«Να ένα βιβλίο!», με τον Κώστα Κατσουλάρη

Ο συγγραφέας και βιβλιοκριτικός Κώστας Κατσουλάρης δεν μας μιλάει μονάχα για ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ που διάβασε και του άρεσε, αλλά για περισσότερα. Συγκεκριμένα, ξεχώρισε ΕΙΚΟΣΙ βιβλία από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή: ΔΕΚΑ μυθιστορήματα, ελληνικά ή μεταφρασμένα, και ακόμη ΔΕΚΑ βιβλία που καταπιάνονται με θέματα σημαντικά και μας μιλούν γι’ αυτά με σαφή και γοητευτικό τρόπο. Από τη Σώτη Τριανταφύλλου έως τον Δημοσθένη Κούρτοβικ, από το Σάγκι Μπέιν μέχρι το Η Κλάρα και ο Ήλιος, από βιβλία για τα Γονίδια μέχρι βιβλία για το Πώς θα σώσουμε τον Πλανήτη από την κλιματική κρίση, κι από τα σημαντικά βιβλία μαύρων συγγραφέων μέχρι τον Κωστή Παπαγιώργη και το ΄21. Μέσα σε αυτά τα ΕΙΚΟΣΙ βιβλία υπάρχει σίγουρα ΕΝΑ και για σένα.

Όπως η μάρτυρας Αγία Αγνή, την οποία οι άντρες εκδικήθηκαν για την αγνότητά της ρίχνοντάς την στην πυρά, αλλά οι φλόγες δεν την έκαιγαν, έτσι και οι Άγκνες, η μαμά του μικρού Σάγκι, αναγεννιέται διαρκώς από τις στάχτες της, φωτίζοντας με το πάθος της και την ενέργειά της αυτό το συγκλονιστικό μυθιστόρημα. Σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, το Σάγκι Μπέιν είναι μια τοιχογραφία της Γλασκώβης της δεκαετίας του 80, και γενικότερα της Μεγάλης Βρετανίας στα χρόνια του Θατσερισμού. Το πορτρέτο της Γλασκόβης, της αντι-πρωτεύουσας της Σκωτίας, της πόλης που ορθώνεται ως το σκληρό, αδυσώπητο αντίβαρο του πιο κοσμοπολίτικου Εδιμβούργου, μας δίνεται κυρίως μέσα από τις περιπλανήσεις του πατέρα του Σάγκι κατά τη διάρκεια της νυχτερινής βάρδιας του με το ταξί. Το Σάγκι Μπέιν, αν και το πρώτο μυθιστόρημα του Ντάγκλας Στιούαρτ, τιμήθηκε με το κορυφαίο βραβείο στη Μεγάλη Βρετανία, το βραβείο Μπούκερ. Διακρίθηκε επίσης στις Ηνωμένες Πολιτείες, μεταφράστηκε σε 34 γλώσσες, κι αποτέλεσε αναμφίβολα ένα από τα σπουδαία μυθιστορήματα της περασμένης χρονιάς.

Το παρακμιακό προπολεμικό Βερολίνο, με την εύθραυστη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, αποτελούν ιδανικό σκηνικό για μια δυνατή αστυνομική ιστορία, με κοινωνικές και πολιτικές προεκτάσεις, καθώς το Αυγό του Φιδιού έχει αρχίσει να επωάζεται. Στον «Βωβό θάνατο» βρισκόμαστε στις αρχές του 1930. Η μέχρι τότε ακμάζουσα βιομηχανία του κινηματογράφου έχει δεχτεί ένα ισχυρό πλήγμα, που τη διχάζει και την κλονίζει: την έλευση του ομιλούντος. Η προσαρμογή παραγωγών και αιθουσαρχών, σκηνοθετών και ηθοποιών σε αυτήν τη νέα πραγματικότητα δεν θα είναι εύκολη ούτε αναίμακτη. Σε αυτό το κλίμα ανασφάλειας και έντασης, στα γυρίσματα μιας από τις πρώτες ταινίες του ομιλούντος στη Γερμανία, ένας προβολέας πέφτει και αφήνει νεκρή την πρωταγωνίστρια. Την υπόθεση αναλαμβάνει βεβαίως ο γνωστός μας από το πρώτο βιβλίο της σειράς αστυνόμος Ρατ, κι όπως σύντομα θα διαπιστώσει, ο θάνατός της δεν οφειλόταν σε ατύχημα.

Ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης μας γνωρίζει την 22χρονη Αμάντα Γκόρμαν, που το ποίημά της «Ο λόφος που ανεβαίνουμε» άκουσαν ταυτόχρονα (σε ζωντανή σύνδεση) ίσως οι περισσότεροι άνθρωποι στον κόσμο από καταβολής ποίησης. Στην τελετή ορκωμοσίας του Τζο Μπάιντεν, η Αμάντα Γκόρμαν έλαμψε και έκλεψε τις εντυπώσεις, ενώ σύντομα το βιβλίο της με το ποίημα που εκφώνησε βρέθηκε στη λίστα των best seller και η ίδια έγινε εξώφυλλο στο περιοδικό TIME. «Ο λόφος που ανεβαίνουμε» ενσωματώνει επιρροές από ομιλίες Αμερικανών Προέδρων, από τη μουσική των μαύρων, τα μπλουζ και τα γκόσπελ, το μιούζικαλ Χάμιλτον και την ιδιαίτερη ποιητική του Λιν Μάνουελ Μιράντα. Ένα μέρος του γράφτηκε τη νύχτα της εφόδου των έξαλλων οπαδών του Τραμπ στο Καπιτώλιο, αλλά ο τόνος που κυριαρχεί είναι η ελεγειακή επίκληση για ενότητα και η πίστη στην υπέρβαση του διχαστικού κλίματος. Μια ενδιαφέρουσα συζήτηση με την ποιήτρια και μεταφράστρια Μυρσίνη Γκανά και τον τραγουδοποιό MC Yinka, που έκαναν την απόδοση στα ελληνικά.

Παρότι ο Πάτρικ Λη Φέρμορ έχει γράψει σημαντικά και βραβευμένα βιβλία για τα ταξίδια του ανά την Ευρώπη και τον κόσμο, η εσωτερική πυξίδα του έδειχνε σταθερά και αταλάντευτα την Ελλάδα. Τούτο το έργο, η «Μάνη», μαζί με το δίδυμό του, τη «Ρούμελη», που κυκλοφόρησε οκτώ χρόνια μετά, το 1966, συναποτελούν την κιβωτό ενός ολόκληρου κόσμου, του ελληνικού κόσμου, που με την τεράστια ποικιλομορφία και τον αχανή χρονικό του ορίζοντα, έχει εν πολλοίς χαθεί ανεπιστρεπτί. Πάνω από το βιβλίο πλανάται το φάντασμα του Ομήρου και της αρχαιότητας, τα οποία ο συγγραφέας ανακαλύπτει παντού και συνέχεια ξύνοντας την επιφάνεια εικόνων, θρύλων και εθίμων στο οδοιπορικό του από τη Σπάρτη έως τα πιο απομονωμένα χωριά της μέσα Μάνης. Η αγάπη του για τους Έλληνες είναι ειλικρινής και ακλόνητη. «Όλα γίνονται με απλότητα και χωρίς φασαρία» σημειώνει, «χάρη σε μια καλοσύνη τόσο πηγαία, που χαρίζει μεγαλοπρέπεια και αρχοντιά ως και στο πιο ετοιμόρροπο καλύβι».

Η Μάντλιν Μίλερ είναι συγγραφέας εργατική και τετραπέρατη. Έχοντας κάνει γερές σπουδές πάνω ακριβώς στο αντικείμενο των βιβλίων της, πώς να μεταφέρει δηλαδή κανείς τον μυθολογικό κόσμο στη σύγχρονη εποχή, καταφέρει να εκτελέσει μια δύσκολη συνταγή: να μετατρέπει τους μυθολογικούς ήρωες σε πρόσωπα με σάρκα και οστά, με τους όρους και τις απαιτήσεις ρεαλισμού του σημερινού αναγνώστη. Το έκανε με μεγάλη επιτυχία στο πρώτο της βιβλίο, στο Τραγούδι του Αχιλλέα, κάνοντας ρητό αυτό που στον Όμηρο είναι μονάχα υπαινικτικό, δηλαδή την παθιασμένη σχέση ανάμεσα στον Πάτροκλο και τον Αχιλλέα. Έτσι, καταφέρνει οι ήρωές της να αναπνέουν ταυτόχρονα και στους δύο κόσμους, τόσο στον μυθολογικό, απ’ όπου προέρχονται, όσο και στον σημερινό, όπου απευθύνονται. Δεν προκαλεί λοιπόν έκπληξη που η Κίρκη βρήκε αμέσως τον δρόμο της προς την τηλεοπτική μεταφορά, και μάλιστα από την εκλεκτική HBO. Είναι αναμφίβολα το σύμβολο μιας ανεξάρτητης και δυναμικής γυναίκας που μας έρχεται από τα βάθη των αιώνων.

Ένα αστυνομικό μυθιστόρημα όχι μόνο διαφορετικό από τα υπόλοιπα του συγγραφέα, αλλά μοναδικό στο είδος του - στη χώρα μας, τουλάχιστον. Ο Βαγγέλης Γιαννίσης δεν αρκέστηκε μονάχα στην συγγραφική έρευνα, μέσα από εφημερίδες, αρχεία και άλλα ντοκουμέντα, αλλά έζησε για έναν χρόνο δίπλα στους αξιωματικούς που ερευνούν τα εγκλήματα, δίπλα δηλαδή στα στελέχη του Τμήματος εγκλημάτων κατά ζωής και προσωπικής ελευθερίας, της Διεύθυνσης Ασφάλειας Αττικής. Γνώρισε τα πρόσωπα, μελέτησε τη μεθοδολογία τους, μίλησε μαζί τους για δεκάδες υποθέσεις, μπήκε στη θέση τους. Κι ένα από τα πρώτα πράγματα που αντιλαμβάνεσαι διαβάζοντας το βιβλίο του Γιαννίση είναι ότι οι αστυνομικοί του Τμήματος Ανθρωποκτονιών εμπλέκονται βαθιά στις υποθέσεις που αναλαμβάνουν, ζουν μαζί τους για καιρό. Καμιά φορά, οι υποθέσεις τους στοιχειώνουν…Αποσπάσματα διαβάζει ο Στέλιος Μάινας.

Ο Ρίτσαρντ Όσμαν δεν ανακάλυψε την πυρίτιδα, ούτε και το επιχείρησε: για τη συγγραφή της «Λέσχης Φόνων της Πέμπτης» δανείστηκε τα καλύτερα υλικά από τα κλασικά αστυνομικά μυθιστορήματα, και τα συνόδευσε με αιχμηρά κοινωνικά σχόλια και μπόλικο βρετανικό χιούμορ. Με γνώση και επιτηδειότητα, με κοφτή γλώσσα και οικονομία στις περιγραφές, έστησε ένα πολυπρόσωπο μυθιστόρημα που κινείται με την ακρίβεια ελβετικού ρολογιού. Οι ανατροπές διαδέχονται η μια την άλλη, αλλά τίποτε δεν είναι τραβηγμένο από τα μαλλιά. Όλα, ακόμη και τα πιο αναπάντεχα γεγονότα, συμβαίνουν με φυσικότητα, στον καλύτερο δυνατό κόσμο: αυτόν της όμορφης αγγλικής εξοχής. Δεν θες να αφήσεις το βιβλίο από τα χέρια σου, κι όταν το τελειώσεις, απλώς αναρωτιέσαι πότε άραγε θα έρθει στα χέρια σου η συνέχεια. Η Γωγώ Μπρέμπου διαβάζει ορισμένα χαρακτηριστικά αποσπάσματα.

Η Κλαρίσα Πίνκολα Εστές, ψυχαναλύτρια, ποιήτρια και κανταδόρα, δηλαδή αφηγήτρια παλαιών ιστοριών, είναι και έμπειρη γιουνγκιανή ψυχαναλύτρια. Έχει μελετήσει δεκάδες αρχετυπικές ιστορίες και παραμύθια που αφορούν τις Γυναίκες. Ανάμεσα σε αφρικανικές ιστορίες, σε κέλτικους μύθους, σε τελετουργικά Ινδιάνων του Μεξικού και σκηνές από την Ομηρική ποίηση, ανάμεσα σε μυθικά σύμβολα και πρωτόγονα αγαλματίδια, εντοπίζει την Άγρια Γυναίκα, την αρχετυπική θηλυκή ύπαρξη, που εξακολουθεί να ανασαίνει κάτω από τα αδρανή υλικά του πολιτισμού μας. Μελετώντας τους λύκους, και ειδικότερα τις λύκαινες, η Εστές βρίσκει πολλές αναλογίες με τη γυναικεία φύση. Οξυμένη διαίσθηση, παιχνιδιάρικο πνεύμα και μεγάλη ικανότητα αφοσίωσης. Η Άγρια Γυναίκα, η Γυναίκα που τρέχει με τους λύκους, είτε βρίσκεται εν υπνώσει δίπλα μας (είτε μέσα μας), μπορεί να κάνει τη ζωή μας πιο αληθινή, πιο ελεύθερη, πιο συναρπαστική. «Όπου κι αν είμαστε, η σκιά που καλπάζει πίσω μας είναι τετράποδη» μας λέει η Εστές, που είδε το βιβλίο της να παραμένει επί 145 εβδομάδες στον κατάλογο των ευπώλητων των New York Times. Η Γωγώ Μπρέμπου διαβάζει χαρακτηριστικά αποσπάσματα από το βιβλίο.

Ο Κώστας Κατσουλάρης συναντήθηκε με τον Στέλιο Μάινα για μία συζήτηση εφ’ όλης της ύλης. Με αφορμή την κυκλοφορία του νέου βιβλίου της Βικτόρια Χίσλοπ «Μια νύχτα του Αυγούστου», την πολυαναμενόμενη συνέχεια του Νησιού που πριν από δέκα χρόνια καθήλωσε το τηλεοπτικό κοινό με την μετατροπή του σε σειρά, μίλησαν για τον ρόλο του Γιώργη, την Ελληνίδα πλέον Βικτόρια Χίσλοπ και τα γυρίσματα της σειράς. Επίσης, συζήτησαν για την λογοτεχνία γενικότερα, την συγγραφή, με την οποία ασχολούνται και οι δύο και το νέο βιβλίο του Στέλιου Μάινα που θα κυκλοφορήσει τον Σεπτέμβριο.