«Να ένα βιβλίο!», με τον Κώστα Κατσουλάρη

Σε αυτό το επεισόδιο ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης μιλάει -και ο ηθοποιός Στέλιος Μάινας διαβάζει- για ένα εμβληματικό μυθιστόρημα της προπολεμικής Αμερικής το «Manhattan transfer». Μανχάταν Τράνσφερ λεγόταν ένας σταθμός μετεπιβίβασης στα περίχωρα της Νέας Υόρκης, στο Νιου Τζέρσεϊ, όπου άλλαζαν τρένο οι επιβάτες από και προς το Μανχάταν. Σε αυτόν τον σταθμό, δεν μπορούσες ούτε να ανέβεις, ούτε να κατέβεις: εξυπηρετούσε μονάχα την αέναη κίνηση προς τη ραγδαία διογκούμενη Μητρόπολη, αλλά και τις ανάγκες που γεννούσε ο εκσυγχρονισμός των σιδηροδρόμων, το πέρασμα από τα ατμοκίνητα τρένα στα ηλεκτρικά.Είναι σύμβολο μιας εποχής ραγδαίων αλλαγών, τεκτονικών μετατοπίσεων, καθώς η πόλη-σύμβολο της Αμερικανικής Κυριαρχίας, γεννιέται και προβάλει την υπεροχή της. Οι ζωές των ανθρώπων μέσα σε αυτό το πολυεθνικό χωνευτήρι είναι μικρές, ασήμαντες. Είτε εκτινάσσονται στο στερέωμα της καλλιτεχνικής ή οικονομικής ζωής, είτε καταβαραθρώνονται βουτώντας από τη γέφυρα του Μπρούκλιν.

Σε αυτό το επεισόδιο ο συγγραφέας και βιβλιοκριτικός Κώστας Κατσουλάρης παρουσιάζει το εμβληματικό μυθιστόρημα «Ο φύλακας στη σίκαλη» του Αμερικανού Τζ. Ντ. Σάλιντζερ. Γράφτηκε στα χρόνια μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά ως βιβλίο κυκλοφόρησε το 1951 κι έγινε αμέσως μεγάλη επιτυχία. Παρότι είναι ένα μυθιστόρημα για ενήλικες, έγινε ιδιαίτερα δημοφιλές ανάμεσα στους εφήβους και τους νέους, και παραμένει και στις μέρες μας. Από τις αναγνώσεις του ηθοποιού Στέλιου Μάινα, αυτό που σε καθηλώνει είναι ο άμεσος και οξύς τρόπος που μιλάει και σκέφτεται ο 16χρονος ήρωάς του: ο θυμωμένος, υπερευαίσθητος, μισάνθρωπος, οξυδερκής, πληγωμένος, εγωπαθής Χόλντεν Κόλφιλντ.

Ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης καταπιάνεται αύτη την εβδομάδα με το βιβλίο ενός life coach… της αρχαιότητας, το «Εγχειρίδιον» του Στωικού φιλόσοφου Επίκτητου. Το «Εγχειρίδιον» είναι επί της ουσίας ένας οδηγός για το πως να ζήσεις μια ευτυχισμένη ζωή ή για το πως να αποφύγεις τη δυστυχία. Μέσα από τις αναγνώσεις του ηθοποιού Στέλιου Μάινα αν θέλαμε να συνοψίσουμε με λίγα λόγια τη φιλοσοφία του Επίκτητου, θα λέγαμε το εξής: «Ό,τι δεν μπορούμε να το αλλάξουμε, είναι προτιμότερο να το ανεχόμαστε. Ιδανική θα ήταν μια ζωή όσο το δυνατόν πιο ανεξάρτητη από τον εξωτερικό κόσμο». Όλα αυτά, ο φιλόσοφος τα συνόψισε σε μια προτροπή τριών λέξεων: ανέχου και απέχου. Που σε ελεύθερη μετάφραση σημαίνει: Ζήσε με υπομονή και εγκράτεια.Τίποτα δεν μας ανήκει πραγματικά, αυτή είναι επίσης μια κεντρική ιδέα της φιλοσοφίας του Επίκτητου. Ούτε η ζωή μας η ίδια. Ό,τι είμαστε, όσα έχουμε, είναι μονάχα ένα δάνειο από τη Φύση, που είναι το άλλο όνομα του Θεού. Και η χειρότερη απώλεια, δεν πρέπει να μας καταρρακώνει. Όλα είναι δανεικά από το μεγάλο δέντρο της ζωής.

Αυτή την εβδομάδα ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης στρέφει το βλέμμα του σε μια σπουδαία Ελληνίδα ποιήτρια, τη Μαρία Λαϊνά. Αφορμή, η τελευταία της ποιητική συλλογή με τίτλο «Ό,τι έγινε» και υπότιτλο «Άνθρωποι και φαντάσματα». Οι ηθοποιοί Στέλιος Μάινας και Γωγώ Μπρέμπου ενώνουν τις φωνές τους διαβάζοντας τέσσερα χαρακτηριστικά ποιήματα από τη συλλογή. Η Μαρία Λαϊνά είναι μια από τις πιο καταξιωμένες ποιητικές φωνές της αποκαλούμενης Γενιάς του ΄70, ενώ από πολλούς θεωρείται η σημαντικότερη εν ζωή Ελληνίδα ποιήτρια. Είναι επίσης διακεκριμένη θεατρική συγγραφέας και πεζογράφος. Έχει βραβευτεί με Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας και με το Βραβείο Καβάφη. Στο έργο της συνδυάζονται οι μοντερνικοί τρόποι γραφής με την αφοπλιστική απλότητα. Όπως σημειώνει ο Κώστας Κατσουλάρης, «η ποίηση της Λαϊνά το μόνο που σου ζητά είναι να την ακούσεις. Δεν σου ζητά να σκεφτείς, δεν σου ζητά να προβληματιστείς, κι ακόμη λιγότερο σου ζητά να την ερμηνεύσεις. Κι αν έχεις υπομονή, ίσως σου ανοιχτεί, και τότε θα βρεις ένα ολοστρόγγυλο φωτεινό μαργαριτάρι στα βάθη της...»

Το 1984, που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά...το 1949, είναι μια πολιτική και φιλοσοφική δυστοπία, ή, πιο απλά, ένα μελλοντολογικό θρίλερ. Αυτή την εβδομάδα ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης αποκωδικοποιεί το σύνθετο και ιδιοφυές μυαλό του συγγραφέα Τζορτζ Όργουελ. Ο ηθοποιός Στέλιος Μάινας μας εγκλιματίζει με την αφήγησή του σε έναν κόσμο σκοτεινό και απέλπιδο. Ο Όργουελ φαντάστηκε και περιέγραψε με λεπτομέρειες μια κοινωνία στην οποία οι συνέπειες του ολοκληρωτισμού, καθώς η τεχνολογία καλπάζει, φτάνουν στα έσχατα όριά τους. Προέβαλε στο μέλλον την κτηνωδία της δικής του εποχής, μπολιασμένη με μια φαντασία κυριολεκτικά αποκαλυπτική. Οι επινοήσεις του, τόσο αναφορικά με το ίδιο το σύστημα και τον τρόπο λειτουργίας και αναπαραγωγής του, όσο και για τις συνέπειες ενός τέτοιου συστήματος στη μύχια ζωή των ανθρώπων, προκαλούν ακόμη και σήμερα ανατριχίλες.

Ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης επιλέγει γι’ αυτή την εβδομάδα «Το κοριτσάκι στον παγετώνα» από την συγγραφέα Αντελαΐντ Μπον. Η επιλογή του συγκεκριμένου βιβλίου μόνο τυχαία δεν είναι, καθώς γίνεται με αφορμή την επικαιρότητα και την υπόθεση της Σοφίας Μπεκατώρου. Η ηθοποιός Γωγώ Μπρέμπου διαβάζει αποσπάσματα από την συγκλονιστική περιγραφή της εννιάχρονης τότε Αντελαΐντ για το πως βιάστηκε από ένα… κτήνος, Τζιοβάνι Κόστα στο όνομα. Η συγγραφέας εξιστορεί με θάρρος, ειλικρίνεια και εκφραστικό πλούτο τις πολλές και διαφορετικές μεταπτώσεις της ζωής της. Απο την ταραχώδη εφηβεία με τις ιλιγγιώδεις αυξομειώσεις κιλών, το μίσος για το σώμα της, την ψυχρότητα με τα αγόρια, μέχρι την απόφασή της να γίνει ηθοποιός. Ο αγώνας της ζωής της είναι αδιάκοπος, εξουθενωτικός, τρομακτικός, με πολλές ήττες να διαδέχονται η μία την άλλη, αλλά τη δικαίωση να έρχεται λυτρωτικά στο τέλος.

Ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης επιλέγει –και ο ηθοποιός Στέλιος Μάινας διαβάζει- γι' αυτή την εβδομάδα το νέο βιβλίο του Γούντι Άλεν με τίτλο «Σχετικά με το τίποτα». Από ένα βιβλίο, γραμμένο από την πένα του Γούντι Άλεν, περιμένει κανείς αλλοπρόσαλλες ιστορίες, σπαρταριστά περιστατικά από το Μπρούκλιν και το Μανχάταν, περιπέτειες με χυμώδεις καλλονές που επισκέπτονται ψυχαναλυτές, και βέβαια ιστορίες με διασημότητες. Ο αναγνώστης δε θα απογοητευτεί. Θα τα βρει όλα αυτά και μάλιστα σε χορταστικές δόσεις. Θα συναντήσει, με το «καλημέρα», έναν άνθρωπο που ίσως δεν είναι ακριβώς ο Γούντι Αλεν που νομίζει ότι ξέρει. Έναν τύπο που μιλάει κάπως μάγκικα, που έπαιζε καλό μπάσκετ και μπέιζμπολ στο σχολείο και τένις για ώρες μέχρι προχωρημένη ηλικία. Έναν τύπο που πάντα θα θεωρεί τον εαυτό του επιφανειακό και διόλου διανοούμενο και πάντα θα λατρεύεται από το κοινό του ως ο «αιώνιος έφηβος» του παγκόσμιου κινηματογράφου.

Το νέο βιβλίο του Νίκου Αλιβιζάτου - αποσπάσματα του οποίου διαβάζει ο ηθοποιός Στέλιος Μάινας- ,πέρα από αυτοβιογραφία και ανασκόπηση της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, είναι πρωτίστως μια πολιτική παρακαταθήκη. Έτσι, λίγο πριν από τη μέση, και μέχρι το τέλος, ο φακός απομακρύνεται σταδιακά από τα γεγονότα της οικογενειακής και προσωπικής ιστορίας όσο και από αυτά της ευρύτερης ιστορίας, και εστιάζει σε αυτό που θα λέγαμε θεσμική ιστορία. Την ιστορία δηλαδή σημαντικών παρεμβάσεων στους θεσμούς, παρεμβάσεις που εισάγουν και εγκαθιστούν σταδιακά την κοινωνία των Πολιτών στη χώρα μας. Από την ίδρυση του Ε.Σ.Ρ, έως την υπεράσπιση μειονοτήτων στο δικαστήριο των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Από το σύμφωνο συμβίωσης, που αρχικά αφορούσε μόνο τα ετερόφυλα ζευγάρια, έως τους νέους νόμους για την ιθαγένεια και τα δικαιώματα των μεταναστών. Από τη μάχη για τις ταυτότητες και τις πρωτοβουλίες για το διαχωρισμό κράτους - εκκλησίας, με το σύνθημα «Πολιτεία – Εκκλησία: ρόλοι καθαροί», έως την προσπάθεια θεσμικής αντιμετώπισης του φαινομένου της αστυνομικής βίας. Σε αυτές κι άλλες πολλές πρωτοβουλίες και μεταρρυθμίσεις ο Νίκος Αλιβιζάτος δηλώνει παρών, άλλοτε σε ρόλο στρατηγού κι άλλοτε σε ρόλο στρατιώτη.

Εξήντα χρόνια τρύγος ή αλλιώς ο βίος και πολιτεία του Γιάννη Μπουτάρη. Ο συγγραφέας Κώστας Κατσουλάρης επιλέγει για το πρώτο επεισόδιο της σειράς podcast «Να ένα βιβλίο!», το βιβλίο που επικεντρώνεται στη ζωή του γνωστού σε όλους μας «κυρ-Γιάννη». Μέσα στις σελίδες του αποτυπώνεται με γλαφυρότητα η σχέση της οικογένειας Μπουτάρη με την οινοπαραγωγή, η οποία ξεκινά από τον 19ο αιώνα. Και εννοείται πως δεν μένει μόνο σε αυτό. Η ζωή του Γιάννη Μπουτάρη εξάλλου είναι πολυδιάστατη και πολυτάραχη. Ο αλκοολισμός και η ιστορία απεξάρτησής του στις ΗΠΑ, η αγάπη του για την γυναίκα του, Αθηνά που δεν βρίσκεται πια στη ζωή και η ενασχόλησή του με τα κοινά είναι μερικά από τα πολλά ενδιαφέροντα κεφάλαια μιας προσωπικότητας που πάντα θα την συνοδεύουν οι λέξεις «αυθεντικότητα» και «προοδευτισμός». Και φυσικά η λέξη ροκ. Η συμβολή της Μαρίας Μαυρικάκη στο τελικό αποτέλεσμα του βιβλίου είναι σημαντική και η ανάγνωση αποσπασμάτων του βιβλίου από τον ηθοποιό Στέλιο Μάινα μοναδική...

Ο συγγραφέας και κριτικός βιβλίων Κώστας Κατσουλάρης, επιλέγει βιβλία που ξεχώρισε, διαβάζει αποσπάσματά τους και μοιράζεται σκέψεις και εντυπώσεις που του άφησαν.