می‌خوانیم

بعد از مرگ ایل ارسلان بین پسر کوچکترش سلطانشاه که نایب السلطنه بود و پسر ارشدش تکش، بر سر جانشینی جنگ شد و در نهایت سلطانشاه که دید حریف تکش نیست با او مصالحه کرد و تکش خوارزمشاه شد.

بخشی از جلد دوم تاریخ جهانگشا که در این جلسه خواندیم بیشتر به گیر و دار این دو برادر و تلاش‌شان برای فتح و نگه داشتن شهرهای مختلف خوارزم و خراسان پرداخته بود.

در جریان این کشمکش خانهای قراختا، سلطان سلجوقی و امرای غوری و آل موید هم در موقعیت‌های مختلف با یکی از دو برادر علیه دیگری متحد می‌شدند

جلد دوم تاریخ جهانگشا تاریخ خوارزمشاهیان را مرور می‌کند.

کار خوارزمشاهیان از آنجا شروع می‌شود که بلکاتکین، یکی از امرای دولت سلجوق، غلامی می‌خرد از غرجستان به نام نوشتگین غرجه. رابطه بلکاتکین-نوشتگین با سلجوقیان شباهتی دارد با رابطهٔ البتکین-سبکتکین با دربار سامانی و برآمدن غزنویان. (سبکتکین پدر محمود غزنوی غلام البتکین بود که خود البتکین غلام سامانیان و سپاهسالار خراسان بود که بعدا علیه آنها شورید)

نوشتکین غرجه در دستگاه سلجوقیان رشد می‌کند و به «طشت‌دارخانه» راه پیدا می‌کند و از آنجا شحنه خوارزم می‌شود و پسرش قطب‌الدین محمد اولین خوارزمشاه می‌شود و پسر او اتسز که خوارزمشاهی را از پدر ارث برده بوده علیه سلجوقیان عاصی می‌شود و خوارزم جدا می‌شود.

چند صفحهٔ آخر جلد اول تاریخ جهانگشا شرحی از رقابت‌های درونی مغول‌ها بر سر جانشینی کیوک دارد که در نهایت منجر به جانشینی منکوقاآن شد.

بجز آن روایت‌های دیگری از جنگهای مغول در روس و بلغار و رقابت‌های خشن درون دربار هم نقل می‌شود. در پایان جلسه امیرحسین قاضی‌سعیدی قصیده‌ای از سعدی در مدح عطاملک جوینی خواند.

دو آدم کلیدی در دستگاه کیوک خان مسیحی بودند: قداق و جینقای. چون خود کیوک «طبع ملول» داشت و چندان در امور کشورداری دخالت نمی‌کرد همه کارها دست این دو نفر بود و «کار نصاری در عهد دولت او بالا گرفت و هیچ مسلمان را یارای آن نبود که با آن جمع سخنی بلندتر گوید» اما از بدبیاری مسیحیان کیوک یک سالی بیشتر زنده نبود و در اولین سفر به سوی بیش‌بالیغ در نزدیکی سمرقند مریض شد و مرد. بعد از مرگش هم سوگلی‌اش اغول‌غایمش و پسرانش خواجه و ناقو بی‌عرضگی کردند و کلا خانی از خانواده کیوک خارج شد و در نهایت به منکوقاآن رسید که از یک خانواده دیگر است.

اوکتای ۱۲ سال خانی کرد و مرد و پس از او پسرش کیوک، خان شد. در این جلسه ابتدا شرحی از منازل ییلاق و قشلاق اوکتای خواندیم و این که در کدام منزل دست و دل بازتر بود. بعد از مرگش اختیار کار طبق رسم مغول‌ها به همسر ارشدش و مادر پسرانش، توراکینا خاتون، سپرده شد تا قوریلتای برگزار شود و کیوک خان شود. توراکینا خاتون در مدت کوتاهی که نایب خان بود کمی کوشید که خرده حساب‌های سابق را تسویه کند و از بعضی‌ها که کینه و نفرتی داشت انتقام بگیرد. یکی از این افراد «جینقای» بود که البته به موقع متوجه شد و گریخت و نزد یکی از پسرانش به نام «کوتان» پناه گرفت. این جینقای بعدا به خدمت کیوک در می‌آید و نقشی در ترویج مسیحیت دارد. داستان کوتاهی هم از سرنوشت زنی سیدهٔ مشهدی به نام فاطمه خاتون نقل می‌شود که برو و بیایی در دستگاه توراکینا داشته ولی ایرانی دیگری به نام «شیره» اهل سمرقند، شایع کرد که فاطمه اهل جادو و جنبل است و از جمله معلولیت «کوتان» تقصیر اوست. کیوک وقتی که خان شد فاطمه را به طرز فجیعی کشت. البته آن «شیره» هم سرنوشت بهتری پیدا نکرد و بعدها به اتهام مشابهی به وضع مشابهی کشته شد.

در ادامه فصل «ذکر صادرات افعال قاآن» جوینی چندین حکایت کوتاه دیگر هم از بذل و بخشش بی‌حساب اوکتای نقل کرد. جالب بود که یکی از این حکایتها که درباره زنی است که شوهر و پسر و برادرش به مرگ محکوم شده بودند، عینا در مرزبان‌نامه (که پنجاه سال قبل از تاریخ جهانگشا تصنیف شده است) به ضحاک منسوب شده. در آخر فصل برای این که نشان دهد اوکتای به موقعش اهل درشتی و مهابت هم بوده است، حکایت قومی را تعریف می‌کند که همه دختران بالای هفت سالشان سر یک سوءتفاهم قربانی خشم مغول می‌شوند و به گا می‌روند

بعد از مقدمهٔ نسبتا مختصری درباره به تخت نشستن اوکتای و سرکوب ختای، عطاملک جوینی فصل مفصلی آورده با عنوان «ذکر صادرات افعال قاآن» که به زبان امروزی تقریبا معنی می‌دهد خلاصهٔ شیرینکاری‌ها اوکتای!

اواخر جلسه پیش به این فصل رسیدیم و کل این جلسه و جلسه بعد هم حکایت‌های نسبتا کوتاهی می‌خوانیم در مناقب اوکتای و شرح حاتم‌بخشی‌ها و دل‌رحمی‌هایش که بسیاری هم با یکی دو بیت بجا و مناسب تزيین شده‌اند

اوکتای بعد از محکم کردن پایه‌های سلطنتش و سرکوب ختای دوباره مجمع بزرگ سران قبایل را که قوریلتای می‌نامند تشکیل داد و قوانین جدید وضع کرد و کشور را بین اشراف تقسیم کرد.

چنگیز که مرد پسرانش و اقوام و سران لشکر و کشور به مغولستان برگشتند و قوریلتای کردند و در نهایت اوکتای را برگزیدند که ظاهرا نظر خود چنگیز هم این بوده که اوکتای از همه شایسته‌تر است

اهل مرو امان خواستند و تسلیم شدند ولی مغول از خونشان نگذشت. بعد از قتل عام اول چند بار دیگر هم باز به شهر حمله کردند و فراریان و آواره‌هایی که بازگشته بودند را کشتند. نیشابور هم با خاک یکسان شد ولی مردمش مردانه ایستادند و یکی از دامادهای چنگیز را هم کشتند.