Kültürel Miras Ve Koruma: Kim İçin? Ne İçin?

2025’in son programında, kültürel miras ve koruma gündeminde yıl boyunca ele aldığımız başlıkları kronolojik değil, ana temalar etrafında değerlendiriyoruz. 

​​​​​​​Marmara Denizi’ndeki müsilaj krizinden Saraçhane’ye, Antalya Arkeoloji Müzesi’nin yıkımından rekonstrüksiyon tartışmalarına; deprem sonrası Antakya’da yürütülen sivil miras çabalarından Büyükada Rum Yetimhanesi, Haydarpaşa ve Sirkeci Garları ile Ayasofya’ya uzanan geniş bir çerçevede, kültürel mirasın korunmasının yalnızca yapıların değil, hafızanın, kamusal alanın ve demokratik katılımın da meselesi olduğunu hatırlıyoruz. 

TMMOB Mimarlar Odası tarafından yürütülmüş olan 'Türkiye’nin Kırsal Mimarlık Atlası' projesini ve çevrimiçi yayınını bu kapsamlı yayın çalışmasının editörleri, koruma mimarları Koray Güler ve Merve Arslan Çinko ile ele alıyoruz.

“Türkiye coğrafyasının kırsal mimarlık kültürünü yok olmadan kayıt altına almak ve bu zengin kültür mirasını toplumla paylaşmak amacıyla yola çıkılan bu projede, Türkiye’nin yedi bölgesinden 90 araştırma çevrimiçi yayın olarak erişime açılmış durumda. Detaylı bilgi için buraya bakabilirsiniz.  

Edirne Selimiye Camii kalemişlerinin restorasyonu konusunda yaşanmakta olan, ‘kriz’ olarak addedebileceğimiz gelişmeleri konuğumuz sanat tarihçisi Prof. Dr. Tarkan Okçuoğlu ile ele alyor; kendisine kalemişleri restorasyonuna yapılan müdahalenin ayrıntılarını soruyor ve bu öneri ile yapılmak isteneni nasıl yorumladığını konuşuyoruz. 

Konuğumuz Ayasofya Bilim Kurulu’nda görev yapan İnşaat Mühendisi Mehmet Selim Ökten ile kamuoyunda tartışmalara sebep olan Ayasofya’nın içine yerleştirilen büyük çelik ayakların ve bunların üzerinde kurulan platformun neden gerekli görüldüğünü, bu uygulamalarla neyin hedeflendiğini ve Ayasofya’nın deprem güvenliğini sağlamaya yönelik bir restorasyon programının hazırlanıp hazırlanmadığını konuşuyoruz.

Geçtiğimiz günlerde Dünya Mirası anıt eser Ayasofya’nın içine girmiş ağır tonajlı kamyonlara ve çelik ekipmanlara ilişkin fotoğrafların sosyal medyada yarattığı büyük tepki akabinde Kültür ve Turizm Bakanı’nın yaptığı açıklamalardan Ayasofya’da “Mimar Sinan'dan bu yana gerçekleştirilen en geniş çaplı restorasyon sürecini”nin başlatıldığını öğrendik.

​​​​​​​Bu akşam konuğumuz Prof. Dr. Zeynep Ahunbay’a 1990’larda kendisinin de içinde yer aldığı Ayasofya koruma ve restorasyon programının ayrıntılarını soruyoruz. Ayasofya’nın korunmasına yönelik öne çıkan temalar ve öneriler nelerdi ve neler uygulamaya geçirildi, 1990’larda başlatılan bu koruma programı ileriki dönemlerde nasıl devam ettirildi ve bugün Ayasofya’nın koruma gündeminin en önemli konusu nedir, sorularını Zeynep Ahunbay ile ele alıyoruz. 

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Haydarpaşa ve Sirkeci Garlarını kültür ve sanat odaklı işlevlendirme kararını eleştiren ve 20 yıldan bu yana Haydarpaşa’yı gar olarak koruma mücadelesi veren Haydarpaşa Dayanışması aktivistlerinden, demiryollarından emekli Tugay Kartal ile bir araya geliyoruz. 

Garların tren ulaşımına kapatılması ardından, her iki istasyonda raylar söküldü, binalar boşaltıldı. Biz de  Tugay Kartal’a 'Bu iki gar yeniden demiryolu ulaşımının merkezleri olabilir mi?, 'Mevcut hatlar buralara gelebilir mi?' ve 'Garlar gar olarak kalabilir mi?' sorularını soruyoruz.  

Gazhane Çevre Gönüllüleri halka mal olmuş kültür varlıklarını savunmaya devam ediyor.

Bu akşam Gazhane Çevre Gönüllüleri’nden Işık Demirtaş ile “vakıf mülkiyetinden çıkan kültür varlıklarının yeniden mazbut vakıflara devrinin” düzenlendiği kanun tasarısına ilişkin 13 Kasım’da yaptıkları basın duyurusunu konuşuyoruz. “Vakıflar Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair” başlığını taşıyan bu Kanun teklifinde yer alan 11.madde ile bir şekilde kamu mülkiyetine geçmiş vakıf kültür varlıklarının mazbut vakfa devredilmesi düzenleniyor. Gazhane Çevre Gönüllüleri, “Kamusal Kültür Mekanları Halkındır” diyerek bu kanun tasarısının geniş kapsamlı bir kamu mülklerinin el değiştirmesi anlamına geldiği vurguluyorlar. Bu akşam Gazhane Çevre Gönüllülerinden Işık Demirtaş ile konuşuyoruz. Bu yasa tasarısı basına yansıdığında belediyelerin kullanımında olan kültür varlıklarına ilişkin kaygılar dile getirilmişti ve bunun üzerine sivil toplumdan ilk ses çıkaran inisiyatif Gazhane Çevre Gönüllüleri oldu. 

Gazhane Çevre Gönüllüleri 30 yılı aşkın süredir Kadıköy Hasanpaşa Gazhanesi’nin korunması için mücadele vermiş bir girişim. 2021’den beri de Müze Gazhane şeklinde kamusal bir kültür hizmeti olarak kullanılan bu kültür varlığının korunması için bu akşam ele alacağımız kanun tasarısı gibi tüm hukuki düzenlemeleri ve uygulamaları yakından takip ediyor, kamuoyunu bilgilendiriyor.  

18. İstanbul Bienali paralel etkinliklerinden “Yambol’un İzinde”yi mimar ve küratör Hayim Beraha ile konuşuyor; Balat’taki Yanbol Sinagogu’nun hikâyesinden yola çıkarak, çok kültürlü Yahudi mirasının katmanlarını ve belleğin mekânla kurduğu bağı ele alıyoruz. 

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Haydarpaşa ve Sirkeci garlarını kültür-sanat işlevleriyle dönüştürme planını, bu sürece sanat dünyasının bakışını anlamak üzere AICA Türkiye yöneticileri Ekmel Ertan ve Hıdır Eligüzel ile konuşuyoruz. 

İstanbul’un Dünya Miras Listesi'ndeki alanlarının koruma sorunlarına ilişkin UNESCO’nun tespitlerini Prof. Dr. İclal Dinçer ile ele alıyoruz.