizans sarnıcı olan Aetius Sarnıcı’nın olduğu yer aynı zamanda.

Taraftar kimliğiyle konuk ettiğimiz, futbolsever İbrahim Altınsay ile yoğun yerleşime sahip tarihi bir mahallede yer alan böyle bir stadı UEFA standartlarına göre yeniden düzenlemek ne anlama geliyor, mahalle ile futbolun tarihi ilişkisi nasıl gelişmiş, buradaki tarihi kalıntılara zarar vermeden artık kendisi de bir miras değeri haline gelmiş olan Karagümrük Spor Kulübü'nün mahalledeki sürekliliği nasıl korunabilir, semt takımlarının statlarının semtlerinde kalması neden önemlidir gibi konuları ele alıyoruz.

İstanbul’un Roma (Bizans) döneminin oldukça gelişmiş su toplama ve dağıtım sisteminin önemli ögelerinden biri olan Aetius Sarnıcı’nın bulunduğu, bugün Çukurbostan hatta Vefa/Karagümrük top sahası veya Stadı olarak bilinen yerde geçtiğimiz haftalarda iş makineleri ve kepçelerle Roma dönemi kalıntılarına müdahale edildiği görüldü. Bu faaliyeti Fatih Belediyesi, Sarnıç Duvarının Restorasyonu ve Karagümrük Stadının Zeminaltı Çalışmalarının Yapılması işi kapsamında yürütüyor ve hali hazırda stadın kaldırıldığı anlaşılıyor. Yerine çok daha büyük bir stat planlanmakta. Bu konuda ICOMOS Türkiye ve Europa Nostra Türkiye tarafından ‘Aetius Sarnıcı’nda (Karagümrük Çukurbostanı) yürütülmekte olan inşaat faaliyetine ilişkin görüş metni’ başlığı ile bir duyuru yayınlandı ve bu miras alanının taşıdığı değerlerin korunmasına ilişkin duyulan endişeler anlatıldı. Bu akşam konuklarımız ICOMOS Türkiye Milli Komitesi Yönetim Kurulu Başkanı İnşaat Mühendisi, koruma uzmanı Umut Almaç ve Europa Nostra Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı Arkeolog Yiğit Ozar ile bu endişeleri konuşuyoruz. 

24 Aralık 2025’te Antalya’da birçok meslek odası ve sivil toplum kuruluşu Antalya falezlerinin bir kısmının koruma statüsünün düşürülmesi ile ilgili ortak bir basın açıklaması yaptı. 2024 yılında kesin korunacak hassas alan olarak 2020’de tescillenmiş olan falezlerin bir kısmı koruma açısından daha düşük olan ‘Nitelikli Doğal Koruma Alanı’ statüsüne geçirilmişti. Basın duyurusunda falezlerin koruma statüsünü düşüren kararın ekolojik, jeolojik ve planlama açısından telafisi mümkün olmayan etkiler yaratacağı belirtiliyordu. Bu kararın Antalya Arkeoloji Müzesi, Karayolları ve Meteoroloji arazilerinin önünde kalan kısım için hazırlanan revize rapor doğrultusunda alındığını öğreniyoruz. 

​​​​​​​Konuğumuz Akdeniz Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Nihat Dipova ile falezlerin önemini ve neden korunması gerektiğini konuşuyoruz.